20.11.2026 8:54

Hver er höfuð ríkisstjórnarinnar?

Kristrún sagði árið 2022 að fjármálaráðuneytið væri höfuð ríkisstjórnarinnar. Nú er hún sjálf forsætisráðherra. Hún verður að svara því hvort hún ætli að standa við eigin orð um ábyrgð og forgangsröðun.

Þegar Kristrún Frostadóttir var í stjórnarandstöðu hafði hún ákveðnar skoðanir á fjármálastjórn ríkisins og valdi fjármálaráðherra. Nú reynir á hvort hún fylgi þeim sjálf sem forsætisráðherra.

Við fjárlagaumræður á alþingi 16. september 2022 gagnrýndi Kristrún fjárlagafrumvarp Bjarna Benediktssonar og sagði: „Við erum með einn flokk í fjármálaráðuneytinu sem rekur íhaldssama hægri fjármálastefnu og stendur teinréttur með þeirri stefnu.“

Hún bætti við að samstarfsráðherrar fjármálaráðherra, þar með talinn forsætisráðherra, töluðu fyrir pólitískum áherslum sem fengju ekkert brautargengi í fjárlögunum. Hún kallaði fjármálaráðuneytið beinlínis „höfuð þessarar ríkisstjórnar“.

Kristrún varaði einnig við því að fjármálaráðuneytið flytti breytingartillögur örfáum klukkustundum fyrir aðra umræðu fjárlaga. Alþingi fengi ekki nægilegt svigrúm til umræðu.

Nú 18. nóvember sagði Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra á þingi að ríkisstjórnin yrði að sýna þolgæði og hvika hvergi frá markmiðinu um hallalaus fjárlög. Fyrir aðra umræðu fjárlagafrumvarpsins yrðu kynntar breytingar til að tryggja markmiðið. Þar með blasir við sú staða sem Kristrún varaði við árið 2022: Fjármálaráðuneytið undirbýr veigamiklar breytingar á fjárlagafrumvarpi milli umræðna á alþingi.

Í september 2023 kallaði Kristrún flatt aðhald „stefnulaust“. Með almennum niðurskurði kæmust stjórnvöld undan því að ákveða hvaða verkefnum ætti að hætta og hverjum að halda áfram. Sama sjónarmið kom fram eftir að hún varð forsætisráðherra.

1675620

Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra og Daði Már Kristófersson fjármálaráðherra kynna hallalaust fjárlagafrumvarp (mbl.is/Eggert Jóhannesson).

Nú hefur Daði Már Kristófersson fjármálaráðherra boðað frekari niðurskurð í fjárlagafrumvarpi ársins 2027. Tilefnið er ný spá Seðlabankans um 17 milljarða króna halla í stað tæplega fimm milljarða afgangs samkvæmt frumvarpinu.

Daði Már segir að breytingarnar verði allar á útgjaldahliðinni og nái þvert á málaflokka. Um sé að ræða marga smáa liði sem hann vilji fyrst kynna fjárlaganefnd fyrir aðra umræðu. Hann gerir lítið úr fjárhæðinni með því að benda á að ríkisútgjöld nemi 1.700 milljörðum króna.

Niðurskurður þvert á málaflokka er ekki endilega flatur, en ekkert hefur enn komið fram sem sýnir hvort um sé að ræða þá markvissu forgangsröðun sem Kristrún hefur boðað.

Kristrún bað almenning um hugmyndir að hagræðingu og lagði áherslu á að stjórnmálamenn tækju ábyrgð á erfiðum ákvörðunum. Þá var sérstaklega lögð áhersla á varanlegar breytingar á ríkisrekstrinum í stað þess að láta allar stofnanir bera almenna aðhaldskröfu.

Árið 2022 taldi Kristrún fjármálaráðherra ráða raunverulegri stefnu ríkisstjórnarinnar með fjárlögunum. Nú situr hún sjálf í forsætisráðuneytinu og fjármálaráðherra hennar boðar niðurskurð þvert á málaflokka án þess að hafa enn gert grein fyrir pólitískri forgangsröðun.

Kristrún getur ekki látið eins og niðurskurðurinn sé einkamál fjármálaráðherra. Hún leiðir ríkisstjórnina, ber ábyrgð á stefnu hennar og verður sjálf að skýra hvort aðgerðirnar samræmist þeirri afstöðu sem hún hefur ítrekað lýst gegn flötum niðurskurði. Það er ekki nóg að ráðherrar boði þolgæði og hallalaus fjárlög. Þeir verða að segja hvaða verkefni víkja og hvers vegna.

Kristrún sagði árið 2022 að fjármálaráðuneytið væri höfuð ríkisstjórnarinnar. Nú er hún sjálf forsætisráðherra. Hún verður að svara því hvort hún ætli að standa við eigin orð um ábyrgð og forgangsröðun eða láta fjármálaráðherra ráða ferðinni með aðferðum sem hún sjálf gagnrýndi. Ábyrgðin á þeirri ákvörðun er hennar, ekki aðeins Daða Más.