250 ára sjálfstæðisyfirlýsing
Á mestu hættustundum undanfarinna 250 hefur Evrópa notið stuðnings og styrks Bandaríkjanna á erfiðum tímum. Það er ekki í þágu íslenskra hagsmuna að vega að nánum tengslum við Bandaríkin eins og málum er nú háttað.
Þess er minnst í dag, 4. júlí, að 250 ár eru liðin frá því að sjálfstæðisyfirlýsing Bandaríkjanna var samþykkt.
Frægasta málsgrein yfirlýsingarinnar hefur verið íslenskuð á þennan hátt:
„Vér lítum svo á að þessi sannindi séu augljós: að allir menn séu skapaðir jafnir, að skapari þeirra hafi veitt þeim ákveðin óafsalanleg réttindi, og að í hópi þeirra séu rétturinn til lífs, frelsis og leitar að hamingjunni.“
Mannréttindi eru kjarni yfirlýsingarinnar og þar er réttur einstaklingsins til lífs og frelsis skilgreindur. Þá er því slegið föstu að stjórnvöld sæki vald sitt til þeirra sem þeim er stjórnað. Með yfirlýsingunni slitu þrettán nýlendur formlega tengslin við breska heimsveldið.
Allt var þetta byltingarkennt árið 1776. Þá, eins og oft síðan, var það frelsis- og framtaksandi frá Bandaríkjunum sem raskaði ró Evrópubúa.
Á 19. öld (í stórum dráttum frá 1815–1914) fluttust um það bil 30 milljónir Evrópubúa til Bandaríkjanna. Þessa gríðarlegu fólksflutninga mátti rekja til mikillar fólksfjölgunar, iðnvæðingar og efnahagsþrenginga í Evrópu.
Á 20. öld réð úrslitum í tveimur heimsstyrjöldum að Bandaríkjastjórn kom þar til sögunnar með herafla sinn. Frá 1949 hefur frjáls hluti Evrópu tryggt öryggi sitt í bandalagi við Bandaríkin, Atlantshafsbandalaginu. Þar var Ísland meðal stofnþjóða en strax árið 1941 stofnuðu íslensk stjórnvöld til samningsbundins samstarfs um varnarmál við Bandaríkin.
Það er alvarleg villa hjá núverandi ríkisstjórn Íslands að nú sé brýnasta verkefnið á sviði utanríkismála að raska nánu og heilladrjúgu samstarfi Íslands og Bandaríkjanna með aðild að Evrópusambandinu (ESB): Nú sé „rétta tækifærið“ vegna ásælni Donalds Trump Bandaríkjaforseta í Grænland.
Þessi afstaða er miklu hættulegri fyrir stöðu okkar gagnvart Bandaríkjunum en allt það sem Trump hefur sagt um Grænland.
Hér var í gær vitnað í viðtal Stefáns Gunnars Sveinssonar í Morgunblaðinu við forstöðumann öryggisráðstefnunnar í München. Hann sagði að NATO hefði aldrei staðið betur hernaðarlega.
Stefán Gunnar ræddi einnig við bandarískan blaðamann, Ben Taub, sem hefur kynnt sér afstöðu Trumps til Grænlands. Hann segir í blaðinu 27. júní að pólitískt lifi enginn bandarískur stjórnmálamaður það af „að gera eitthvað gagnvart Grænlandi“ sem talið yrði ofbeldi. Taub segir einnig að í rannsóknum sínum hafi hann ekki orðið var við neitt sem benti til þess að Ísland vekti svipaðan áhuga í Washington og Grænland.
Taub segir það sama og allir aðrir kunnáttumenn að talið í Trump hrófli ekki við grunntengslunum milli stjórnvalda í Washington og höfuðborgum Evrópuríkja. Samþættingin í gegnum NATO og önnur varnarkerfi á Norðurlöndum sé mjög sterk. Þótt NATO verði óhjákvæmilega „evrópskara“ þurfi það ekki að stafa af einhverju „rofi eða langvarandi ágreiningi yfir Atlantshafið“.
Það er rangt að veðja á að óttinn við slíkt „rof“ verði til þess að Íslendingar nái kjörsamningi við ESB. Á mestu hættustundum undanfarinna 250 hefur Evrópa notið stuðnings og styrks Bandaríkjanna á erfiðum tímum. Það er ekki í þágu íslenskra hagsmuna að vega að nánum tengslum við Bandaríkin eins og málum er nú háttað.