Viðreisnarstefnunni hafnað
Þorgerður Katrín tók óvænt við formennsku í Viðreisn skömmu fyrir þingkosningar 2017 þegar horfði mjög illa fyrir flokknum. Hún hefur haldið honum á floti síðan en siglir honum nú í strand.
Talningu í þjóðaratkvæðagreiðslunni um hvort hefja ætti að nýju aðildarviðræður við Evrópusambandið sem fram fór laugardaginn 29. ágúst lauk kl. 09.30 að morgni sunnudagsins 30. ágúst.
Úrslitin voru á þann veg að Nei sögðu 52,8% (118.040 atkv.) en Já 47,2% (105.339 atkv.). Á kjörskrá voru: 272.690. Kjörsókn var: 225.031 (82,5%). Auð: 897, ógild: 755.
Nei-hliðin fékk meirihluta í fjórum af sex kjördæmum en já-hliðin í Reykjavíkurkjördæmunum tveimur. Í stuttan tíma var já-hliðin ofan á í talningunni en að lokum urðu úrslitin afdráttarlaus: upptöku viðræðnanna var hafnað.
Þorerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra á blaðamannafundinum í Hörrpu 30. ágúst 2026 (mynd: mbl.is/Hákon Pálsson).
Þetta er áfall fyrir ríkisstjórnina sem tók það upp hjá sjálfri sér þegar hún var mynduð að setja fyrirheit um atkvæðagreiðslu um framhald viðræðna við ESB fyrir árslok 2027 í sáttmála sinn. Ekki er meirihluti fyrir ESB-aðild á alþingi.
Með ákvæðinu í sáttmálanum varð baráttumálið sem leiddi til þess að Viðreisn var stofnuð í maí 2016 orðið að dagskrármáli ríkisstjórnarinnar.
Donald Trump og Volodomyr Zelenskíj hittust á stormasömum fundi í Hvíta húsinu 28. febrúar 2025. Hann varð til þess að Dagur B. Eggertsson, þingmaður Samfylkingarinnar, gekk fram fyrir skjöldu 3. mars 2025 og taldi nauðsynlegt að flýta þjóðaratkvæðagreiðslunni vegna óvissu í heimsmálum. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir (ÞKG) utanríkisráðherra tók undir þetta á alþingi í maí 2025. Lá málið í dvala fram í janúar 2026 þegar ÞKG hratt því af stað aftur. Þá var meðal annars notuð sú ástæða að Donald Trump væri að ásælast Grænland sem skapaði óvissu fyrir Ísland, henni yrði eytt með aðild að ESB.
Þessi tilbúna ástæða lifði allt fram yfir atkvæðagreiðsluna í skýringum út á við. Það var ekki unnt að útskýra fyrir neinum sem þekkti til ESB að efnt væri til atkvæðagreiðslu til að „sjá samning“ við ESB. Sambandið efnir ekki til aðildarviðræðna nema í því skyni að laga umsóknarríkið að ramma sínum og meginreglum.
Þetta að „sjá samning“ var hins vegar ástæðan fyrir stofnun Viðreisnar því að þar hönnuðu aðskilnaðarmenn frá Sjálfstæðisflokknum á árunum 2013 til 2016 þá stefnu að skilja mætti á milli viðræðna og vilja til aðildar að ESB. Þessari stefnu hefur nú verið hafnað og Viðreisn er strönduð á eigin skeri.
Af yfirlýsingum í dag má ráða að formenn annarra stjórnarflokka, Kristrún Frostadóttir og Inga Sæland, vilji draga Viðreisn af skerinu og treysta Þorgerði Katrínu áfram til að stýra utanríkismálum þjóðarskútunnar áfram. Hvað sem flakinu af Viðreisn líður er fráleitt að ekki verði skipt um utanríkisráðherra.
Þorgerður Katrín tók óvænt við formennsku í Viðreisn skömmu fyrir þingkosningar 2017 þegar horfði mjög illa fyrir flokknum. Hún hefur haldið honum á floti síðan en siglir honum nú í strand. Eitt er að flokksmenn sætti sig við strandkaptein annað að hann gegni áfram embætti utanríkisráðherra á þeim óvissutímum sem nú eru.
Þar er ekki aðeins trúverðugleiki ríkisstjórnarinnar í húfi heldur íslenska lýðveldisins og samskipta þess við önnur ríki.