Margsaga ráðherrar
Í Silfrið vantaði lykilspurninguna: Ef samningsstaða Íslands er svona „ótrúlega sterk“ og allar aðstæður benda til þess að unnt sé að ná „góðum samningi“, hvers vegna treystir ríkisstjórnin sér þá ekki til að segja þjóðinni hvað góður samningur hefur að geyma?
Sveiflurnar eru miklar í málflutningi forsætisráðherra og utanríkisráðherra þegar þær rökstyðja ákvörðun sína um að flýta þjóðaratkvæðagreiðslunni um ESB-aðildina til 29. ágúst. Fyrst var ákveðið að hafa hraðann á og síðan tekið til við að finna rökin fyrir óðagotinu.
Í mars 2026 sagði Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra að niðurstaða viðræðna væri ekki ljós en leitað yrði sérlausna. Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra lagði áherslu á að þjóðin gæti fyrst samþykkt viðræður og síðan hafnað niðurstöðunni. Þorgerður spurði hvort þjóðin hefði ekki rétt á að „vita meira“.
Kristrún og Þorgerður Katrín töluðu á annan veg í Silfri ríkissjónvarpsins að kvöldi 10. ágúst. Þá voru þær ekki í vafa. Kristrún taldi heimsmálin hafa þróast á þann veg að „góður samningur“ myndi nást yrði sagt já 29. ágúst. Þorgerður Katrín talaði í sama dúr og sagði að samningsstaða Íslands væri „ótrúlega sterk“.
Í stað vafans í mars og nauðsynjar þess að eyða honum með viðræðum er nú fluttur boðskapur um „góðan samning“ í krafti „ótrúlega sterkrar“ samningsstöðu. Varla leitast forsætisráðherra við að fullvissa þjóðina um „góðan samning“ án þess að hafa eitthvað fyrir sér. Hún hlýtur að minnsta kosti sjálf að vita hvað felst í „góðum samningi“ að hennar eigin mati.
Í mars sagði Þorgerður Katrín að hún myndi ekki samþykkja samning sem fæli í sér að Ísland léti af forræði yfir náttúruauðlindum sínum og að hún vildi fara beint í erfiðu kaflana. Nú má spyrja nákvæmlega: Þýðir „góður samningur“ að Ísland haldi sjálfstæðu samningsforræði sem strandríki? Að Ísland standi utan sameiginlegu sjávarútvegsstefnunnar?
Silfrið 10. ágúst 2026.
Í Silfrið vantaði lykilspurninguna: Ef samningsstaða Íslands er svona „ótrúlega sterk“ og allar aðstæður benda til þess að unnt sé að ná „góðum samningi“, hvers vegna treystir ríkisstjórnin sér þá ekki til að segja þjóðinni hvað góður samningur hefur að geyma?
Marta Kos, stækkunarstjóri ESB, sagði í viðtali við Politico 7. ágúst að taka yrði mið af sérstöðu Íslands í sjávarútvegi og landbúnaði og að finna mætti „skapandi lausnir sem virða báða aðila“. Orðalagið „skapandi lausn“ er pólitískt orðalag en ekki lögfræðileg skuldbinding og gæti jafnt falið í sér aðlögunarfrest sem eiginlega undanþágu. Yfirlýsing Kos er loðin og staðfestir aðeins að málið yrði rætt en veitir engan stuðning við „góðan samning“ – eða hvað?
Við vitum að Ísland er auðugt strandríki, með fiskimið, stórt hafsvæði og mikilvæga stöðu á Norður-Atlantshafi. Þetta lá fyrir í mars þegar ráðherrarnir töldu nauðsynlegt að segja já til að sjá. Ef ríkisstjórnin telur stöðu Íslands hafa styrkst til muna undanfarna mánuði verður enn erfiðara að réttlæta að ekki séu sett fram skýr samningsmarkmið fyrir atkvæðagreiðsluna.
Ráðherrarnir standa frammi fyrir mótsögn. Hún verður ekki leyst með slagorðinu „já til að sjá“. Annaðhvort vita ráðherrarnir ekki hvað fæst í viðræðum og þá getur forsætisráðherra ekki fullvissað þjóðina um „góðan samning“ eða ríkisstjórnin telur sig nú hafa nægar upplýsingar til að fullyrða að samningsstaðan sé „ótrúlega sterk“ og góður samningur í sjónmáli. Þá ber henni að segja fyrir kosningarnar hvað hún telur góðan samning og hvaða markmiðum hún ætlar að ná.
Þetta leiðir aftur að upphafinu. Fyrst var ákveðið að flýta þjóðaratkvæðagreiðslunni. Síðan hófst leitin að rökum fyrir flýtinum. Nú eru rökin orðin svo bjartsýn að þau eyðileggja sjálfa upphaflegu röksemdina um að nauðsynlegt sé að segja já til að sjá. Ef ríkisstjórnin sér nú þegar „góðan samning“ í krafti „ótrúlega sterkrar“ stöðu Íslands á hún að segja þjóðinni hvað hún sér.