Undanbrögð Viðreisnar
Í öllum samningaviðræðum vita menn áður en þeir hefja þær hvaða niðurstöðu þeir geta sætt sig við og hvaða niðurstöðu þeir geta ekki sætt sig við. Af hverju á það ekki einnig við hér?
Í grein í Morgunblaðinu 2. júní minnir Pawel Bartoszek, formaður utanríkismálanefndar alþingis, á að Evrópusambandið hafi stækkað jafnt og þétt frá stofnun þess og að fá ríki hafi viljað yfirgefa sambandið eftir að hafa gengið inn í það. Þess vegna telur hann að reynslan sýni að ríki sjái almennt hag sinn í aðild.
Þetta er athyglisverð upprifjun en hún svarar ekki þeirri spurningu sem Íslendingar standa frammi fyrir árið 2026.
Danir ákváðu að ganga í Evrópubandalagið árið 1973. Svíar gengu í Evrópusambandið árið 1995 og Króatar árið 2013. Þessar þjóðir tóku ákvarðanir við aðrar aðstæður, á öðrum tímum og á grundvelli eigin hagsmuna. Af hverju ættu þær ákvarðanir að ráða því hvað Íslendingar gera nú?
Ef það nægði að vísa til þess sem aðrar þjóðir hafa ákveðið væri engin ástæða til að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu hér á landi. Þá væri nóg að telja upp ríki sem hafa gengið í sambandið og láta þar við sitja.
Þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst hlýtur að snúast um annað. Hún hlýtur að snúast um íslenska hagsmuni.
Þess vegna er athyglisvert að þrír forystumenn Viðreisnar birta greinar sama dag í Morgunblaðinu um Evrópusambandið, evruna og kosti hugsanlegs aðildarsamnings án þess að svara þeirri spurningu sem skiptir mestu máli.
Í öllum samningaviðræðum vita menn áður en þeir hefja þær hvaða niðurstöðu þeir geta sætt sig við og hvaða niðurstöðu þeir geta ekki sætt sig við. Af hverju á það ekki einnig við hér? Enginn forystumanna Viðreisnar svarar þessari spurningu þótt hún sé grundvallaratriði þegar gengið er til boðaðra ESB-viðræðna.
Á þeim hvílir þó sú meginábyrgð að segja þjóðinni skýrt og skorinort hvaða markmið þau hafa sett fyrir Íslands hönd, rætist ósk þeirra um umboð til viðræðna 29. ágúst. Þau verða einnig að skýra frá því hvað gerist ef þeim markmiðum verður ekki náð.
Utanríkisráðherra hefur talað um full og varanleg yfirráð yfir auðlindum þjóðarinnar. Það eru skýr orð. Þjóðin á rétt á að vita um raunverulegt inntak yfirlýsingarinnar, hvort um ófrávíkjanlegt skilyrði sé að ræða eða aðeins samningsmarkmið. Verður viðræðum slitið ef ekki fæst viðurkenning á fullveldisrétti Íslands innan 200 mílnanna? Eða verður samningur engu að síður lagður fyrir þjóðina?
Þegar Þorgerður Katrín segir í grein sinni að atkvæðagreiðslan í ágúst snúist ekki um aðild heldur samning og að staðreyndirnar fáist aðeins með því að segja já í ágúst snýst umræðan við. Kjósendur eiga ekki að veita umboð til að komast að því síðar hverjar staðreyndirnar eru. Þeir eiga að fá staðreyndirnar áður en þeir veita umboðið. Annars er verið að biðja þá um að skrifa undir óútfylltan samning, þeir fái bara að lesa smáa letrið síðar. Krafa utanríkisráðherra um óskilgreint umboð sér til handa er lýðræðislega óviðunandi og óvirðing við kjósendur.
Áður en þjóðin veitir umboð á hún rétt á að vita hvert umboðið nær. Ákvörðun Dana árið 1973 svarar því ekki. Ákvörðun Svía árið 1995 svarar því ekki. Og ákvörðun Króata árið 2013 svarar því ekki heldur.