Já – sjá! og aukaatriðin
Þannig er það með næstum allt sem varðar aðild að ESB. Það þarf ekki að segja já til að sjá og efna til viðræðna sem kosta milljarða til að átta sig á raunveruleikanum.
Það er merkilegt að sjá hve mikil áhersla er lögð á útgjöld heimila og húsnæðisverð í málflutningi þeirra sem vilja að Ísland gangi í ESB. Þótt þeir segi í öðru orðinu að atkvæðagreiðslan 29. ágúst snúist ekki um aðild að ESB heldur aðeins um viðræður, snýst áróður þeirra um hagsældina og velmegunina sem eigi að fylgja aðild. Engir tala í reynd af meiri ákafa fyrir því að í ágúst sé kosið um aðild en þeir sem boða gull og græna skóga innan ESB.
Þetta er gert með margvíslegum brögðum. Hallærislegast var að birta rangt verð á mjólkurlítra til að sýna hve miklu dýrara væri að kaupa mjólk hér en í Svíþjóð. Samtökin Já – sjá! þurftu aðeins að sýna myndskeiðið í nokkrar klukkustundir til að sjá rétta verðið og draga það úr umferð. Þannig er það með næstum allt sem varðar aðild að ESB. Það þarf ekki að segja já til að sjá og efna til viðræðna sem kosta milljarða til að átta sig á raunveruleikanum.
Kaffihús í Búdapest.
Vissulega geta aðildarsamningar að ESB geymt tímabundnar undanþágur og aðlögunarákvæði. Hvert nýtt aðildarríki verður þó að taka upp regluverk sambandsins. Því fleiri sem ríkin verða, þeim mun sterkari verður krafan um að meginreglurnar gildi jafnt. Stækkunarskilyrðin hafa auk þess verið hert til að draga úr líkum á ágreiningi innan sambandsins eftir að nýtt ríki gengur í það.
Á fáum sviðum verða deilurnar harðari en þegar kemur að landbúnaði og sjávarútvegi. Ágreiningur á þeim sviðum snertir beina hagsmuni áhrifamikilla kjósenda í kjördæmum evrópskra stjórnmálamanna. Þar víkja almenn vinsemdarorð fljótt fyrir hörðum innanlandspólitískum hagsmunum.
Þegar allt stefndi í óefni fyrri hluta árs 2012 í aðildarviðræðum Íslands og ESB hélt Össur Skarphéðinsson utanríkisráðherra til Parísar til viðræðna við Alain Juppé, utanríkisráðherra Frakka. Össur taldi vandann gagnvart Frökkum snúast um makríl. Juppé vissi hins vegar lítið um makríldeiluna og hafði engan sérstakan áhuga á henni. Össur kom því tómhentur af fundinum. Aðrar ástæður réðu því að Juppé vildi ekki veita Íslandi sérlausnir.
Össur taldi síðar að innanlandspólitík í Frakklandi hefði ráðið miklu. Þjóðfylkingin undir forystu Marine Le Pen sótti fylgi meðal annars til byggða þar sem atvinnuöryggi og staðbundnir atvinnuhagsmunir vógu þungt. Frönsk stjórnvöld vildu ekki virðast lin gagnvart ríki sem sakað var um að ganga á hlut franskra sjómanna.
Marine Le Pen stefnir enn að forsetaembættinu í Frakklandi og telst meðal sigurstranglegustu frambjóðenda í kosningunum á næsta ári. Staða hennar minnir á að afstaða franskra stjórnvalda innan ESB mótast ekki aðeins af sameiginlegum hugsjónum sambandsins heldur einnig af hörðum innanlandspólitískum hagsmunum. Þetta verða þeir að hafa í huga sem tala nú fjálglega um sérlausn fyrir íslenskan sjávarútveg innan ESB.
Vöruverð í einstökum ESB-ríkjum ræðst ekki í Brussel eða hjá Seðlabanka Evrópu í Frankfurt. Það ræðst meðal annars af sköttum, samkeppni, launum, framleiðni og öðrum aðstæðum í hverju landi. Aðild að ESB eða upptaka evru tryggir því hvorki lágt verð né sjálfkrafa hagsæld.
Ísland kæmist ekki inn í evruna án þess að laga hagstjórn sína að reglum hennar. Finnland er nærtækt dæmi um að evran leysir ekki undirliggjandi vanda í hagstjórn og samkeppnishæfni. Hún útilokar jafnframt að gripið sé til sjálfstæðrar peningastefnu þegar aðstæður í einu ríki kalla á önnur viðbrögð en henta evrusvæðinu í heild.
Með hverju skrefi í átt til aðildar yrði þrengt að íslensku ákvörðunarvaldi og athafnafrelsi. Þess vegna ber að spyrja: Hvers vegna leggja ríkisstjórnin og aðildarsinnar ekki fram skýr samningsmarkmið um sjávarútveg, landbúnað, gjaldmiðil og stjórnarskrá? Hvers vegna ræða þeir þess í stað verð á kaffibolla í Búdapest eða mjólkurlítra í Svíþjóð – jafnvel á röngum forsendum?
Það þarf ekki að segja já til að sjá hvað er verið að forðast.