Vináttuheimsókn frá Spáni
Spænski utanríkisráðherrann reyndi að selja ESB-aðildina með því að benda á hvaða þátt ESB hefði átt í uppbyggingu nútímavegakerfis og lestarsamgangna á Spáni.
José Manuel Albares, utanríkisráðherra Spánar, var hér í vináttuheimsókn til Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur þriðjudaginn 23. júní. Í tilkynningu utanríkisráðuneytisins um heimsóknina segir að ráðherrarnir hafi rætt tvíhliða samband Íslands og Spánar, Evrópumál, norðurslóðir, innrásarstríð Rússlands í Úkraínu, stöðu mála í Mið-Austurlöndum og samskipti yfir Atlantshafið. Þá var skrifað undir viljayfirlýsingar um reglulegt pólitískt samráð ríkjanna, frekara samstarf á sviði jafnréttismála og á sviði rannsókna og vísinda. Einnig greindi Albares frá þeim ásetningi spænskra stjórnvalda að opna sem fyrst sendiráð á Íslandi.
Heimsókn Albares var þó ekki aðeins hefðbundin vináttuheimsókn. Hún var jafnframt innlegg í íslenska umræðu um Evrópusambandið.
Albares er diplómati sem færðist síðar inn í stjórnmálin vegna náins samstarfs við Pedro Sánchez forsætisráðherra. Hann hefur verið einn helsti ráðgjafi Sánchez í Evrópu- og utanríkismálum og pólitísk framtíð hans er nátengd stöðu forsætisráðherrans. Sú staða hefur veikst á síðustu misserum. Ríkisstjórnin í Madrid treystir á brothættan stuðning margra smárra flokka, glímir við erfiðleika við afgreiðslu fjárlaga og hefur sætt vaxandi gagnrýni vegna spillingarmála í kringum Sósíalistaflokkinn.
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir og José Manuel Albares á Þingvöllum 23. júní 2026 (mynd: stjórnarráðið.is).
Hann reyndi að selja aðildina með því að benda á hvaða þátt ESB hefði átt í uppbyggingu nútímavegakerfis og lestarsamgangna á Spáni.
Eins og við var að búast nýtti Albares heimsóknina til að tala máli Evrópusambandsins. Hann sagði að Íslendingar þyrftu ekki að óttast um fullveldi sitt við inngöngu í ESB og gaf í skyn að áhrif Íslands gætu jafnvel aukist innan sambandsins. Þá sagði hann að Spánverjar litu vonbjörtum augum til samstarfs við Íslendinga á sviði sjávarútvegsmála.
Albares gerir sér grein fyrir því eins og aðrir að atkvæðagreiðslan 29. ágúst snýst í reynd um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Hann reyndi að selja aðildina með því að benda á hvaða þátt ESB hefði átt í uppbyggingu nútímavegakerfis og lestarsamgangna á Spáni.
Ummæli spænska ráðherrans um fullveldið bentu hins vegar til þess að enginn hefði haft fyrir því að skýra fyrir honum að framsal ríkisvalds til Evrópusambandsins verður ekki ákveðið á Íslandi nema að undangengnum breytingum á stjórnarskrá lýðveldisins. Spænska ríkisstjórnin leiðir okkur ekki yfir þann þröskuld. Það skortir enn skýringar á því hvernig íslenska ríkisstjórnin hyggst gera það.
Þegar spænskur utanríkisráðherra talar um samstarf í sjávarútvegsmálum innan Evrópusambandsins má rifja upp reynslu Breta af sameiginlegri fiskveiðistefnu sambandsins. Bretar töldu sig hafa lært af biturri reynslu að innan hennar færu lagaleg yfirráð og raunveruleg nýting veiðiheimilda ekki alltaf saman. Spænskir útgerðarmenn nýttu sér reglur innri markaðarins til hins ýtrasta með svokölluðu kvótahoppi. Þeir keyptu bresk útgerðarfélög og skip til að komast yfir breskan kvóta. Þjóðlegur kvóti tryggði ekki endilega þjóðleg yfirráð yfir veiðiheimildunum og að lokum féll dómur Evrópudómstólsins spænskum hagsmunum í vil.
Þegar sameiginleg fiskveiðistefna, innri markaður og öflugir útgerðarhagsmunir fara saman geta orðið til aðstæður sem fáir sáu fyrir í upphafi. Þess vegna er krafan um sérlausn fyrir Ísland lykilatriði. Ríkisstjórnin þegir um hana eins og stjórnarskrána.
Spurningin sem vaknar eftir heimsókn spænska utanríkisráðherrans er því ekki hvort Spánverjar vilji sjá Ísland innan ESB. Því hafa þeir svarað skýrt. Spurningin er hvort Íslendingar hafi sjálfir gert upp við sig hvaða áhrif slík ákvörðun hefði á stjórnarskrá landsins, framsal ríkisvalds og ráðstöfun þeirra auðlinda sem tryggja hagsæld þjóðarinnar.