Val Kristrúnar
Það er ríkisstjórn Kristrúnar sem velur þann kost að sverta samskiptin við Bandaríkin, í von um aðdáun í Brussel.
Í grein í Morgunblaðinu í dag (20. júní) rifja ég upp viðtal sem Eggert Skúlason átti við Kristrúnu Frostadóttur forsætisráðherra 17. júní 2025 í Dagmálum, sjónvarpsþætti sem Árvakur, útgefandi Morgunblaðsins, heldur úti. Þar talar forsætisráðherra digurbarkalega um að hún ætli að semja af styrk við ESB og búa þannig um hnúta að Ísland verði svo aðlaðandi í augum ESB að ómótstæðilegt sé, má álykta af orðum hennar. Tímasetning þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB verði ákveðin með hliðsjón af þessu.
Nú hefur tímasetningin verið ákveðin og um það leyti sem ríkisstjórnin boðaði að til hennar yrði gengið 29. ágúst 2026 sagði Kristrún við ríkisútvarpið að hún ætlaði að selja Ísland „fokdýrt“ í viðræðum við ESB.
Þetta er það eina sem vitað er um samningsmarkmið forsætisráðherra. Hún setur á sig snúð þegar hún er spurð nánar út í áform sín. Þá er látið þannig af ýmsum að afstaða Kristrúnar sé í ætt við það sem heyrist frá ráðherrum Flokks fólksins þegar þeir eru spurðir um hvernig þeir ætli að haga atkvæði sínu. Þá taka ráðherrarnir til við að tala í véfréttarstíl sem ferst þeim flestum illa.
Má segja að hestar flatmagi?
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra situr uppi með atkvæðagreiðsluna fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og sá grunur magnast að bæði meðal stjórnarliða almennt og hennar eigin flokksmanna sjái menn sífellt betur að þetta sé pólitískur svanasöngur hennar, hvernig sem atkvæði falla. Það treystir sér enginn lengur til að fylgja málflutningi hennar eftir, ekki er lengur heil brú í honum.
Nú í 17. júní-samtali fór utanríkisráðherra svo augljóslega yfir strikið að hún veit ekki lengur muninn á réttu og röngu þegar hún reynir að verja eigin málstað. Hún laug því hreinlega sér til bjargar að kuldalegt viðmót sem mætir henni af hálfu bandarískra stjórnvalda sé það sem forverar hennar hafi mátt þola. Nefndi hún Davíð Oddsson í því samhengi en þeir sem hafa einhverja nasasjón af sögu samskipta íslenskra og bandarískra stjórnvalda vita að hann átti mjög góð samskipti við forseta Bandaríkjanna í sinni tíð.
Sumarið 1964 fór ég með föður mínum og Thor Thors, sendiherra Íslands í Washington, í Hvíta húsið á fund með Lyndon B. Johnson Bandaríkjaforseta. Allir sem áttu hlut að hátíðarhöldunum í Washington árið 2000 kynntust einlægum áhuga Clinton-hjónanna á hlut Íslendinga í þeim og hef ég vikið að honum oftar en einu sinni hér á þessum síðum.
Ég fullyrði að nú sé meiri skuggi yfir samskiptum stjórnvalda Íslands og Bandaríkjanna en verið hefur í mínu minni og átti ég þó mörg samtöl í Washington um það leyti sem Bandaríkjastjórn tók þá skammsýnu ákvörðun að loka varnarstöðinni á Keflavíkurflugvelli.
Hvað sem segja má um Grænlandsupphlaup Donalds Trump er það tylliástæða ríkisstjórnarinnar fyrir sókn hennar núna inn í ESB. Bandaríkjastjórn hefur ekkert gert í hlut Íslands. Þegar mismæli Trumps í Davos í janúar 2026 eru notuð til að skýra ESB-stefnu ríkisstjórnar Kristrúnar Frostadóttur sést að fokið er í öll skjól. Það er ríkisstjórn Kristrúnar sem velur þann kost að sverta samskiptin við Bandaríkin, í von um aðdáun í Brussel.