15.7.2026 9:25

Vernd íslenskra forréttinda

Ole Anton Bieltvedt hefur í áranna rás verið óþreytandi höfundur blaðagreina um nauðsyn þess að Ísland gangi í ESB. Hann birti enn eina greinina í Morgunblaðinu mánudaginn 13. júlí og segir þar að EES-samningurinn hafi alltaf verið hugsaður til bráðabirgða.

Ég veit ekki hvaðan hann hefur þessa vitneskju. Samningurinn var aldrei hugsaður til bráðabirgða heldur sem leið fyrir EFTA-ríkin að innri markaði ESB sem kom til sögunnar síðari hluta níunda áratugarins og er honum réttilega lýst sem kjarna eða krúnudjásni evrópskrar samvinnu.

Öll EFTA-ríkin stóðu að gerð samningsins í upphafi en eftir hrun Sovétríkjanna undir árslok 1991 ákváðu þau öll nema Ísland að reyna við ESB-aðild. Svíar, Finnar og Austurríkismenn gerðust aðildarríki ESB en aðild var felld í þjóðaratkvæðagreiðslum í Noregi og Sviss – Norðmenn felldu aðildarsamning við ESB en Svisslendingar þátttöku í EES og þar með fór ESB-umsókn þeirra á ís.

Íslendingar héldu sínu striki og stjórnmálamenn hér sögðu að EES-samningurinn væri eina leiðin okkar að sameiginlega markaðnum og aðild að ESB kæmi ekki til álita. Eftir að Norðmenn felldu ESB-aðildina völdu þeir EES-leiðina að markaðnum. Liechtensteinbúar fylgdu ekki nágrönnum sínum Svisslendingum í andstöðunni við EES og héldu sig við samninginn.

EES-samningurinn er þjóðréttarsamningur með eigin eftirlits- og dómskerfi sem heldur gildi sínu eins lengi og honum er ekki slitið. Norðmenn segja nú að hvað sem Íslendingar geri gagnvart ESB gildi EES-samningurinn fyrir þá.

Það er rangt að EES-samningurinn hafi verið eða sé hugsaður til bráðabirgða. Samningurinn er varanleg hjáleið að sameiginlega markaðnum sem hefur dugað aðilum sínum vel. Á rúmum 30 árum hefur þróast einstakt samband EES/EFTA-ríkjanna og ESB sem ástæðulaust er að rægja á þann hátt sem talsmenn ESB-aðildar gera nú.

Í grein í Morgunblaðinu í dag (15. júlí) varar Eamonn Butler, fyrrverandi forstöðumaður Adam Smith Institute í London, okkur við ESB-aðild. Hann segir:

„Í ESB með yfir 450 milljónir íbúa munu 380.000 raddir Íslands hafa hverfandi vægi í ákvarðanatöku – og jafnvel í samningaviðræðunum, ef þær hefjast aftur. Ísland hefur þegar aðgang að innri markaðnum í gegnum EES án fullrar pólitískrar aðlögunar. Hvers vegna að skipta áhrifum á innanlandsmál og lítilvægum ávinningi?“

Þetta er lykilspurning. Hvers vegna eigum við að afsala okkur réttinum til að ráða yfir auðlindum okkar til lands og sjávar og stjórna eigin gjaldmiðli fyrir þann lítilvæga og óljósa ávinning sem í því fælist að eiga aðgang að ráðum ESB, framkvæmdastjórn og þingi? Við eigum nú þegar aðgang að öllu er varðar gerð reglna fyrir leiðina að innri markaðnum og nýtingu hans.

Butler segir réttilega að Íslendingar ættu að segja nei 29. ágúst til að vernda gjaldmiðil sinn, sjávarútveg, orkuiðnað, fullveldi og efnahagslegan sveigjanleika. Um þetta snýst ESB-málið, um vernd íslenskra forréttinda og efnahagslegs styrks.