Boðið í óvissuferð
Þegar Þorgerður Katrín er spurð hvaða markmið hún ætli að setja segist hún ekki ætla að semja við sjálfa sig í fjölmiðlum. Að skýra markmið er ekki að semja við sjálfan sig,
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra talaði af mikilli vissu í ítarlegu viðtali sem birtist á Vísi föstudaginn 14. ágúst um fyrirhugaðar ESB-viðræður. Óvissan varð hins vegar augljósari eftir því sem spurningarnar urðu nákvæmari.
Ráðherrann taldi að Ísland væri þegar „75 prósent inni í Evrópusambandinu“. Til marks um það nefndi hún að 27 af 33 samningsköflum hefðu verið opnaðir þegar viðræðunum var hætt í janúar 2013 og 11 lokað.
Af þessum tölum verður þó alls ekki dregin sú ályktun að 75% aðildarferlisins hafi verið lokið. Samningsafstaða Íslands lá ekki einu sinni fyrir í sjávarútvegi og landbúnaði, tveimur erfiðustu málaflokkunum. Ráðherrann skýrði ekki hvernig hún fékk 75% töluna.
Hún taldi jafnframt að unnt yrði að ljúka sjálfu samningaferlinu á tólf mánuðum. Byrja ætti á erfiðustu köflunum og ná „fullum árangri“ í sjávarútvegi. Ísland yrði að hafa forræði og sjálfsstjórn á fiskveiðum sínum.
Þegar spurt var hvort það þýddi að Ísland stæði utan sameiginlegrar sjávarútvegsstefnu ESB eða fengi varanlega undanþágu frá henni vildi ráðherrann hins vegar ekki svara nánar. Hún ætlaði ekki að „semja við okkur sjálf“ í fjölmiðlum.
Vísir 14.ágúst 2026.
Engin rök voru færð fyrir tólf mánaða áætlun ráðherrans. Ætla mætti að hún teldi sig vera að bjóða ESB aðild að Íslandi en ekki sækja um aðild að ESB.
Á málþingi Bændasamtaka Íslands 14. ágúst með fulltrúum norrænna bænda var einmitt varað við viðhorfi af þessu tagi. Aðildarviðræður við ESB eru ekki venjulegar samningaviðræður tveggja aðila sem færa sig hvor í sína átt þar til þeir mætast á miðri leið.
Umsóknarríkið lýsir því hve langt það telur sig geta gengið til móts við regluverk ESB. Fulltrúar sambandsins kunna að taka vel í málflutninginn en verða að bera hann undir bakland sitt, framkvæmdastjórnina og aðildarríkin. Þegar sest er aftur að borðinu kann svarið að vera að umsækjandinn hafi ekki gengið nógu langt.
Klukka ESB stendur í stað. Það er klukka umsóknarríkisins sem verður að færast nær henni.
Þetta grundvallaratriði hverfur í málflutningi utanríkisráðherra. Umsóknarríkið sækir um inngöngu í fyrirliggjandi laga- og stofnanakerfi. Viðræðurnar snúast um hvernig og hvenær ríkið lagar sig að þessu kerfi og hvaða sérlausnir aðildarríkin samþykkja.
Á sama málþingi kom fram að landbúnaðarmálin hefðu verið viðkvæmasti hluti aðildarviðræðna Finna. Niðurstaða um þau fékkst ekki fyrr en rétt áður en forsætisráðherra Finnlands innsiglaði samkomulagið í viðræðum við ESB.
Þegar Þorgerður Katrín er spurð hvaða markmið hún ætli að setja segist hún ekki ætla að semja við sjálfa sig í fjölmiðlum. Að skýra markmið er ekki að semja við sjálfan sig, það er að segja kjósendum til hvers á að nota umboðið sem þeir veita.
Að lokum sagðist ráðherrann myndu segja nei ef niðurstaðan þjónaði ekki íslenskum hagsmunum í sjávarútvegi, landbúnaði eða öryggismálum. En viðmiðin voru áfram óskilgreind. Hvers vegna?
Ráðherrann er viss um að viðræðurnar verði stuttar, að fullur árangur náist í sjávarútvegi og að aðild auki öryggi og lækki vexti og matarverð. Þegar spurt er hvað þessar fullyrðingar þýði nákvæmlega telur hún spurningarnar hins vegar þrengja að samningsstöðu sinni. Hún segist ekki ætla að láta „stilla sér upp við vegg“.
Þeim orðum var ekki beint að ESB heldur Elísabetu Ingu Sigurðardóttur, fréttakonu á Sýn/Vísi, sem vildi einfaldlega vita hvernig ráðherrann ætlaði að ná þessu fram.
Kjósendur ganga ekki til samninga við ESB 29. ágúst. Þeir ganga að kjörborðinu þar sem þeir eru beðnir um að veita stjórnvöldum umboð. Þá er ekki óeðlilegt að þeir spyrji hvert ferðinni sé heitið, hvað eigi að verja og hvað teljist viðunandi niðurstaða.
Þegar leiðsögumaðurinn segist vita að ferðin verði stutt og árangursrík en vill ekki segja hvert ferðinni sé heitið eða hvaða skilyrði þurfi að uppfylla við leiðarlok er þetta enn aðeins boð í óvissuferð. Er hún áhættunnar virði?