Brella ESB-aðildarsinna
16. júlí 2009 varð til sú hugsun í íslenskum stjórnmálum að unnt væri að sækja um aðild að ESB án þess að um aðildarumsókn væri að ræða. Þeirri brellu er enn beitt árið 2026.
Hér var í gær vakin athygli á bréfinu sem Jóhanna Sigurðardóttir foresætisráðherra og Össur Skarphéðinsson utanríkisráðherra úr Samfylkingunni sendu forsætisráðherra Svíþjóðar 16. júlí 2009 þegar þau sóttu um aðild að ESB án þess að meirihluti væri fyrir aðildarumsókn á alþingi. Þá varð til sú hugsun í íslenskum stjórnmálum að unnt væri að sækja um aðild að ESB án þess að um aðildarumsókn væri að ræða.
Þessi hugsun varð síðan að kjarnaatriði í stefnu Viðreisnar þegar flokkurinn var stofnaður vorið 2016 og síðan var hún útfærð í stjórnarsáttmála Viðreisnar, Samfylkingar og Flokks fólksins í stjórnarsáttmála 21. desember 2024. Þar birtist hún í þeirri mynd að fyrir árslok 2027 skyldi gengið til þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðnanna sem hófust á grundvelli bréfs Jóhönnu og Össurar. Þetta orðalag sáttmálans var úrskurðað óhæft af landskjörstjórn og 29. ágúst verður lögð fyrir þjóðina spurning um hvort hún vilji að viðræður við ESB verði hafnar á ný.
Sumarið 2009 töldu þeir sem þóttu raunsæir í hópi Samfylkingarinnar að það lægi fyrir innan 18 mánaða hvernig ESB-aðild Íslands yrði háttað. Nú er bréfið góða 17 ára og ríkisstjórnin þykist enn ekki vita neitt um aðildarskilmálana og ber því ekki einu sinni við að setja sér samningsmarkmið en segist styðjast við 17 ára gamalt álit meirihluta utanríkismálanefndar.
Í stuttu máli má segja að aðildarsinnar með ríkisstjórnina í fararbroddi hafi með þjóðaratkvæðagreiðslunni skjalfest þá stefnu að unnt sé að sækja um ESB-aðild án þess að um aðildarumsókn sé að ræða. Kjarninn í þessum boðskap er að spurningin snúist um viðræður en ekki aðild.
Þetta er að sjálfsögðu argasta blekking. Fjöldahreyfingin Áfram Ísland afhjúpaði þessa blekkingu á eftirminnilegan hátt í auglýsingu um fund sem hún hélt á Akranesi fimmtudaginn 16. júlí, sjá mynd. Í frétt Morgunblaðsins í dag segir að fundarsalurinn hafi verið þétt setinn.
Viðbrögðin við auglýsingunni létu ekki á sér standa á Facebook þar sem aðildarsinnar fóru mikinn í ásökunum sínum um að í auglýsingunni væri farið með rangt mál, að sjálfsögðu snerist þetta ekki um aðild að ESB.
Ríkisútvarpið eða fréttastofa þess verður ekki sökuð um að draga taum þeirra sem aðhyllast málstað fjöldahreyfingarinnar Áfram Ísland. Þvert á móti dregur stofnunin taum aðildarsinna og fullyrt er af fréttamönnum að andstaða við aðild að ESB jafngildi andstöðu við atkvæðagreiðsluna 29. ágðúst, undanskilin er fullyrðingin er um að viðkomandi sé andstæðingur lýðræðis.
Í öllum kynningarþáttum ríkisútvarpsins vegna atkvæðagreiðslunnar 29. ágúst er rætt við viðmælendur um kosti og galla ESB-aðildar. Við kynnumst því til dæmis hve mikil og góð áhrif það hefði á fjárhag og líf mæðgnanna Snærósar og Helgu Völu forvígiskvenna Evrópuhreyfingarinnar að Ísland gengi í ESB. V Viðræður, samningsmarkið og skilyrði ESB eru aukaatriði, málflutningurinn er allur um betra líf í fyrirheitna landinu. Öll fræðsluasamtölin eru sem sagt um aðildina handan við hornið segi meirihlutinn já í atkvæðagreiðslunni. Áróðurinn snýr að því að brjóta andstöðu við ESB-aðild á bak aftur.