Brexit 10 ára
Þegar Michel Barnier nefnir landbúnað hér að ofan á hann einnig við sjávarútveg. Ætlar ríkisstjórnin að gera stefnumótun fyrir íslenskan landbúnað og sjávarútveg að sameiginlegu viðfangsefni á vettvangi ESB?
Þess er minnst í dag að 10 ár eru liðin frá því að Bretar ákváðu í þjóðaratkvæðagreiðslu (51,89% já; 48,11% nei) að segja skilið við Evrópusambandið. Eftir það hófust langar viðræður um úrsögnina, Brexit. Franski stjórnmálamaðurinn Michel Barnier leiddi þær fyrir hönd sambandsins. Í tilefni af 10 ára afmælinu er rætt við hann í Le Figaro.
Michel Barnier.
Hann segir „ótrúlega flókið“ að yfirgefa Evrópusambandið. Enginn hafi gert það á undan Bretum og hann voni „að enginn vilji nokkurn tíma gera það aftur“. Bretar urðu við útgönguna úr ESB að segja upp 600 samningum um öll hugsanleg málefni: hafið, geiminn, viðskipti. Barnier segir að upphafleg áætlun Breta hafi verið að sundra ESB og þess vegna hafi verið mikilvægt að hafa einn samningamann sem kæmi fram fyrir hönd allra landa og stofnana. Eftir skyndikosningar í Bretlandi hafi Theresa May sagt: við förum úr öllu! Bretar hafi ekki verið neyddir til þess. Þetta hafi eingöngu verið pólitísk ákvörðun og, að mati Barniers, andstæð þjóðarhagsmunum þeirra.
Blaðamaðurinn spyr: Hefur eitthvert af loforðum Brexit verið efnt, eða hafa þau öll verið svikin?
Barnier svarar: „Loforðið sem gefið var Bretum um að þeir myndu taka ákvarðanir sjálfstætt hefur verið efnt. Innan sambandsins eru mál sem við höfum ákveðið að takast á við saman: á þessum sviðum – landbúnaði, samgöngum, umhverfismálum – tökum við ekki lengur ákvarðanir ein, heldur með öðrum. Loforðið um að vera ekki lengur háð því ferli hefur verið staðið við; þeir eru frjálsir, allt í góðu. Staðreyndin er samt sú að þeir gengu í sambandið einmitt til að vera á innri markaðnum og að þeir yfirgáfu það eingöngu af hugmyndafræðilegum og popúlískum ástæðum.“
Hvað sem menn segja um Brexit og eftirleik þess felst kjarni ákvörðunarinnar sem Bretar tóku í þessu svari. Þeir ákváðu að segja skilið við ESB, Þetta er staðan í hnotskurn. Hvað Bretar gera til að nálgast ESB að nýju er viðfangsefni breskra stjórnmálamanna.
Það hvernig unnið hefur verið úr stöðunni er lifandi deiluefni. Fyrir 10 árum gátu menn ekki frekar en nú séð allt fyrir, til dæmis ekki fyrirlitningu Donalds Trump Bandaríkjaforseta á stjórnendum ESB og Bretlands, fyrir utan allt annað sem gerst hefur undanfarin 10 ár. Hitt er ljóst að atkvæðagreiðslan og eftirleikur hennar er opið sár í stjórnmálum Bretlands og Evrópu.
Það er afdrifarík ákvörðun að leiða þjóð út í atkvæðagreiðslu um stöðu hennar í samfélagi þjóðanna. Íhaldsmaðurinn David Cameron tók sem forsætisráðherra ákvörðun um þjóðaratkvæðagreiðsluna. Hann var sannfærður um að niðurstaðan yrði sú að í krafti hennar fengi hann umboð til að krefjast sterkari stöðu ef ekki sérréttinda fyrir Breta innan ESB þótt ekkert slíkt væri í boði. Daginn eftir að úrslitin lágu fyrir sagði Cameron af sér sem forsætisráðherra og hvarf af breskum stjórnmálavettvangi.
Ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur hefur ákveðið að leiða Íslendinga til þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild að ESB 29. ágúst 2026. Að vísu hefur ríkisstjórnin hvorki kjark til að lýsa eðli atkvæðagreiðslunnar á réttan hátt né til þess að lýsa hve miklu af hagsmunum Íslendinga hún er tilbúin að fórna til að komast að sameiginlegri niðurstöðu með ESB. Þegar Barnier nefnir landbúnað hér að ofan á hann einnig við sjávarútveg. Ætlar ríkisstjórnin að gera stefnumótun fyrir íslenskan landbúnað og sjávarútveg að sameiginlegu viðfangsefni á vettvangi ESB?
Það vefst fyrir ríkisstjórninni að svara einfaldri spurningu eins og þessari. Hún segir ekki heldur neitt um hvernig hún ætlar að virða stjórnarskrána í ferlinu sem hún vill að hefjist. Segi meirihluti Íslendinga já við spurningunni 29. ágúst vill hann að við gerum fleiri en 600 samninga til að fá sæti við borðið. Við þurfum ekki að segja já til að kynna okkur þessa samninga eða annað sem bindur okkur við borðið.
Bretar vissu að þeir voru að ganga út um dyrnar. Íslendingar eiga rétt á að vita hvert ríkisstjórnin ætlar að fara með þá áður en þeir veita henni umboð til að leggja af stað. Upplýsingarnar um ESB liggja fyrir. Það sem enn liggur ekki fyrir er hvert Ísland stefnir og hvaða hagsmuni stjórnvöld ætla að verja á leiðinni. Það er spurningin sem svara þarf fyrir 29. ágúst.