Torben Foss bendir á lykilatriðið
Reyndur samningamaður byrjar ekki á slagorði heldur samningsmarkmiðum. Hvers vegna gerir ríkisstjórnin það ekki?
Torben Foss, sem sat bæði í samninganefnd Noregs um EES og aðildarviðræður við ESB og var jafnframt ráðgjafi íslenskra stjórnvalda þegar ESB-viðræðurnar hófust árið 2009, birtir í Morgunblaðinu 29. júní grein sem vekur athygli, ef til vill af annarri ástæðu en ætla mætti. Hún er ekki ákall um að segja já til að sjá. Hún fjallar um það hvað Ísland eigi að fara fram á ef til viðræðna kemur.
Þunginn í grein Foss er um það hvernig haldið skuli á sjávarútvegsmálum af Íslands hálfu gagnvart ESB. Hann segir að stjórnvöld hafi leitað til sín sem ráðgjafa þegar þau hófu ESB-aðildarviðræðurnar 2009. Menn öðlist skilning á sögunni eftir á en ákvarðanir nú ráðist af ágiskunum um hvað verði. Sagan teikni þó upp langtímaþróunarferla sem gefi hugmynd um hvað líklegast verði.
Boðskapur hans er ekki: Segið bara já og sjáið hvað gerist.
Þvert á móti kynnir hann þrjú skýr áhersluatriði sem íslensk stjórnvöld ættu að hafa að leiðarljósi í viðræðum við ESB. Hann ræðir um fiskveiðiauðlindina, ákvörðun um heildarafla og reglur um að þátttakendur í íslenskum sjávarútvegi verði bæði að vera íslenskir ríkisborgarar og vera búsettir á Íslandi.
Með öðrum orðum: Hann byrjar á því að skilgreina samningsmarkmið Íslands.
Torben Foss (mynd: Morgunblaðið).
Þetta er skynsamleg afstaða og góð ráðgjöf í ljósi fullyrðinganna um að ekki sé hægt að mynda sér afstöðu til ESB-aðildar fyrr en viðræðum sé lokið. Torben Foss nálgast málið á allt annan veg. Hann spyr fyrst: Hverju ætlar Ísland að ná fram? Á þessu tvennu er grundvallarmunur.
Að sjálfsögðu má deila um mat Foss. Margir munu ekki fallast á þá skoðun hans að unnt sé að tryggja núverandi aflahlutdeildir Íslands með þeim hætti sem hann lýsir. Aðrir munu efast um að hægt verði að semja um varanlegar undanþágur frá reglum ESB um frjálst flæði fjármagns. Það eru efnisleg álitamál sem eðlilegt er að ræða.
Af greininni verður hins vegar afdráttarlaust ráðið að reyndur samningamaður telur óhjákvæmilegt að skilgreina markmið áður en gengið er til samninga. Þar með er í greininni vakið máls á veikasta hlekknum í málflutningi ríkisstjórnarinnar.
Hún biður þjóðina um umboð til að hefja viðræður en segir ekki þjóðinni hvaða kröfur fulltrúar Íslands muni gera, hvaða atriði séu ófrávíkjanleg eða við hvaða niðurstöðu verði gengið frá samningaborðinu.
Hér er ekki um það að ræða hvort menn séu hlynntir eða andvígir aðild að Evrópusambandinu. Spurningin er einfaldari: Ef Torben Foss getur sett fram þrjú skýr samningsmarkmið áður en viðræður hefjast, hvers vegna getur ríkisstjórn Íslands ekki gert hið sama?
Með slagorðinu já til að sjá er gert ráð fyrir að samningsmarkmiðin verði til á leiðinni. Í grein Torben Foss er stefnt í gagnstæða átt. Hann byrjar á samningsmarkmiðunum.
Það er réttmæt krafa að áður en óskað er eftir samningsumboði liggi fyrir vitneskja um markmið samnings, hverju skuli náð fram. Þetta er alls ekki ósanngjörn krafa heldur forsenda allra samningaviðræðna.
Hvers vegna gildir þetta ekki um ríkisstjórn Íslands? Hún biður þjóðina um umboð. Þá á þjóðin líka rétt á að vita til hvers umboðið leiðir. Við vitum hver skilyrði Evrópusambandsins eru. Við vitum ekki hver afstaða ríkisstjórnar Íslands er. Hvaða markmið hefur hún?
Samningamenn byrja ekki á því að biðja um umboð. Þeir byrja á því að skilgreina markmiðin. Um það snýst málið 29. ágúst.