Hvert er umboðið?
Áður en þjóðin veitir stjórnvöldum umboð til viðræðna við Evrópusambandið á hún rétt á að vita hvort til séu ófrávíkjanleg skilyrði sem stöðva viðræðurnar ef þeim verður ekki náð.
Alþingi hefur nú ákveðið að þjóðin gangi til atkvæðagreiðslu 29. ágúst um hvort hefja eigi að nýju viðræður við Evrópusambandið. Með þeirri ákvörðun hefst nýr áfangi. Fram til þessa hefur deilan einkum snúist um aðgang að gögnum, orðalag spurningarinnar, lagalega stöðu umsóknarinnar og tímasetningu atkvæðagreiðslunnar. Nú er tímabært að ræða annað.
Hvað gerist ef þjóðin segir já?
Margir virðast telja að svarið sé einfalt: Þá hefjist viðræður við Evrópusambandið. Það er rétt svo langt sem það nær. Þó er mikilvægustu spurningunni ósvarað.
Hvert er umboð samningamanna Íslands?
Utanríkisráðherra hefur lýst því yfir að markmið Íslands verði að tryggja full og varanleg yfirráð yfir auðlindum þjóðarinnar, þar á meðal fiskimiðum og orkuauðlindum.
Hvað gerist ef þeim markmiðum verður ekki náð?
Í öllum samningaviðræðum eru ófrávikjanleg atriði. Enginn gengur til samninga án þess að vita hvaða niðurstöðu hann getur sætt sig við og hverju hann hlýtur að hafna. Þess vegna er eðlilegt að krafist sé svara um vörn fyrir fullveldisrétt þjóðarinnar innan 200 mílnanna.
Verði ekki samið án afsals á þessum fullveldisrétti, verður þá viðræðunum slitið? Eða verður samningur með skerðingu á fullveldisréttinum lagður fyrir þjóðina?
Þessi spurning er ekki formsatriði. Hún snertir sjálft inntak atkvæðagreiðslunnar í ágúst. Ráðherrar kjósa að hafa tvíræða afstöðu bæði til afsals fullveldisréttarins og hvort samningur sem felur í sér afsal verði yfirleitt lagður fyrir þjóðina.
Þetta er með öllu óviðunandi. Eftir að alþingi samþykkti að atkvæðagreiðslan færi fram 29. ágúst sagði Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra að hún myndi kannski kynna þjóðinni samningsmarkmið í sumar.
Ef kjósendur eiga að veita stjórnvöldum umboð til viðræðna eiga þeir einnig rétt á að vita hvert umboðið nær. Annars kunna kjósendur að segja já af mismunandi ástæðum.
Sumir gætu talið að stjórnvöld myndu aldrei leggja fram samning sem fæli í sér frávik frá yfirlýstum markmiðum, eins og forsætisráðherra hefur boðað. Aðrir gætu litið svo á að þjóðin fái hvort sem er að taka afstöðu að loknum viðræðum, óháð því hvernig samningurinn lítur út eins og utanríkisráðherra hefur boðað.
Tvíræðni af þessu tagi getur leitt til þess að kjósendur styðji viðræðurnar á ólíkum forsendum og með mismunandi væntingar um framhaldið.
Þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst snýst um meira en það hvort hefja eigi viðræður. Hún snýst um traust. Kjósendur verða að vita til hvers er ætlast af þeim og hvaða vegferð tekur við ef niðurstaðan verður já.
Áður en þjóðin er beðin um að veita umboð til viðræðna á hún rétt á að vita hvort um sé að ræða hindranir sem stöðva viðræðurnar sjálfkrafa. Ef slík mörk eru til ber ríkisstjórninni að segja frá þeim. Ef þau eru ekki til ber henni einnig að segja það skýrt.