Styrkur sóttur í orð annarra
Öll þessi dæmi eiga eitt sameiginlegt. Þau færa umræðuna frá því sem Ísland ætlar sér yfir í það sem aðrir kunna að hafa sagt, meint eða hugsað.
Eftir því sem nær dregur þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst verður eitt æ meira áberandi í málflutningi þeirra sem hvetja þjóðina til að segja já til að sjá. Þeir ræða síður eigin samningsstefnu en vísa þeim mun oftar til þess sem aðrir eiga að hafa sagt eða talið.
Í stað þess að leggja fram skýr samningsmarkmið, skilgreina rauðar línur eða segja við hvaða niðurstöðu Ísland eigi að standa upp frá samningaborðinu er sífellt leitað staðfestingar hjá öðrum.
Þannig er vísað til þess að fiskveiðistjóri framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins hafi lýst skilningi á sérstöðu Íslands. Erlendir ráðherrar eru sagðir jákvæðir í einkasamtölum. Norrænir bændur eru sagðir ánægðir með aðild ríkja sinna að Evrópusambandinu. Jafnvel er leitað í gömul ummæli þeirra sem eru andvígir aðild í þeirri von að þar megi finna setningar sem túlka má sem stuðning við já til að sjá.
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir (samsett mynd:mbl.is).
Þetta kemur ekki í stað skýrrar stefnu. Kjósendur hafa enn ekki fengið svör við grundvallarspurningunum. Hverjar eru undanþágukröfurnar? Hvað teljast ófrávíkjanlegir þjóðarhagsmunir? Hvar liggja rauðu línurnar? Hvenær verður sagt: Hingað og ekki lengra?
Í stað svara við þessum spurningum er athyglinni beint annað.
Þegar Samtök ungra bænda lýsa andstöðu við að hefja aðildarviðræður er svarið ekki fólgið í skýringum á því hvernig íslenskur landbúnaður eigi að verja hagsmuni sína innan sameiginlegrar landbúnaðarstefnu ESB. Þess í stað bendir ráðherra málaflokksins á að bændur í norrænum ESB-ríkjum séu sáttir við stöðu sína.
Þegar spurt er um yfirráð yfir fiskveiðiauðlindinni er vísað til sérreglna fyrir smábáta á Möltu! Þegar bent er á opinber ummæli erlendra ráðamanna sem falla ekki að þessum málflutningi er vísað til ónafngreindra samtala við aðra ráðherra.
Sama mynstur birtist einnig í umræðu um ræðu Þórdísar Kolbrúnar Reykfjörð Gylfadóttur í Skálholti 19. júlí. Þar sagði hún að sjálfsögðu hlyti aðild að Evrópusambandinu að vera valkostur sem Íslendingar ættu að íhuga og að hvorug afstaðan í málinu fæli í sér svik. Hún sagði hins vegar jafnframt að allt annar handleggur væri hvort aðild væri besti kosturinn fyrir Ísland. Þetta voru orð um yfirvegaða og málefnalega umræðu. Samt hafa sumir túlkað þau eins og Þórdís Kolbrún sé komin í lið með þeim sem hvetja þjóðina til að segja já til að sjá. Enn er því leitað stuðnings hjá öðrum í stað þess að treysta á eigin málstað.
Öll þessi dæmi eiga eitt sameiginlegt. Þau færa umræðuna frá því sem Ísland ætlar sér yfir í það sem aðrir kunna að hafa sagt, meint eða hugsað.
En þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst snýst ekki um skoðanir fiskveiðistjóra framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, erlendra ráðherra, norrænna bænda eða Þórdísar Kolbrúnar. Hún snýst um það hvaða stefnu Ísland á að fylgja.
Þess vegna ættu talsmenn já til að sjá að verja minni tíma í að túlka orð annarra og meiri tíma í að kynna eigin samningsstefnu. Kjósendur eiga rétt á að vita að hvaða markmiðum verði stefnt, hvaða kröfur verði gerðar og hvar mörkin liggja.
Þangað til þeim spurningum hefur verið svarað verður erfitt að komast hjá þeirri niðurstöðu að skortur á skýrri samningsstefnu skýri hvers vegna svo mikil áhersla er lögð á að sækja staðfestingu í orðum annarra.