Hvenær hefst höfuðborgaferð Kristrúnar?
Það þýðir eitt: forsætisráðherra Íslands verður að hefja skipulega pólitíska sókn gagnvart öllum 27 aðildarríkjum sambandsins og tryggja að þar sé vilji til að hefja viðræður við fulltrúa Íslands.
Í umræðunni um aðild Íslands að ESB er talað eins og málið ráðist af einni spurningu í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er rangt. Málið ræðst af þremur einföldum þáttum.
Í fyrsta lagi stjórnarskráin. Aðild að Evrópusambandinu felur í sér framsal ríkisvalds. Það verður ekki gert án skýrrar stjórnarskrárheimildar. Þetta er ekki formsatriði heldur raunverulegur þröskuldur.
Í öðru lagi er hér um pólitískt viðfangsefni að ræða og ríkisstjórn Íslands hefur ekki vald yfir því. Leiðtogaráð ESB getur ekki leyft sér að gera minni kröfur til Íslands en annarra ríkja sem sækja um aðild. Slíkt yrði fordæmi sem önnur umsóknarríki myndu vísa til. Þess vegna verður þrýstingur á að íslensk stjórnvöld sýni frá upphafi fram á skýrar stjórnskipulegar heimildir til aðildar.
Í þriðja lagi ræðst aðild ekki í Reykjavík heldur í höfuðborgum 27 ESB-ríkja. Innan leiðtogaráðsins gildir einróma samþykki. Eitt ríki getur því stöðvað ferlið. Ef íslensk stjórnvöld ætla sér í alvöru að hefja aðildarviðræður nægir ekki að vísa til vilja þjóðarinnar. Ríkisstjórn Íslands verður að tryggja sér stuðning 27 annarra ríkisstjórna.
Það þýðir eitt: forsætisráðherra Íslands verður að hefja skipulega pólitíska sókn gagnvart öllum 27 aðildarríkjum sambandsins og tryggja að þar sé vilji til að hefja viðræður við fulltrúa Íslands.
Þegar ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur reyndi að fá stuðning við undanþágu innan ESB vegna verndartolla í þágu Elkem-kísiljárnverksmiðjunnar greiddu aðeins fulltrúar sex ESB-landa atkvæði með ósk Íslands, þriggja norrænna ríkja og þriggja Eystrasaltsríkja – ríkjanna sem mynda NB8-ríkjahópinn með Íslandi og Noregi.
Myndin birtist á vefsíðu stjórnarráðsins 11. mars 2026 þegar Stefán Haukur Jóhannesson sendiherra fór í höll Alþjóðadómstólsins í Haag með fyrsta málsskjal sögunnar frá Íslandi – gegn Ísrael.
Ríkisstjórn Kristrúnar vill kannski höfða til evrópsku ríkisstjórnanna sem skipa sér helst gegn Ísrael með því að taka afstöðu með Suður-Afríku í Gasa-málaferlum gegn Ísraelsstjórn. Þetta eru Belgía, Holland, Írland og Spánn. Mynd af sendiherra Íslands gagnvart ESB og Hollandi, aðalmálsvara utanríkisráðuneytisins vegna aðlögunar að ESB, Stefáni Hauki Jóhannessyni, fylgdi fréttatilkynningu ráðuneytisins um meðalgöngu Íslands í þessu máli.
Með þessari ákvörðun tekur Ísland í fyrsta skipti þátt í efnislegu máli fyrir Alþjóðadómstólnum í Haag. Íslensk stjórnvöld neituðu á sínum tíma að lúta lögsögu dómstólsins vegna stefnu Breta við útfærslu fiskveiðilögsögunnar í 50 sjómílur.
Atkvæðaveiðar af þessu tagi mælast ekki vel fyrir meðal allra aðildarríkja ESB og kunna að vekja beina andstöðu í sumum höfuðborgum. Ekkert norrænu ríkjanna fyrir utan Ísland sér til dæmis ástæðu til að ganga þannig gegn Ísrael.
Framkvæmdastjórn ESB ræður ekki hvort aðlögunarviðræður hefjist við Ísland. Eitt aðildarríki getur stöðvað ferlið. Spurningin er því ekki aðeins hvort Íslendingar samþykki að ræða inngöngu í Evrópusambandið, heldur hvort öll aðildarríki sambandsins vilji Ísland í hópinn á þeim forsendum sem kynntar eru.
Ríki á Vestur-Balkanskaga eða stuðningsríki þeirra innan sambandsins kunna að líta svo á að forgangsröðun í þágu Íslands raski jafnvægi í stækkunarstefnunni. Þess vegna er varhugavert að draga upp þá mynd að aðildarferli Íslands sé nánast tæknilegt viðfangsefni og að hraðanum sé stjórnað í Reykjavík. Það er liður í blekkingarleik.