Svíar færast frá sósíalisma
Íslenskir jafnaðarmenn héldu lengur í úreltar skoðanir í útlendinga- og landamæramálum en skoðanabræður þeirra í Svíþjóð. Íslenskir jafnaðarmenn halda líka lengur í úreltar skoðanir á opinberum rekstri en gerist í Svíþjóð.
Í grein sem blaðamaðurinn Tom Fairless skrifar í The Wall Street Journal og birtist á vefsíðu blaðsins 11. maí lýsir hann því hvernig Svíþjóð hefur á síðustu áratugum færst frá hefðbundnu norrænu velferðarríki yfir í mun markaðsvæddara samfélag.
Einkavæðing hafi teygt sig djúpt inn í heilbrigðisþjónustu, skólamál og aðra opinbera þjónustu, skattar hafi verið lækkaðir verulega og ríkisútgjöld minnkuð.
Þessar umbætur hafi styrkt hagvöxt, frumkvöðlastarfsemi og tækninýsköpun. Svíþjóð sé nú mjög hagstætt land fyrir fjárfesta og sprotafyrirtæki, meðal annars með afnámi erfðaskatta og aukinni samkeppni. Tæknifyrirtæki og einkaframtak hafi stuðlað að aukinni framleiðni, sérstaklega í heilbrigðisþjónustu.
Frá Stokkhólmi.
Í greininni segir að rannsókn sem Viðskiptaháskólinn í Stokkhólmi birti í apríl leiði í ljós að eftir að Svíar afnámu erfða- og gjafaskatta árið 2005 hafi einkafyrirtæki sem hugsanlega gengju í arf til afkomenda fjárfest meira og greitt hærri fyrirtækjaskatta en fyrirtæki án slíkra erfingja.
Fyrirtæki tóku forystu í nýrri tækni með áhættu sem átti sér fáar hliðstæður í landi þar sem atvinnurekstur einkenndist af fortíðarreynslu og tortryggni á tækni.
Tom Fairless tekur einkavæðingu heilbrigðiskerfisins sem dæmi um aukna skilvirkni og nýsköpun. Einkarekin sjúkrahús og heilsugæslur nýta gervigreind, stafrænar lausnir og samkeppni til að lækka kostnað og stytta biðtíma. Um leið eru nefndar áhyggjur af því að einkaaðilar kjósi helst að starfa þar sem velmegun ríkir og skilji auk þess dýr og flókin verkefni eftir í opinbera kerfinu.
Menntakerfið er kynnt sem umdeildasta svið umbótanna. Einkareknir og hagnaðardrifnir skólar hafa aukið valfrelsi og sveigjanleika en jafnframt skapað hættu á félagslegri aðgreiningu þar sem sterkari nemendur og frá efnameiri fjölskyldum safnast saman í ákveðnum skólum. Þessi deila um markaðsvæðingu skóla er sögð líkleg til að verða eitt stærsta pólitíska hitamálið í komandi þingkosningum í Svíþjóð.
Heimilað hefur verið að skólar séu reknir annaðhvort af sjálfseignarstofnunum eða fyrirtækjum í hagnaðarskyni. Um það bil einn af hverjum tíu unglingum sækir nú framhaldsskóla sem rekinn er af fyrirtækinu AcadeMedia, sem er skráð í kauphöllinni í Stokkhólmi.
Þessir skólar fá opinbert fé í samræmi við nemendafjölda en hvernig þeir verja fénu er að mestu leyti undir eigendum skólanna komið. Þeir verða þó að fylgja námskránni og nemendur þeirra verða að taka sömu samræmdu prófin og nemendur í opinberum skólum.
Íslenskir jafnaðarmenn héldu lengur í úreltar skoðanir í útlendinga- og landamæramálum en skoðanabræður þeirra í Svíþjóð. Íslenskir jafnaðarmenn halda líka lengur í úreltar skoðanir á opinberum rekstri en gerist í Svíþjóð.
Þetta sannast til dæmis í grein sem hugmyndafræðingur og framkvæmdastjóri þingflokks Samfylkingarinnar, Þórður Snær Júlíusson, segir í nýrri vegna sveitarstjórnarkosninganna. Hann leggst gegn öllu sem er í ætt við sænsku umbæturnar. Slagorð um nauðsyn betri borgar höfða ekki til hans.