Skrifræðið veikir innri markaðinn
Í umræðunni hér á landi er gjarnan látið eins og aðild að ESB sé einföld leið til meiri hagvaxtar og betri samkeppnishæfni. Innan sambandsins sjálfs vex hins vegar gagnrýnin á að skrifræði.
Ein helsta röksemd þeirra sem vilja færa Ísland inn í Evrópusambandið er að þannig tryggjum við aðgang að innri markaðnum. Sú röksemd hefur þó einn augljósan veikleika: Ísland nýtur þegar aðgangs að innri markaðnum í gegnum EES-samninginn.
Þess vegna hef ég lengi talið mikilvægt að greina á milli tveggja ólíkra þátta. Annars vegar er sameiginlegi markaður Evrópu með frjálsu flæði vöru, þjónustu, fólks og fjármagns. Hins vegar er sívaxandi stjórnsýsla Evrópusambandsins sem setur æ fleiri reglur um hvernig fyrirtæki og samfélög eiga að starfa.
Þessi aðgreining kemur skýrt fram í athyglisverðri grein sem Jesper Beinov, framkvæmdastjóri samtaka lítilla og meðalstórra fyrirtækja í Danmörku, SMVdanmark, skrifaði í Jyllands-Posten 11. júlí. Þar er ekki ráðist gegn innri markaðnum, þvert á móti er honum lýst sem einu mesta efnahagslega afreki Evrópu. Gagnrýnin beinist að því að regluverkið sé orðið svo umfangsmikið að það grafi undan þeim ávinningi sem markaðurinn átti að skapa.
Beinov bendir á að yfir 99% fyrirtækja í Evrópu séu lítil og meðalstór fyrirtæki en reglurnar séu alltof oft samdar eins og þær eigi aðeins við um stóru alþjóðafyrirtækin með her lögfræðinga og sérfræðinga sér við hlið. Þetta er því ekki gagnrýni utan frá heldur innan úr hjarta evrópsks atvinnulífs.
Þetta á ekki síður við hér á landi. EES-samningurinn gefur íslenskum stjórnvöldum svigrúm til að gæta hagsmuna smárra fyrirtækja við innleiðingu reglna og nýta þær heimildir sem EES/EFTA-ríkin hafa. Það er ekkert sjálfvirkt í þessum efnum og þess vegna skiptir máli að íslensk stjórnvöld standi vörð um hagsmuni íslensks atvinnulífs. Með aðild að ESB hyrfi það svigrúm að verulegu leyti.
Í Danmörku sýnir nýjasta greining SMVdanmark að lítil og meðalstór fyrirtæki með færri en 250 starfsmenn verja 162 milljónum klukkustunda á ári í skrifræði. Það jafngildir 83.500 fullum stöðugildum og kostnaði upp á 53 milljarða danskra króna á ári. Á bak við þessar tölur eru venjuleg fyrirtæki sem myndu miklu fremur vilja verja tíma sínum í að ráða fólk, taka inn nema, þróa nýjar vörur, auka útflutning og veita viðskiptavinum betri þjónustu.
Í umræðunni hér á landi er gjarnan látið eins og aðild að ESB sé einföld leið til meiri hagvaxtar og betri samkeppnishæfni. Innan sambandsins sjálfs vex hins vegar gagnrýnin á að skrifræði, skýrslugerð og sífellt flóknari reglur dragi úr samkeppnishæfni evrópskra fyrirtækja gagnvart Bandaríkjunum og Asíu.
Mario Draghi, fyrrverandi forseti Seðlabanka Evrópu, benti á þetta í skýrslu sinni um samkeppnishæfni Evrópu. Þar var dregin upp sú mynd að Evrópa væri smám saman að dragast aftur úr helstu keppinautum sínum. Framkvæmdastjórn ESB hefur sjálf brugðist við með því að boða verulega fækkun skýrslugerðar og einföldun reglna. Það segir sína sögu þegar Brusselmenn viðurkenna sjálfir að regluverkið sé orðið of íþyngjandi.
Ég tel að lærdómurinn fyrir Ísland sé skýr. Hann felst ekki í því að hafna samstarfi við Evrópu. Þvert á móti eigum við mikla hagsmuni af opnum mörkuðum og nánu efnahagssamstarfi við Evrópuríkin. EES-samningurinn hefur fært íslenskum fyrirtækjum og neytendum mikinn ávinning.
Íslendingar standa ekki frammi fyrir vali milli Evrópu og einangrunar. Við höfum þegar valið Evrópusamstarf með EES-samningnum. Spurningin er hvort við eigum einnig að framselja stjórnskipulegt vald til yfirþjóðlegs sambands sem glímir við mikinn vanda vegna þess að sívaxandi regluverk og miðstýring draga úr samkeppnishæfninni sem því var upphaflega ætlað að efla.