Þögn um fé til áfallaþols
Að utanríkisráðuneytið fari undan í flæmingi og neiti að birta upplýsingar um ráðstöfun fjár samkvæmt hátíðlegu loforði á vettvangi NATO til að auka áfallaþol þjóðarinnar og „sameiginlegan varnarþrótt bandalagsins“ er stórundarlegt
Í grein í Morgunblaðinu laugardaginn 11. júlí kom fram að utanríkisráðuneytið hefði í vor sent minnisblað til NATO þar sem fullyrt er að íslensk stjórnvöld verji um 50 milljörðum króna (48,9 milljörðum) á fjárlögum ársins 2026 í samræmi við skilgreiningu NATO á varnartengdum útgjöldum. Fjárhæðin nemi 0,92% af vergri landsframleiðslu (VLF).
Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra hampaði þessari tölu við fréttamann RÚV þegar hún gekk inn á fund ríkisoddvita NATO-ríkjanna í Ankara í liðinni viku.
Á ríkisoddvitafundi NATO í Haag fyrir rúmu ári lofaði Kristrún að þessi útgjöld Íslands næmu 1,5% af VLF árið 2035, það er nú um 80 milljörðum kr.
Eftir að loforðið var gefið hófu utanríkisráðuneytið og fjármálaráðuneytið aðgerðir innan stjórnarráðsins og í samvinnu við aðila utan þess til að skilgreina verkefni sem þá þegar voru á fjárlögum eða á frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2026 á þann veg að útgjöld þar stæðu að baki loforði forsætisráðherra. Var samið minnisblað í þá veru og það sent NATO sem uppgjör af Íslands hálfu.
Það er eðlilegt að Ísland telji einhvern hluta útgjalda til lögreglu, almannavarna, netöryggis, landhelgisgæslu og gistiþjónustu fyrir NATO til áfallaþols samkvæmt nýjum viðmiðum NATO. Fullyrðingin um að hér sé um ný útgjöld að ræða verður hins vegar aðeins trúverðug ef stjórnvöld sýna í smáatriðum hvaða tölur mynda 0,92% af vergri landsframleiðslu og hvernig þær uppfylla skilgreiningar bandalagsins.
Ef ríkisstjórnin heldur því fram að Ísland sé þegar komið með 0,92% af 1,5% loforðinu til NATO er eðlileg krafa að hún leggi fram opinbera sundurliðaða útreikninga á efndunum.
Í Morgunblaðinu í dag (14. júlí) segir frá því að blaðið hafi óskað eftir slíkri sundurliðun. Í svari til blaðsins segir utanríkisráðuneytið „að fram til þessa hafi ekki verið tekið saman með skipulögðum hætti hvaða útgjöld ríkisins falli undir skilgreiningar NATO á varnartengdum verkefnum utan hefðbundinna útgjalda til öryggis- og varnarmála“.
Þó kemur fram að ráðuneyti hafi greint önnur ríkisútgjöld sem gætu flokkast sem varnartengd samkvæmt nýjum viðmiðum NATO. Það sé „umfangsmikið verkefni þvert á stjórnkerfið“.
Ráðuneytið segir að aukið áfallaþol hafi verið „viðvarandi hluti af áherslum Atlantshafsbandalagsins og [sýni] hversu mikilvægur málaflokkurinn er fyrir sameiginlegan varnarþrótt bandalagsins“. Ráðuneytinu sé þó ekki unnt að veita ítarlegri upplýsingar að svo stöddu.
Að utanríkisráðuneytið fari undan í flæmingi og neiti að birta upplýsingar um ráðstöfun fjár samkvæmt hátíðlegu loforði á vettvangi NATO til að auka áfallaþol þjóðarinnar og „sameiginlegan varnarþrótt bandalagsins“ er stórundarlegt svo ekki sé meira sagt.
Varla ræður umhyggja fyrir áfallaþoli þessum undanbrögðum ráðuneytisins. Einn grunnþáttur þess að auka þetta þol er heiðarleiki stjórnvalda og opin upplýsingamiðlun til almennings um þær ráðstafanir sem opinberir aðilar gera til að tryggja öryggi borgaranna.