Einhuga utanríkismálanefnd
Það er fagnaðarefni að það tókst að sætta sjónarmið flokkanna í þessu máli því að samstaða hefur verið milli þeirra um þjóðaröryggisstefnuna síðan alþingi samþykkti hana 13. apríl 2016.
Utanríkismálanefnd alþingis stendur einhuga að áliti um þingsályktunartillögu utanríkisráðherra um stefnu í varnar- og öryggismálum. Tillöguna flutti ráðherrann eftir að nefnd þingflokka skilaði áliti um stefnumörkun á þessu sviði.
Þingflokkanefndin klofnaði sumarið 2025 þegar Ingibjörg Davíðsdóttir fulltrúi Miðflokksins sagði sig frá starfi í vinnuhópi undir formennsku Aðalsteins Leifssonar aðstoðarmanns utanríkisráðherra.
Ingibjörg flutti síðan tillögu til þingsályktunar ásamt öðrum þingmönnum Miðflokksins þar sem áherslur voru aðrar en í tillögu utanríkisráðherra. Í utanríkismálanefnd þingsins hefur hins vegar tekist að bræða þessar tvær tillögur saman og skrifar Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Miðflokksins, undir álitið með nefndarmönnum annarra flokka.
Það er fagnaðarefni að það tókst að sætta sjónarmið flokkanna í þessu máli því að samstaða hefur verið milli þeirra um þjóðaröryggisstefnuna síðan alþingi samþykkti hana 13. apríl 2016.
Ein af þeim þremur B-2 sprengjuvélum sem voru á öryggissvæðinu á Keflavíkurflugvelli síðsumars 2021 .Ljósmynd/Bandaríski flugherinn
Nefndin leggur til að við 1. mgr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Stefnan skuli taka mið af og verði órjúfanlegur hluti af þjóðaröryggisstefnu, raunhæf og kostnaðarmetin, og uppfærð með reglubundnum hætti að höfðu samráði við Alþingi. Þarna er tekið tillit til þess sem sagði í tillögu Ingibjargar Davíðsdóttur.
Þá leggur nefndin til að í upptalningu á samstarfsríkjum um varnar- og öryggismál verði notast við orðalagið „samstarfsríki Íslands innan Evrópu, sem og Kanada“. Fyrir liggur að innan nefndarinnar eru ólíkar skoðanir þegar kemur að áherslu á varnarsamstarf með Evrópusambandinu og er nafn sambandsins fellt úr tillögunni.
Þessar breytingar hafa vafalaust ráðið úrslitum um að sátt náðist í nefndinni. Í álitinu eru athyglisverðar ábendingar um nauðsyn þess að setja hér sérstaka öryggislöggjöf en í því efni hefur verið litið til fordæmis í Noregi þar sem dómsmálaráðuneytið og lögregluyfirvöld gegna lykilhlutverki.
Þá leggur nefndin áherslu á að kennsla og rannsóknir á sviði varnar- og öryggismála verði efldar. Í því samhengi megi horfa til fyrirmynda að hugveitum og rannsóknarstofnunum á Norðurlöndunum sem og í Eystrasaltsríkjunum.
Nefndin áréttar nauðsyn þess að hratt og vel og í víðtæku samráði við hagaðila og almenning sé tryggt að íslensk löggjöf á sviði varnar- og öryggismála sé skýr og samræmd hvað varðar ábyrgð og heimildir stjórnvalda, ákvarðanatöku og verkaskiptingu, sem og aðkomu og eftirlitshlutverk alþingis. Þingmenn hafa áður ályktað á svipaðan hátt, m.a. vegna athugasemda ríkisendurskoðunar fyrir nokkrum árum. Virðist nauðsynlegt að þingið taki sjálft forystu í þessu máli úr því að það vefst svona fyrir framkvæmdavaldinu.
Loks skal þess getið að utanríkismálanefnd telur að núverandi stofnanaumgjörð varnarmála „hafi reynst vel“. Vinna þurfi að styrkingu þess með aukinni samhæfingu og skilvirkni og ekki sé nauðsynlegt eins og sakir standa að huga að stofnun nýrra eininga á þessu sviði. Nefndin blæs því á allar hugmyndir um einhverja nýja einingu við framkvæmd varnarmála í utanríkisráðuneytinu.