ESB-sérlausn er illa séð
Þegar utanríkisráðherra Íslands lýsir yfir því hvað hún telur að ESB verði að samþykkja er eins og hún viti ekki að það þarf að greina hvað ríkin hinum megin við borðið eru reiðubúin að samþykkja.
Það vakti athygli að Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra sagði við The Financial Times á dögunum að sem „stórveldi í fiskveiðum í Evrópu“ gæti hún sett ESB úrslitakosti í viðræðum eftir atkvæðagreiðsluna 29. ágúst og tryggt full yfirráð yfir 200 mílunum og varið íslenska kvótakerfið.
Á vefsíðu danska vikublaðsins Weekendavisen 7. ágúst varpar blaðamaðurinn Malthe Sommerand forvitnilegu ljósi á þessi orð ráðherrans. Hann bendir fyrst á að staða Íslands sé allt önnur nú en þegar aðildarumsóknin var lögð fram 2009. Þá hafi þjóðin glímt við afleiðingar fjármálahruns en nú sé efnahagslífið sterkt og hnattstaðan geri Ísland mikilvægt hernaðarlega. Landsframleiðsla á mann hafi árið 2024 verið 34% yfir meðaltali ESB.
Samningsstaða Íslendinga hafi vissulega styrkst og innan ESB sé það jafnvel rætt hvort veita mætti Íslandi sérstöðu innan fiskveiðikerfis ESB líka því sem Danir fengu við gildistöku Maastricht-sáttmálans fyrir um 30 árum.
Þá vakni þessar tvær lykilspurningar: Ætti ESB að sveigja fiskveiðireglurnar aðeins til þess að fá Ísland inn? Hvers myndu önnur umsóknarríki þá krefjast?
Blaðamaðurinn bendir á að nú eigi ESB í samskiptum við tíu umsóknarríki. Úkraína sé eitt þeirra og landið sé eitt mesta landbúnaðarveldi heims. Ef Ísland fengi sérlausn vegna sjávarútvegs, hvers vegna ætti Úkraína þá ekki að krefjast sérlausna vegna landbúnaðar?
Þetta er einmitt sú hlið málsins sem hverfur þegar aðildarviðræður eru ræddar hér heima eins og þær séu að mestu á valdi íslenskra stjórnvalda. Það mætti stundum halda að utanríkisráðherra Íslands teldi viðræður við ESB fara fram í tómarúmi.
Sérlausn sem Ísland fengi yrði fordæmi fyrir önnur ríki. Sérhver undanþága þarf að falla að sameiginlegum hagsmunum sambandsins og hvert aðildarríki ESB metur niðurstöðuna einnig út frá eigin hagsmunum.
Þegar utanríkisráðherra Íslands lýsir yfir því hvað hún telur að ESB verði að samþykkja er eins og hún viti ekki að það þarf að greina hvað ríkin hinum megin við borðið eru reiðubúin að samþykkja með hliðsjón af eigin hagsmunum hvað sem öllum fiski líður.
Í Weekendavisen er einnig vakin athygli á öðru sem sjaldan er rætt hér. Góður fiskveiðisamningur Íslands myndi vekja mikla athygli í Noregi og Bretlandi. Í blaðinu er velt fyrir sér hvort slík niðurstaða gæti jafnvel haft áhrif á umræðu þar um aðild eða enduraðild að ESB. Þar með yrði hugsanleg sérstaða Íslands ekki lengur aðeins mál Íslands og ESB. Hún gæti haft áhrif langt út fyrir Ísland.
Blaðamaður Weekendavisen minnir lesendur sína jafnframt á að viðræður um aðild taki að jafnaði mörg ár.
Þegar nær dregur 29. ágúst eykst áhugi fjölmiðla erlendis á því sem gerist hér á landi. Innan ESB munu sérhagsmunahópar fylgjast vel og nákvæmlega með öllum yfirlýsingum og kröfum íslenskra ráðherra um undanþágur.
Einhverjir kunna að reka augun í það að til heimabrúks segist Viðreisn berjast gegn sérhagsmunum en gagnvart ESB segist formaður Viðreisnar ekki til viðtals nema kröfur hennar um sérhagsmuni séu viðkenndar. Kannski verður Þorgerður Katrín kölluð drottning sérhagsmuna í Evrópu þegar upp er staðið?