1.2.2026 11:29

Stjórn án trúverðugleika

Viðbrögð forsætisráðherra og fjármálaráðherra við nýjustu og háum verðbólgutölum eru athyglisverð. Sameiginlegur þráður í málflutningi beggja ráðherra er að vandinn liggi ekki í stefnu ríkisstjórnarinnar sjálfrar, heldur í skorti á trúverðugleika hennar. Með öðrum orðum: planið er rétt, en fólk trúir því ekki enn.

Ívar í Morgunblaðinu 31. janúar 2026..

Þetta virðist hafa verið meginniðurstaða ríkisstjórnarfundar föstudaginn 30. janúar miðað við það sem fram kemur í viðtölum sem birtust við ráðherrana í Morgunblaðinu laugardaginn 31. janúar.

Þar bendir Daði Már Kristófersson fjármálaráðherra á að ríkisstjórnin sé ný og kannski sé trúverðugleiki ríkisfjármálanna veikur „sögunnar vegna“. Þótt hann hafi sagt að útgjaldahækkanir væru að jafnaði verðbólguletjandi, þá hafi verðbólga sjálf áhrif á væntingar og samspil þessara þátta sé „mjög flókið að eiga við“.

Þessi framsetning er lýsandi: Fjármálaráðherra reynir að færa ábyrgðina frá núverandi stefnumótun yfir á sögulegar aðstæður og aðra aðila. Stjórnin hafi sjálf ekki gert neitt rangt.

Tónninn er eins hjá Kristrúnu Frostadóttur forsætisráðherra. Hún er spurð hvort hún óttist að vera að „missa salinn“, eftir að hafa sagt rétt fyrir jól að „sleggjan“ væri að virka á vextina. Svarið er: „Það tekur alltaf tíma að byggja upp trúverðugleika. Og þó að maður fái sterkt umboð í kosningum, þá þarf fólk líka tíma til þess að sjá hvernig manni verður úr því.“ Lækkun vaxta og verðbólgu sé vissulega „mikilvæg birtingarmynd framfara í efnahagslífinu“. Við verðum hins vegar „líka að geta séð stóru myndina, sem er það að við erum búin að leggja fram fjármálaáætlun og núna fjárlög síðast sem fylgja plani“.

Þarna birtist kjarni málsins. Í stað þess að spyrja hvort stefnan hafi brugðist, hvort forsendur fjármálaáætlunar, útgjaldarammi eða tímasetningar hafi verið rangar, er vandinn skilgreindur sem skortur á trú almennings á réttmæti stefnunnar. Trúverðugleiki verður þannig að skýringarhugtaki í verðbólgustríðinu en planið sjálft, það stendur.

Trúverðugleiki ríkisstjórnarinnar hverfur ekki aðeins þegar mælanlegi árangurinn af planinu birtist í hækkun verðbólgu og vaxta. Hann ræðst einnig af framgöngu hennar á öðrum sviðum.

Nú blasir við að erlendis skilja menn stefnu ríkisstjórnar í ESB-málum þannig að hún ætli við fyrsta tækifæri að leggja fyrir þjóðina að taka ákvörðun um aðild að Evrópusambandinu. Hér heima er talað um „framhald aðildarviðræðna“ sem er óskilgreind og villandi dula til að blekkja kjósendur. Trúverðugleikinn verður enginn við slíkan tvískinnung.

Á dögunum ákvað forsætisráðherra að vegið skyldi að stjórnarráðslögunum og jafnvel stjórnlögunum sjálfum með uppstokkun í stjórnarráðinu fyrir Ingu Sæland og Flokk fólksins. Á alþingi sagði forsætisráðherra að fyrir lægi lögfræðilegt álit í ráðuneyti sínu uppstokkuninni til stuðnings. Forsætisráðherra neitar á hinn bóginn að birta álitið, það hafi verið lagt fyrir ríkisstjórn og nái upplýsingaskylda því ekki til þess.

Ráðist neitun ráðherrans um birtingu af ráðgjöf sömu lögfræðinga og töldu lögmætt að laga stjórnarráðið að duttlungum Ingu Sæland er skiljanlegt að þeir vilji halda álitinu leyndu.

Þegar trúnaðarbrestur verður eðlislægur hluti stjórnarsamstarfsins er ekki undarlegt að trúverðugleikinn minnki, hvort sem litið er til verðbólgu, ESB eða stjórnarráðsins sjálfs.