Utanríkisráðuneytið fellur á fyrsta prófinu
Óhlutdræg miðlun upplýsinga er jafnan höfuðskylda stjórnvalda og sérstaklega á vefsíðum sem ætlað er að fræða almenning í aðdraganda kosninga. Utanríkisráðuneytið fellur á fyrsta prófinu.
Forsætisráðuneytið birti tilkynningu á vefsíðu stjórnarráðsins föstudaginn 6. mars 2026 um að ríkisstjórnin hefði samþykkt að leggja fyrir alþingi tillögu til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið (ESB) og færi atkvæðagreiðslan fram 29. ágúst 2026. Frekari upplýsingar um efni þingsályktunartillögunnar væri að finna á sérstökum upplýsingavef um þjóðaratkvæðagreiðsluna.
Áform um ESB-þjóðaratkvæðagreiðslu kynnt 6. mars 2026 (mynd: vefsíða stjórnarráðsins).
Utanríkisráðuneytið heldur utan um þennan upplýsingavef og þar segir að spurt verði „Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?” Svarmöguleikar verði þessir:
Já, halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu.
Nei, ekki halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu.
Utanríkisráðuneytið segir einvörðungu kosið „um hvort íslensk stjórnvöld eigi að halda áfram aðildarviðræðum við ESB sem þáverandi stjórnvöld ákváðu að setja á ís árið 2013“.
Ríkisstjórnin telji áframhald aðildarviðræðna við ESB „svo viðamikið hagsmunamál að ekki komi annað til greina en að leita leiðsagnar þjóðarinnar í þeim efnum“.
Þá segir að segi þjóðin já verði framhald viðræðna síðan staðfest á formlegri ríkjaráðstefnu milli Íslands og aðildarríkjanna. Þar sem aðildarumsókn Íslands teljist enn í gildi yrði í reynd hægt að taka upp þráðinn aftur verði niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslu sú að ákveðið verði að ganga til áframhaldandi aðildarviðræðna við ESB. Í kjölfarið færu formlegar aðildarviðræður fram þar sem unnið yrði út frá samningsmarkmiðum sem Ísland hefði sett sér.
Þessi texti vekur spurningar. Þarna er annars vegar talað um að efnt verði til „formlegrar ríkjaráðstefnu“ sem staðfesti framhald viðræðnanna og hins vegar að „í reynd“ yrði hægt að taka upp þráðinn frá 2013 aftur af því aðildarumsókn Íslands frá 2009 teljist enn í gildi.
Um það atriði segir nánar á upplýsingasíðunni að þótt aðildarviðræðum Íslands hafi verið hætt árið 2013 hafi aðildarumsókn Íslands frá árinu 2009 aldrei verið dregin til baka. Framkvæmdastjórn ESB hafi þvert á móti staðfest að umsóknin sé enn í gildi eins og fram hafi komið í fréttum.
Þessi útlistun sýnir að utanríkisráðuneytinu er ekki unnt að treysta fyrir hlutlægri miðlun upplýsinga um þetta mál. Þarna er skautað fram hjá öllu sem þáverandi utanríkisráðherra, Gunnar Bragi Sveinsson, skýrði formanni ráðherraráðs ESB og stækkunarstjóra sambandsins frá í bréfi 12. mars 2015 um að það væri „bjargföst afstaða ríkisstjórnarinnar“ að ekki skyldi líta á Ísland sem umsóknarríki ESB og rétt væri að ESB lagaði verklag sitt að þessu.
Utanríkisráðuneytið hefur síðan sjálft sagt opinberlega að íslenska ríkisstjórnin hafi dregið umsókn sína til baka. Það er ekki nóg með að ráðuneytið skauti nú fram hjá þessu bréfi á upplýsingasíðu sinni heldur er þar ekki getið um skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands um aðildarviðræður Íslands við ESB, eitt ítarlegasta gagnið sem tekið hefur verið saman um þetta flókna mál. Hún var gefin út í febrúar 2014 að beiðni ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar.
Óhlutdræg miðlun upplýsinga er jafnan höfuðskylda stjórnvalda og sérstaklega á vefsíðum sem ætlað er að fræða almenning í aðdraganda kosninga. Utanríkisráðuneytið fellur á fyrsta prófinu.
Framhald.