ESB já – en evran nei?
Þetta er athyglisverð afstaða og á skjön við allar umræður hér. Hér hafa þessi tvö mál oft verið sett fram sem nátengd og lægri vextir og upptaka evru kynnt sem höfuðrökin fyrir ESB-aðild.
Lesendur síðu minnar vita að ég hef að mestu látið efnahagslega hlið ESB-aðildar liggja á milli hluta í umræðunni fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna 29. ágúst. Að mínu mati snýst hún fyrst og fremst um stjórnskipulega stöðu Íslands og samningsumboð ríkisstjórnarinnar.
Þrátt fyrir þetta viðhorf fylgist ég með því sem hagfræðingar segja og varð ekki lítið undrandi þegar ég las viðtal Andrésar Magnússonar við Anders Borg, fyrrverandi fjármálaráðherra Svíþjóðar, efnahagsráðgjafa og einn þekktasta frjálshyggjumann Norðurlanda, í Morgunblaðinu fimmtudaginn 6. ágúst.
Ég bjóst við að Borg endurtæki þau efnahagsrök sem lengi hafa verið helsti boðskapur íslenskra stuðningsmanna ESB: Að upptaka evru myndi lækka vexti, auka stöðugleika og styrkja íslenskt efnahagslíf.
Í staðinn setur hann fram sjónarmið sem ganga þvert á þau efnahagslegu rök sem lengst hafa einkennt íslenska ESB-umræðu.
Anders Borg varar við og segir að lægri vextir í kjölfar upptöku evru geti reynst Íslandi stórhættulegir ef ekki hafi fyrst tekist að koma jafnvægi á vinnumarkað, húsnæðismarkað og undirliggjandi efnahagsforsendur. Að öðrum kosti gæti ódýrara lánsfé ýtt undir skuldasöfnun, fasteignabólu og óhóflega áhættutöku bankakerfisins – með afleiðingum sem veki óþægilegar minningar um aðdraganda bankahrunsins.
Annað kom mér þó enn meira á óvart: Borg gerir skýran greinarmun á aðild að Evrópusambandinu og upptöku evru. Þar með hafnar hann þeirri forsendu að aðild að ESB og upptaka evru séu eitt og sama málið. Að hans mati eru þetta tvö ólík mál. ESB sé pólitískt og lagalegt samstarf en evran sérstakt peningakerfi sem geri allt aðrar kröfur til hagkerfisins. Hann segist því geta stutt aðild Íslands að Evrópusambandinu en um leið talið upptöku evru ranga og jafnvel hættulega við núverandi aðstæður.
Þetta er athyglisverð afstaða og á skjön við allar umræður hér. Hér hafa þessi tvö mál oft verið sett fram sem nátengd og lægri vextir og upptaka evru kynnt sem höfuðrökin fyrir ESB-aðild. Sé þessum rökum svarað með ábendingu um að taka megi upp evru einhliða segir valdakerfi ESB það ólöglegt. ESB-aðild og evra falli saman og fylgismennirnir hér eru sömu skoðunar.
Anders Borg (Morgunblaði/Karitas).
Anders Borg snýr röksemd íslenskra ESB-aðildarsinna í andhverfu sína. Hann segir í raun: Varist að gera lægri vexti að markmiði í sjálfu sér. Þeir geta orðið upphaf nýs ójafnvægis ef hagkerfið stendur ekki traustum fótum.
Ég ætla ekki að leggja mat á réttmæti skoðana Borgs frekar en annarra hagfræðinga. Orð hans sanna hins vegar gildi þess að halda sig frekar við stjórnskipulegu og pólitísku rökin í þessum umræðum en þau hagfræðilegu.
Burtséð frá því er óvenjulegt að einn þekktasti frjálshyggjumaður Norðurlanda og fyrrverandi fjármálaráðherra Svíþjóðar skuli styðja aðild Íslands að Evrópusambandinu en um leið vara svo eindregið við þeim efnahagslegu umskiptum sem margir íslenskir stuðningsmenn aðildar telja sín sterkustu rök.
Þetta viðtal við Borg verður ef til vill til þess að einhverjir staldri við og íhugi hagfræðilegu rökin upp á nýtt. Kannski hefur íslensk umræða um efnahagslegan ávinning Evrópusambandsaðildar verið of einföld? Viðtalið við Anders Borg gefur að minnsta kosti tilefni til að íhuga þann hluta umræðunnar og skoða röksemdir aðildarsinnanna frá nýjum sjónarhóli.