1.5.2026 11:04

Þögn verkalýðshreyfingarinnar um ESB

Þegar barist var fyrir aðild að ESB í fyrra skiptið hér á landi var forystusveit Alþýðusambands Íslands eindregið þeirrar skoðunar að Ísland ætti að ganga í sambandið. Það var meira að segja rætt um að miða ætti kjarasamninga við það sem menn töldu að biði handan við aðildina.

Nú 1. maí 2026, á baráttudegi verkalýðsins þegar tekist er á um ESB-aðild að nýju og á þann hátt að fyrst skuli þjóðin greiða atkvæði um viðræður án þess að nokkur viti til hvers stjórnvöld ætla að nota umboðið, heyrist ekki bofs um stuðning við málstað ESB-sinna frá verkalýðshreyfingunni. Slagorð dagsins er: Styrkur okkar er velferð allra!

Utanríkismálanefnd alþingis bað Hagfræðistofnun Háskóla Íslands um greinargerð til að auðvelda nefndinni að komast að niðurstöðu um ESB-tillögu ríkisstjórnarinnar.

Í frétt Morgunblaðsins í dag um greinargerðina segir að á aðildinni séu tvær hliðar eins og raunar á öllum málum, kostir og gallar. Engar greinargerðir veita neitt endanlegt svar og í krafti þeirra verður ekki sjálfkrafa til nein niðurstaða. Það eina sem fullyrða má með vissu þegar aðild að ESB er rædd er að við afsölum okkur fullveldi á mörgum lykilsviðum. Þetta gerum við með skuldbindingum í viðræðuferlinu, skuldbindingum sem lifa að því loknu og kalla á breytingu á stjórnarskrá og stjórnarfari.

Sé greinargerðin lesin blasir við að með upptöku evru flyst aðlögun hagkerfisins frá gengi yfir á atvinnu, laun og jafnvel fólksflutninga. Þetta er ekki tæknilegt atriði heldur er um grundvallarbreytingu á stjórn efnahagskerfisins að ræða. Þegar ekki er lengur hægt að bregðast við áföllum með gengisbreytingum verður aðlögunin hægari og þyngri og birtist þá í atvinnuleysi eða launalækkunum. Það sem þarna er kynnt sem aðlögun er í reynd áhættan sem felst í því að fjarlægt sé úr hagkerfinu helsta tækið til að mæta sveiflum.

Þá er athyglisvert að hagfræðistofnun lítur á ESB sem staðnað ríkjasamband. Á þeirri forsendu sé aðildarferli að ESB í föstum skorðum og fyrirsjáanlegt.

Allt sem nú ber hæst í Evrópu bendir hins vegar til hins gagnstæða. Á dögunum sat Ursula von der Leyen fund þingflokks síns gamla flokks, Kristilegra demókrata, í Berlín og varðist gagnrýni á ESB-regluverkið og stjórnarhætti í Brussel undir hennar forystu. AfD-flokkurinn nýtur nú ívið meira fylgis í þýskum skoðanakönnunum (26-27%) en kristilegir (24-25%). AfD-flokkurinn er ekki andvígur ESB en krefst mikilla breytinga á sambandinu. Kristilegir svara með gagnrýni á von der Leyen og kröfu um nýja stefnu í innri málum ESB,

Pólitísk sjónarmið ráða í auknum mæli ferðinni innan ESB um þessar mundir. Því er varasamt að draga ályktanir um áhrif aðildar eins og um fastmótað kerfi sé að ræða þegar innri krafan um endurskoðun á sjálfu sambandinu verður æ háværari. Á þeim tímum verður allt starf innan sambandsins innhverfara og áhuginn á stækkun, sem ekki hefur verið neinn frá 2013, minnkar enn.

Þögn verkalýðshreyfingarinnar um ágæti þess að setja ESB-aðild efst á forgangslistann um þessar mundir endurspeglar raunsæi. ESB-bæslagangur stjórnarflokkanna er vegna 10 ára afmælis Viðreisnar.