29.8.2026 10:52

Stöðvum hættuförina!

Valérie Hayer, franskur Evrópuþingmaður og formaður Renew Europe-þingflokksins, segir að Evrópusambandið eigi að leggja allt kapp á að fá Ísland inn í sambandið. Greinin birtist 22. júní 2026 í The Guardian undir fyrirsögninni: „Hvers vegna ESB ætti að leggja allt í sölurnar til að fá Ísland í klúbbinn.“

Hayer lítur á stækkun ESB sem tæki til valda og áhrifa. Ef sambandið bregðist ekki hratt við geti Rússland og Kína fyllt tómarúmið í nágrannaríkjum þess. Aðild Íslands myndi að hennar mati styrkja norðurslóðastefnu ESB og varnargetu þess á Norður-Atlantshafi, ekki síst vegna vaxandi umsvifa Rússa og Kínverja. Ísland myndi á móti öðlast öryggi innan „klúbbs lýðræðisríkja“.

Meginboðskapurinn er því þessi: Hayer telur að ESB eigi ekki að láta kröfuna um óskoraða aðild Íslands að sameiginlegri fiskveiðistefnu hindra aðild. Sambandið eigi að sýna sveigjanleika vegna eigin landfræðilegra, öryggislegra og pólitískra hagsmuna. Hún sér Ísland ekki fyrst og fremst sem lítið ríki sem sækist eftir inngöngu, heldur sem hernaðarlega mikilvægan lið í viðleitni ESB til að verða sjálfstæðara stórveldi á norðurslóðum og Norður-Atlantshafi.

Viðreisn á aðild að evrópsku flokkasamtökunum Renew Europe – Endurnýjun Evrópu – og þegar að er gáð er greinilegur samhljómur milli þess sem Hayer segir og orða Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, formanns Viðreisnar. Haustið 2025 beitti þingflokkur Renew Europe sér fyrir ályktun á Evrópuþinginu um stuðning við fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðslu á Íslandi og endurupptöku aðildarviðræðna.

Í grein í Morgunblaðinu í dag bendi ég á að Marta Kos talar í sama dúr og Valérie Hayer. Ísland eigi að fá aðild að ESB til að geópólitískur styrkur þess aukist.

Að morgni kjördags 29. ágúst 2026.

Danska Weekendavisen birti 28. ágúst grein um þjóðaratkvæðagreiðsluna hér eftir blaðamanninn Peter Harmsen. Hann vitnar í fyrrnefnda grein Hayer sem telji Ísland „strategískt ómissandi“. Aðild Íslands yrði að hennar mati upphaf geópólitískrar sóknar ESB á 21. öldinni.

Peter Harmsen bendir hins vegar jafnframt á vandann, fiskinn. Aðild Íslands breytti valdahlutföllum í sjávarútvegsmálum á Norður-Atlantshafi og hefði áhrif á samskipti Íslands við Noreg, Grænland og Færeyjar. Samningar um deilistofna, sem Ísland tekur nú sjálfstæðan þátt í sem strandríki, færðust inn í annað kerfi þar sem framkvæmdastjórn ESB kæmi að samningaborðinu.

Harmsen segir að stækkanir ESB hafi ráðist af þeirri meginreglu að ný ríki gangi inn á svipuðum forsendum og önnur ríki, án varanlegra sérkjara. Fengi Ísland varanlega sérstöðu á jafn mikilvægu sviði og sjávarútvegi gæti það skapað fordæmi. Úkraína gæti til dæmis síðar krafist sérstakra kjara fyrir sinn umfangsmikla landbúnað. Hann kallar þetta „Pandórubox“.

Svar framkvæmdastjórnar ESB við fyrirspurn Weekendavisen er athyglisvert. Engin tvö aðildarferli séu eins og tekið sé mið af aðstæðum og forgangsmálum hvers ríkis — en allt gerist „innan fasts ramma og meginreglna ESB“.

Þarna er málið í hnotskurn: ESB sækist eftir Íslandi vegna geópólitískrar stöðu okkar. Yfirgnæfandi meirihluti Íslendinga vill hins vegar halda óskoruðu ákvörðunarvaldi yfir fiskinum.

Það blasir við nú á kjördag að ríkisstjórn Íslands hefur í aðdraganda hans talið geópólitíska stækkunarþörf ESB málstað sínum til framdráttar en farið, eins og stækkunarstjórn ESB, undan í flæmingi þegar spurt er um samningsmarkmiðin, ekki síst í sjávarútvegi.

Það þarf enginn að segja já til að sjá þetta. Það dugar hins vegar að segja nei í dag til að stöðva þessa hættuför.