Ný ESB-spurning - nýjar forsendur
Allt sem Brusselmenn gera hefur verið til stuðnings úreltu orðalagi spurningar ráðherrans um að „aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið skuli fram haldið“.
Landskjörstjórn gerði athugasemd við tillögu utanríkisráðherra um spurningu í ESB-þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst. Hún væri óljós, ekki skýr, skiljanleg og hlutlaus. Þar er leitað samþykkis við að ESB-viðræðum skuli „fram haldið“.
Mbl.is sagði í gær frá því að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd alþingis hefði sent landskjörstjórn til umsagnar tvær tillögur að spurningu, þessar:
(1) Á Ísland að ganga til aðildarviðræðna við Evrópusambandið?
(2( Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?
Unnt er að svara báðum spurningunum með jái eða neii. Að sögn mbl.is segir landskjörstjórn að báðar tillögurnar samræmist þeim meginsjónarmiðum sem landskjörstjórn hafði bent á í umsögn sinni til utanríkismálanefndar.
Utanríkismálanefnd alþingis fær nú umsögn og tillögu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í hendur. Það er hlutverk utanríkismálanefndar að búa tillögu utanríkisráðherra til afgreiðslu í þingsalnum. Viðreisnarmaðurinn Pawel Bartoszek er formaður utanríkismálanefndar.
Mánudaginn 4. maí beitti meirihluti nefndarinnar valdi sínu og hafnaði beiðni minnihlutans um að fá upplýsingar frá ESB í Brussel um fundi og samskipti ESB við íslensk stjórnvöld á kjörtímabilinu. Fyrir liggur samsvarandi beiðni til íslenskra stjórnvalda.
Þorgerður Katrín Gunnardóttir með Mörtu Kos stækkunarstjóra ESB í Brussel 18. mars 2026 (nynd X- síða Kos).
Beiðni minnihlutans á sér eðlilegar skýringar. Strax í janúar 2025, eftir fáeinar vikur í embætti, fór Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra í fyrstu heimsókn sína til Brussel. Þá ræddi Björn Malmquist, fréttaritari ríkisútvarpsins, við blaðafulltrúa stækkunardeildar framkvæmdastjórnar ESB sem upplýsti óvænt að stækkunardeildin liti þannig á að umsókn Íslands um aðild að ESB sem alþingi samþykkti 16. júlí 2009 væri enn gild.
Síðan hefur utanríkisráðherra Íslands farið ófáar ferðir til Brussel auk þess sem forsætisráðherra hefur lagt leið sína þangað og atvinnuvegaráðherra hefur ritað undir samstarfsskjal um sjávarútvegsmál, viðkvæmasta þátt viðræðna Íslendinga við ESB, komi til þeirra. Þá kom forseti framkvæmdastjórnar ESB, Ursula von der Leyen, hingað í júlí til að árétta að umsókn Íslands frá 2009 væri enn gild.
Allt hefur þetta hnigið til þeirrar áttar að náin samvinna sé milli ríkisstjórnar Íslands og stjórnenda ESB í Brussel. Nafnlausir heimildarmenn í Brussel hafa meira að segja stjórnað ákvarðanaferli utanríkisráðherra og tímasetningum vegna þjóðaratkvæðagreiðslunnar í gegnum Brusselblaðamenn fjölmiðlanna The Telegraph og Politico.
Allt sem Brusselmenn gera hefur verið til stuðnings úreltu orðalagi spurningar ráðherrans um að „aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið skuli fram haldið“.
Nú þegar forsendur breytast með nýju orðalagi á spurningunni er enn brýnna en ella að þingmenn í utanríkismálanefnd alþingis séu upplýstir um það sem fram hefur komið á fundum ráðherra og annarra embættismanna við gæslu hagsmuna þjóðarinnar í Brussel. Meirihluti utanríkismálanefndar hlýtur að endurskoða þessa afstöðu sína samhliða því sem hún tekur til meðferðar tillögu að nýju orðalagi á spurningunni sjálfri.