Feilspor til Brussel
ESB-stefna ríkisstjórnarinnar gengur gegn varnaðarorðum um nauðsyn góðra samskipta við Bandaríkin. Hún er stórhættulegt feilspor sem Geir taldi öllu skipta að varast.
Í dag, 6. mars 2026, ætlar Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra að leggja fyrir ríkisstjórnina tillögu sína um þjóðaratkvæðagreiðslu til að koma Íslandi inn í ESB.
Það felst enginn frumleiki í því að flytja tillögu af þessu tagi.
Forystumenn fjögurra stjórnmálaflokka: Samfylkingar, VG, Bjartrar framtíðar og Pírata lögðu 13. mars 2015 fram eftirfarandi tillögu á þingi:
„Alþingi ályktar að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla 26. september 2015 um hvort halda skuli áfram aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið.
Eftirfarandi spurning verði borin upp í þjóðaratkvæðagreiðslunni:
„Vilt þú að Ísland taki upp þráðinn í viðræðum við Evrópusambandið með það að markmiði að gera aðildarsamning sem borinn yrði undir þjóðina til samþykktar eða synjunar?
❏ Já.
❏ Nei.“
Það kemur í ljós á blaðamannafundi í dag hvort utanríkisráðherra vilji að spurningin verði orðuð eins núna. Fyrir 11 árum var sem sagt gert ráð fyrir að þráðurinn yrði tekinn upp þar sem Össur Skarphéðinsson skyldi við hann rúmum tveimur árum áður.
Mikið vatn er síðan til sjávar runnið og rök ráðherra nú hafa einkum snúið að öryggis- og varnarmálum; nauðsynlegt sé vegna yfirlýsinga Donalds Trump, einkum um Grænland, að huga að aðild að ESB. Trump hafi styrkt samningsstöðu okkar gagnvart ráðamönnum í Brussel og það tækifæri beri að nýta.
Það sé sem sagt einstakt tækifæri til að nýta sér gjörbreytta geópólitíska stöðu og þess vegna skipti höfuðmáli að ganga sem fyrst til þessarar atkvæðagreiðslu. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir hefur farið átta sinnum til Brussel en aldrei til Washington frá því að hún varð utanríkisráðherra 21. desember 2024.
Tillaga stjórnarandstöðunnar um þjóðaratkvæðagreiðslu 2015 var endurflutt í ágúst 2016. Í báðum tilvikum lá ljóst fyrir þá að um hreina sýndarmennsku var að ræða.
Þær ætla að kynna ESB-tillögu í dag (mynd:mbl..is)
Þegar Viðreisn settist í skammlífa ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum snemma árs 2017 var um það samið að kæmi fram þingmál um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við Evrópusambandið yrði málið leitt til lykta á alþingi undir lok kjörtímabilsins.
Við gerð stjórnarsáttmála núna lokuðu stjórnarflokkarnir sig inni með því að nefna ártalið 2027 fyrir atkvæðagreiðsluna. Síðan fór ferlið í fjarstýringu frá Brussel. Þar er talið að nýta verði „geópólitíska mómentið“ og Trump og flýta öllu ferlinu með þeim falsrökum að öryggi Íslendinga sé best borgið í ESB.
Á iðnþingi fimmtudaginn 5. mars sagði Geir H. Haarde , fyrrv. forsætisráðherra og sendiherra í Washington, réttilega að Bandaríkin væru eina landið sem gæti varið Ísland og því þyrfti að passa upp á sambandið milli ríkjanna. ESB-stefna ríkisstjórnarinnar gengur gegn varnaðarorðum um nauðsyn góðra samskipta við Bandaríkin. Hún er stórhættulegt feilspor sem Geir taldi öllu skipta að varast.