Gamalt vín á nýjan belg
Ríkisstjórnin segir forsendur Íslands gjörbreyttar frá 2009 en styðst samt við sömu umsóknina og sömu pólitísku aðferð til að halda aðildarferlinu áfram.
Það er eitt atriði í umræðunni um þjóðaratkvæðagreiðsluna 29. ágúst sem vert er að nefna. Það snýr ekki fyrst og fremst að Evrópusambandinu heldur aðferðinni sem ríkisstjórnin þá og nú beitir þegar hún vill halda aðildarferlinu áfram án stuðnings meirihluta á alþingi.
Árið 2009 var Ísland í efnahagslegri og pólitískri kreppu. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur lagði fram aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Hún hafði þó ekki meirihluta á þingi um markmiðið. Vinstri græn voru klofin og ríkisstjórnin studdist við álit meirihluta utanríkismálanefndar sem pólitískan grundvöll undir þingsályktunina um umsóknina.
Sautján árum síðar blasir við athyglisverð hliðstæða.
Ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur hefur ítrekað sagt að forsendur Íslands séu allt aðrar en árið 2009. Nú sé Ísland mikilvægt norðurslóðaríki, geópólitísk staða landsins hafi styrkst og ESB hafi ríka hagsmuni af samstarfi við Ísland. Forsætisráðherra hefur gefið til kynna að í Brussel telji menn aðild Íslands styrkja gæði ESB. Þetta hafi ekki verið svo árið 2009.
Hvers vegna er þá verið að endurvekja umsóknina frá 2009 í stað þess að kynna ný pólitísk markmið og óska eftir umboði á nýjum forsendum?
Ein skýring blasir við. Ríkisstjórnin hefur ekki náð pólitískri samstöðu um nýja umsókn eða ný samningsmarkmið. Þess vegna verður nefndarálit meirihluta utanríkismálanefndar enn á ný sá grundvöllur sem brúar ágreininginn. Álitið gegnir sama hlutverki og árið 2009. Það breiðir yfir ágreining stjórnarflokka sem eru ósammála um lokamarkmiðið, það má alls ekki tala um aðild, bara viðræður til að sjá hvað sé í boði.
Árið 2009 stóð meirihluti utanríkismálanefndar alþingis að áliti undir formennsku fulltrúa Vinstri grænna, flokks sem síðar hafnaði áframhaldandi aðildarviðræðum. Nú stendur fulltrúi Flokks fólksins að áliti sem í meginatriðum er sama álitið og textinn frá 2009.
Flokkur fólksins hefur ekki lýst yfir stuðningi við aðild að Evrópusambandinu. Formaður Flokks fólksins, Inga Sæland, er í sporum Steingríms J. Sigfússonar, formanns Vinstri grænna um árið.
Gamla nefndarálitið er aftur orðið tæki til að skapa pólitíska samstöðu þar sem hún er ekki fyrir hendi innan ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Gamla umsóknin verður burðarás nýs ferlis þótt allar forsendur hafi, að sögn forsætisráðherrans sjálfs, breyst.
Lærdómurinn af árunum 2009–2013 er ekki sá að nefndarálit geti komið í stað pólitískrar samstöðu. Þvert á móti. Þegar ríkisstjórn skortir sameiginlega stefnu um markmið aðildarviðræðna verður nefndarálit ekki traustur grunnur undir jafn afdrifaríkt ferli. Það er sú reynsla sem vert er að hafa í huga áður en þjóðin er beðin um að blása nýju lífi í umsóknina frá 2009. Hver vill hefja sömu vegferð og við kynntumst þá?