Kristrún ýtir Þorgerði Katrínu til hliðar
Lokaumræðan um tillögu utanríkisráðherra er að hefjast á þingi. Þorgerður Katrín hefur verið niðurlægð af forsætisráðherra. Þjóðaratkvæðagreiðsluferlið er orðið markleysa af því að Samfylkingin óttast niðurstöðuna.
Í umræðum um þjóðaratkvæðagreiðsluna 29. ágúst 2026 hefur Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra smám saman sýnt að hún er ekki samstiga Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur utanríkisráðherra. Þetta hefur bæði áhrif á inntak málsins og stöðu ríkisstjórnarinnar. Upphaflega kynnti ríkisstjórnin málið sem einfalt tveggja þrepa ferli: (1) þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna við Evrópusambandið og síðan (2) þjóðaratkvæðagreiðslu að loknum viðræðum.
Nú hefur tvíeykið sem ræður Samfylkingunni, Kristrún og Jóhann Páll Jóhannsson orkumálaráðherra, hins vegar kynnt nýtt millistig til sögunnar í ferlinu.
Þau áskilja sér rétt til að hindra að niðurstaða í aðlögunarviðræðum Þorgerðar Katrínar við ESB verði yfirleitt borin undir þjóðina. Þar með hefur ríkisstjórnin breytt ferlinu í þriggja þrepa pólitíska leið: (1) þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst, (2) viðræður og pólitískt mat forsætisráðherra á niðurstöðunni, og síðan (3) hugsanlega nýja þjóðaratkvæðagreiðslu.
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra og Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra.mbl.is/Eyþór
Þessi afstaða staðfestir að ríkisstjórnin treystir sér ekki til að leggja fram skýra og samræmda stefnu um markmið viðræðnanna áður en þjóðin gengur til atkvæða. Þess í stað áskilur forsætisráðherra sér rétt til að nota eigin viðmið að loknum viðræðum sem talið er að kosti milljarða. Hafi verið óljóst hvert stefndi með tillögu utanríkisráðherra um þjóðaratkvæðagreiðsluna þegar hún var lögð fram hefur óvissan aukist við meðferð málsins.
Á sama tíma hefur forsætisráðherra og keppinauturinn í Samfylkingunni, Dagur B. Eggertsson, flutt ESB-umræðuna á nýtt pólitískt svið. Í stað þess að ræða fyrst og fremst sjávarútveg, undanþágur, fullveldi eða almenna stöðu Íslands gagnvart ESB leggur Samfylkingin nú áherslu á innlend deilumál: fákeppni, samþjöppun valds, áhrif stórútgerðar, og gömlu spurninguna: Hverjir eiga Ísland?
Þessi nýja pólitíska áhersla kom til sögunnar eftir hrakfarir Samfylkingarinnar í sveitarstjórnarkosningunum. Dagur B. krefst þess að flokkurinn snúi sér ákveðið til vinstri með því að gera stórútgerðina að blóraböggli, það sameini flokkinn og þingmeirihlutann að baki ríkisstjórninni betur en ESB-málið. Þessi óvild njóti einnig velvildar á ríkisútvarpinu fyrir utan að hana megi nota til að rægja Morgunblaðið. Dagur B. lagði raunar þessa línu í grein í blaðinu fimmtudaginn 21. maí.
Það er einn alvarlegur ágalli á þessari nýju pólitísku áherslu eigi að nota hana til að sýna þjóðinni að drepa megi stórútgerðarfyrirtækin með ESB-aðild. Málflutningurinn um að ESB-vegferðin sé uppgjör við stórútgerð og samþjöppun fellur illa að þeirri staðreynd að áhrifamenn innan sjávarútvegsins sjálfs hafa bent á að aðild að ESB geti skapað „stór tækifæri“ fyrir hluthafa stærstu sjávarútvegsfyrirtækjanna.
Lokaumræðan um tillögu utanríkisráðherra er að hefjast á þingi. Þorgerður Katrín hefur verið niðurlægð af forsætisráðherra. Þjóðaratkvæðagreiðsluferlið er orðið markleysa af því að Samfylkingin óttast niðurstöðuna.