Í faðmi stækkunardeildarinnar
Gera íslenskir stjórnmálamenn, fjölmiðlamenn, svo ekki sé minnst á kjósendur, sér grein fyrir því að ráðherraráð ESB veitti framkvæmdastjórninni pólitískt umboð á fundi 16. júní 2026 til að taka á móti ríkisstjórn Íslands ef kjósendur segðu já?
Morgunblaðið birtir í dag (20. ágúst) grein eftir mig eða fréttaskýringu þar sem ég sýni hvernig Þorgerður Katrín og Marta Kos, stækkunarstjóri ESB, hafa verið samstiga allt frá því að þær hittust í janúar 2025, innan við mánuði eftir að Þorgerður Katrín varð utanríkisráðherra.
Á fundi ráðherra með framkvæmdastjóra ESB gerist ekkert sem ekki hefur verið undirbúið af embættismönnum með undirbúningi. Þá er einnig ákveðið hvort og hvernig frá slíkum fundum skuli skýrt. Raunar var ekkert sagt frá því að þær hefðu hist heldur var talsmaður stækkunardeildarinnar sendur í viðtal við fréttaritara RÚV í Brussel og sagði þar nokkuð óvænt að stækkunardeildin liti á Ísland sem umsóknarríki frá júlí 2009. Það hefði ekki breyst.
Þar með hófst samspil milli ráðamanna í Reykjavík og Brussel sem miðað hefur að því að tryggja að meirihluti kjósenda segi já í atkvæðagreiðslunni 29. ágúst. Færi ég rök fyrir því í greininni að hagsmunir ríkisstjórnarinnar og stækkunardeildarinnar falli saman. Já túlki ríkisstjórnin sem heimild til aðildar- og aðlögunarviðræðna fyrir sig og stækkunardeildin voni að já hér verði til þess að auðvelda henni að opna almennt á stækkunarviðræður við 10 ríki sem beðið hafa árum saman.
Með því að líta á gang mála frá janúar 2025 til dagsins í dag frá þeim sjónarhóli sem ég nota má skýra óðagotið 6. mars 2026 þegar allt í einu var tilkynnt að atkvæðagreiðslan færi fram 29. ágúst og það hvernig ráðherrarnir fara úr einu víginu í annað þegar þær rökstyðja nauðsyn atkvæðagreiðslunnar nú án þess að skilgreina samningsmarkmið.
Ástæðan fyrir því að ég tók þessa grein saman er sú að hér er um að ræða mál þar sem ríkisstjórn Íslands ræður í raun ekki ferðinni. Þessu er öllu stjórnað frá Brussel, hvort heldur framkvæmdastjórninni eða ráðherraráðinu. Hér hefur hins vegar lítið sem ekkert verið rætt um Brusselhliðina.
Gera íslenskir stjórnmálamenn, fjölmiðlamenn, svo ekki sé minnst á kjósendur, sér grein fyrir því að ráðherraráð ESB veitti framkvæmdastjórninni pólitískt umboð á fundi 16. júní 2026 til að taka á móti ríkisstjórn Íslands ef kjósendur segðu já?
Þessi ályktun frá 16. júní sýnir nú þegar hvaða ágreiningsmál bíða Íslands. Ráðið gagnrýnir makrílsamkomulag Íslands við Norðmenn, Færeyinga og Breta þar sem ESB er sett til hliðar. Það er ósammála afstöðu Íslands til stjórnunar deilistofna og hvalveiða. Það átelur tafir við upptöku EES-reglna og skort á frekari opnun landbúnaðarviðskipta. Jafnframt leggur ráðið áherslu á jafnvægi réttinda og skyldna og að ríki sem axli ekki skyldur aðildarríkja geti ekki notið sömu réttinda. Þetta má túlka sem kröfu um greiðslur frá Íslandi til að skapa þetta jafnvægi.
Í öllu sem sagt er af hálfu stækkunardeildarinnar, sem á í vanda með að standa við fyrirheit gagnvart Svartfjallalandi, kemur fram að verði aðild Svartfellinga og Íslendinga tengd, til dæmis miðað við árið 2028, myndu Íslendingar standa undir kostnaðinum sem ESB yrði að bera vegna aðildar Svartfjallalands.
Hvað sem um þetta allt má segja er eitt á hreinu að stóra blekking utanríkisráðherra felst í talinu um að það þurfi samning til að sjá og þess vegna eigi að segja já.