Þorgerður Katrín tók óvænt við formennsku í Viðreisn skömmu fyrir þingkosningar 2017 þegar horfði mjög illa fyrir flokknum. Hún hefur haldið honum á floti síðan en siglir honum nú í strand.

Þarna er málið í hnotskurn: ESB sækist eftir Íslandi vegna geópólitískrar stöðu okkar. Yfirgnæfandi meirihluti Íslendinga vill hins vegar halda óskoruðu ákvörðunarvaldi yfir fiskinum.

Ríkisstjórninni hefur ekki tekist að ávinna sér það traust sem slíkt umboð krefst, ekki síst á tímum sem þessum. Aðild að ESB snýst um að fela ákvörðunarvald sem við höfum núna í hendur annarra.

Kjarni málsins er þessi: Í geópólitíkinni er Ísland fengur fyrir ESB. Við samningsborðið eru hagsmunir núverandi ESB-ríkja hins vegar varðir gagnvart Íslandi.

Hvers vegna eigum við nú að setja alla krafta í að komast inn í kerfi sem helstu sérfræðingar þess sjálfs segja að verði að breytast hratt til að Evrópa dragist ekki enn frekar aftur úr?

Þannig eru tveir erlendir stórveldaforsetar kallaðir til sem liðsmenn í íslenskri ESB-baráttu. Það segir meira um málefnafátækt já-hliðarinnar en um Trump, Pútin eða íslenska kjósendur.

Það er einkennilegt að umræðurnar nú í lokaviku baráttunnar fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna séu næstum á sama punkti og þær voru þegar þær hófust því enn er deilt eðli viðræðnanna.

Spurningin er ekki hvort lagalega sé útilokað að Ísland fái sérreglu eða undanþágu. Auðvitað er ekki hægt að útiloka hvað 27 aðildarríki ESB kunna að samþykkja einróma í aðildarsamningi og síðan staðfesta hvert fyrir sig.

Það er ef til vill helsta undrunarefni þessarar kosningabaráttu að þögn ríkir um öll samskipti íslenska utanríkisráðuneytisins við stækkunardeild ESB frá janúar 2025. Fara þau í leyndarskjalasafnið?

Nú þegar vika er til kjördags eru hér tekin saman fimm atriði sem líklega ber hæst gagnvart ESB og fimm atriði sem borið hefur hæst í umræðunum um að kíkja í pakkann.

Gera íslenskir stjórnmálamenn, fjölmiðlamenn, svo ekki sé minnst á kjósendur, sér grein fyrir því að ráðherraráð ESB veitti framkvæmdastjórninni pólitískt umboð á fundi 16. júní 2026 til að taka á móti ríkisstjórn Íslands ef kjósendur segðu já?

Kjarni greinar Viktors hlýtur að vera sá að Sjálfstæðisflokkurinn hafi breytt um stefnu í Evrópumálum frá því að hann hjólaði fyrir flokkinn á kjördag. Sagan sýnir annað.

Guðni Th. Jóhannesson, sagnfræðingur og fyrrverandi forseti Íslands, sagði í Silfrinu mánudaginn 17. ágúst að segði meirihlutinn já í þjóðaratkvæðagreiðslunni ætti strax að tryggja full yfirráð Íslendinga yfir sjávarauðlindinni.

Hér er þörf á fólki sem er þjálfað til að verja mikilvæga innviði. Hér er þörf á skýrri stjórn og ábyrgð þegar lögregla, landhelgisgæsla, almannavarnir, hafnir, flugvellir og erlendar hersveitir þurfa að starfa saman.

Ég er að grundvallarstefnu ósammála Jóni Bjarnasyni og Steingrími J. Sigfússyni og hef aldrei átt pólitíska samleið með þeim. Nú erum við þó sammála gegn ESB-aðild Íslands.

Þegar Þorgerður Katrín er spurð hvaða markmið hún ætli að setja segist hún ekki ætla að semja við sjálfa sig í fjölmiðlum. Að skýra markmið er ekki að semja við sjálfan sig,

Þorsteinn Pálsson taldi 2008 ekki nægja að stjórnmálamenn segðu: Spyrjum þjóðina og sjáum síðan hvað gerist. Ábyrgðin hvíldi fyrst á ríkisstjórn og alþingi að móta pólitískan vilja.

Áður talaði Kristrún um verkstjórn en nú kýs hún að fara í hlustunarham, ekki vegna skorts á verkefnum heldur vegna þess að hún veldur þeim ekki.

Varla hefur mig órað fyrir því þennan dag fyrir 72 árum að ég myndi upplifa almyrkva á sólu öðru sinni á ævi minni en árið 1954 hafði hann ekki orðið hér síðan 1727 og árið 2026 var í órafjarlægð.

Í Silfrið vantaði lykilspurninguna: Ef samningsstaða Íslands er svona „ótrúlega sterk“ og allar aðstæður benda til þess að unnt sé að ná „góðum samningi“, hvers vegna treystir ríkisstjórnin sér þá ekki til að segja þjóðinni hvað góður samningur hefur að geyma?

Ástæðan er líklega einfaldlega sú að þeir Baudenbacher og Ólafur Ragnar hafa báðir lýst afdráttarlausum og vel rökstuddum skoðunum sem ganga gegn viðhorfum þeirra sem vilja að Ísland gangi í ESB.

Þegar utanríkisráðherra Íslands lýsir yfir því hvað hún telur að ESB verði að samþykkja er eins og hún viti ekki að það þarf að greina hvað ríkin hinum megin við borðið eru reiðubúin að samþykkja. 

Á hvaða forsendum getur íslenskur utanríkisráðherra gefið kjósendum fyrirheit um hraða aðildarviðræðna þegar hinn samningsaðilinn segir sjálfur að sig skorti mannafla, reynslu og stofnanalega getu til að sinna þeim aðildarferlum sem þegar eru í gangi?

Nefndin segir beinlínis að umræðan verði að snúast um samningsmarkmið Íslands og hvar endanlegt ákvörðunarvald muni liggja í landbúnaðarmálum komi til aðildar.

Þetta er athyglisverð afstaða og á skjön við allar umræður hér. Hér hafa þessi tvö mál oft verið sett fram sem nátengd og lægri vextir og upptaka evru kynnt sem höfuðrökin fyrir ESB-aðild. 

Hér skal því ekki haldið fram að þorskstofninn við Nýfundnaland hafi hrunið vegna stjórnkerfis fiskveiða í Kanada. Þetta dæmi snýst um hvar ákvörðunarvaldið liggur þegar hagsmunir fara ekki saman.

Það er ekki lengur sagt: „Við teljum að Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið.“ Heldur: „Við skulum sjá hvað kemur út úr viðræðunum.“

Telji formaður utanríkismálanefndar alþingis þetta ranghugmynd hjá Ólafi Ragnari eða að ég misskilji hvað hann átti við í ræðu sinni ætti Pawel að skýra mál sitt betur.

Viðreisn taldi árið 2017 ekki nauðsynlegt að gera þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB að skilyrði fyrir stjórnarmyndun. Hvað breyttist svo mikið að hún varð ófrávíkjanleg eftir kosningarnar 2024?

Ríkisstjórnin segir forsendur Íslands gjörbreyttar frá 2009 en styðst samt við sömu umsóknina og sömu pólitísku aðferð til að halda aðildarferlinu áfram.