Afturköllum umsóknina
Atburðirnir í Brussel og Strassborg þessa viku minna á þetta valdajafnvægi. Forseti framkvæmdastjórnarinnar getur kastað fram stórum hugmyndum og gefið pólitísk fyrirheit. Ríkisstjórnirnar ákveða hvað verður úr þeim.
Það blæs ekki byrlega fyrir tveimur af þeim hugmyndum sem Ursula von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnar ESB, kastaði á loft í stefnuræðu sinni á Evrópuþinginu í Strassborg miðvikudaginn 16. september. Nú í vikulokin vekja bæði hugmynd hennar um sérstakt öryggisráð Evrópu og boðið um „aukaaðild“ Kanada verulegar efasemdir í höfuðborgum ESB-ríkjanna.
Von der Leyen sá fyrir sér öryggisvettvang þar sem ESB-ríki gætu rætt sameiginlegar ógnir við Kanada, Noreg, Úkraínu og Bretland. Þar yrði unnt að ræða öryggismál utan NATO á tímum þegar ágreiningur er milli Bandaríkjastjórnar og evrópskra bandamanna.
Viðbrögðin eru ekki uppörvandi fyrir forseta framkvæmdastjórnarinnar að sögn POLITICO. Háttsettur embættismaður ESB sagði að hugmyndin yrði ekki að veruleika. Annar stjórnarerindreki gerði gys að tillögu um sífellt fleiri fundi Evrópuríkja og sagði kaldhæðnislega að „skortur á fundum“ hefði greinilega veikt Evrópu á alþjóðavettvangi.
Sérstaka athygli vekur afstaða Dana. Mette Frederiksen forsætisráðherra hafði verið nefnd sem hugsanlegur leiðtogi öryggisráðsins en danskur embættismaður segir ríkisstjórnina mjög efins um þessa nýju skipan.
Ekki gengur betur með stóru Kanada-hugmyndina í ræðu von der Leyen.
The Telegraph segir að hugmyndin hafi komið á óvart í höfuðborgum aðildarríkjanna og þar hafi fljótt verið minnt á að það séu ríkin sjálf sem ráði ferðinni. „Aukaaðild“ væri tómt mál þar til ríkin ákvæðu hvað ætti að felast í henni.
;Mark Carney, forsætisráðherra Kanada, á ESB-þinginu17. september 2026.
Mark Carney, forsætisráðherra Kanada, tók sjálfur varlega í hugmyndina þegar hann ávarpaði ESB-þingið á fimmtudaginn 17. september. Hann talaði um „bandalag til framtíðar“ og lagði áherslu á að ekkert samkomulag við ESB mætti skerða fullveldi Kanada. Nafngiftin væri mál Evrópumanna. Inntakið skipti máli.
Carney sér fyrir sér nánara samstarf um viðskipti, orku, varnir, mikilvæg hráefni og tækni, ekki inngöngu í ríkjasamband. The Telegraph bendir á að það sem rætt sé um sé raunar langt frá aðild að innri markaðnum og fjórfrelsinu.
Þar er samanburðurinn við Ísland sérstaklega athyglisverður. ESB á líklega ekki nánara stofnanabundið samstarf við ríki utan sambandsins en EES/EFTA-ríkin Ísland, Noreg og Liechtenstein. Kanada er miklu fjær slíkri samþættingu.
Jafnvel CETA, núverandi fríverslunarsamningur Kanada og ESB, sýnir hve flókið getur reynst að breyta stórum pólitískum yfirlýsingum í bindandi samninga. Níu árum eftir að CETA tók gildi til bráðabirgða hafa tíu af 27 ESB-ríkjum enn ekki fullgilt hann.
Þetta er athyglisverð staða í lok viku eftir stefnuræðu sem ætlað var að sýna pólitískt frumkvæði framkvæmdastjórnar ESB og sanna áhrif þess.
Höfum þetta í huga þegar við lítum til baka yfir það sem ríkisstjórn Íslands bar á borð fyrir okkur í aðdraganda 29. ágúst. Mikið var gert úr fyrirheitum stækkunarstjóra ESB og framkvæmdastjórnarinnar um skjót viðbrögð, hraða málsmeðferð og „skapandi lausnir“ en framkvæmdastjórnin átti ekki lokaorðið. Aðildarviðræður eru milliríkjaferli þar sem ríkisstjórnir aðildarríkjanna ráða ferðinni og að lokum þarf samþykki allra ríkjanna.
Atburðirnir í Brussel og Strassborg þessa viku minna á þetta valdajafnvægi. Forseti framkvæmdastjórnarinnar getur kastað fram stórum hugmyndum og gefið pólitísk fyrirheit. Ríkisstjórnirnar ákveða hvað verður úr þeim.
Þess vegna skiptir enn máli ef umsókn Íslands frá 2009 liggur áfram hjá ESB og gefur tilefni til óvissu um stöðu landsins. Þjóðin hafnaði 29. ágúst því að hefja aðildarviðræður að nýju. Alþingi ætti nú að eyða allri óvissu um málið með því að afturkalla umsóknina formlega. Skjalið var nýtt sem agn framkvæmdastjórnar ESB til að fá okkur á öngulinn svo að það mætti þreyta okkur til aðlögunar og uppgjafar.