Ótæk stefna Viðreisnar
Orðalag spurningarinnar sem landskjörstjórn hefur nú úrskurðað ótækt ræðst af stofnskrá Viðreisnar, blekkingunni um að unnt sé að kjósa um framhald viðræðna við ESB án þess að vilja fara inn í ESB.
Áfellisdómur yfir málatilbúnaði Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur utanríkisráðherra birtist föstudaginn 10. apríl í umsögn landskjörstjórnar um tillöguna um ESB-þjóðaratkvæðagreiðsluna.
Tímasetning atkvæðagreiðslunnar, svigrúmið til viðunandi kynningarstarfs og síðast en ekki síst efni spurningarinnar sjálfrar og form hennar sæta athugasemdum frá landskjörstjórn.
Greinargerðin með tillögu utanríkisráðherra ber þess öll merki að hafa verið samin í miklum flýti. Utanríkisráðuneytið lét t.d. hjá líða að eiga lögbundið samráð við landskjörstjórn um orðalag spurningarinnar.
Í reglum ríkisstjórnarinnar um frágang stjórnarfrumvarpa og þingsályktunartillagna segir meðal annars: „Skrifstofa löggjafarmála í dómsmálaráðuneyti sér um gæðarýni og lokayfirlestur frumvarpa og þingsályktunartillagna. Skrifstofan annast einnig frágang slíkra stjórnarskjala.“
Annaðhvort hefur utanríkisráðuneytið haft þessa reglu að engu í óðagotinu við að koma tillögunni um þjóðaratkvæði fram 6. mars sl. eða embættismenn dómsmálaráðuneytisins hafa fengið fyrirmæli frá ráðherra sínum um að hleypa þessu máli utanríkisráðherra í gegn þrátt fyrir að lögskipað samráð við landskjörstjórn hafi verið að engu haft.
Merki Viðrerisnar.
Bæði utanríkisráðherra og dómsmálaráðherra eru úr Viðreisn en sá flokkur var stofnaður á hvítasunnu fyrir réttum 10 árum með það eitt að markmiði að koma Íslandi í ESB. Að baki stofnun flokksins bjó gífurleg reiði yfir því að ríkisstjórn sem mynduð var að loknum þingkosningum vorið 2013 og lýsti andstöðu við aðild að ESB skyldi ekki efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við ESB. Stjórnin sagði að það væri pólitískt ómögulegt að stofna til viðræðna um aðild að ESB ef ekki væri meirihluti á alþingi fyrir aðild.
Þessi skoðun að alþingi verði að vilja aðild til að rétt sé að leggja spurningu um hana fyrir þjóðina hefur síðan verið pólitískt deilumál. Núverandi ríkisstjórn er mynduð af flokkum sem fram til þessa eru ósammála um aðild að ESB og þess vegna er enginn meirihluti fyrir henni á alþingi.
Við stjórnarmyndunina 21. desember 2024 var ESB-ágreiningur stjórnarflokkanna leystur með því að fyrir árslok 2027 skyldi þjóðin spurð hvort hún vildi framhald ESB-viðræðna, það er um sjálft stofnmál Viðreisnar.
Orðalag spurningarinnar sem landskjörstjórn hefur nú úrskurðað ótækt ræðst af stofnskrá Viðreisnar, blekkingunni um að unnt sé að kjósa um framhald viðræðna við ESB án þess að vilja fara inn í ESB.
Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra valdi þann kost í útvarpsviðtali 11. apríl að vísa framhaldi þessa máls til alþingis. Í viðtalinu sagði Kristrún: „Við munum ekki ljúka aðildarviðræðum með þessari atkvæðagreiðslu heldur hefja þær að nýju.“ Hún talar þarna ekki um framhald viðræðna heldur um að „hefja þær að nýju“. Um leið og forsætisráðherra vísar málinu til alþingis vill hún að aðildarviðræður við ESB séu hafnar „að nýju“ og segir þetta „lykilatriði“.
Á að hefja að nýju aðildarviðræður við Evrópusambandið? er spurning sem lýsir betur því sem fyrir ríkisstjórninni vakir en 10 ára gamla Viðreisnarspurningin.