Brusselspuni um öryggismál
Þessi þróun í umræðu um öryggis- og varnarmál hér á landi styður ekki þá einföldu skýringu að ótti við Trump sé helsta ástæða þess að hraða beri ESB-atkvæðagreiðslunni.
Rætt var við Eirík Bergmann, stjórnmálafræðiprófessor á Bifröst, á frönsku sjónvarpsstöðinni France24 fimmtudaginn 26. febrúar. Í kynningu stöðvarinnar er vitnað í Eirík sem segir að öryggismál og vandræðin vegna Grænlands hafi ýtt undir nauðsyn þess, að mati ýmissa Íslendinga, að ganga til þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-málið. Þá segir einnig að þennan sama dag hafi íslenska utanríkisráðuneytið sagt við AFP-fréttastofuna að bráðlega (e. soon) myndi ríkisstjórnin leggja fram tillögu um dagsetningu atkvæðagreiðslunnar.
Þessi frétt er í sama anda og það sem POLITICO hafði eftir nafnlausum heimildarmönnum mánudaginn 23. febrúar að tal Trumps um Grænland hefði valdið svo miklum öryggisótta á Íslandi að stemningin fyrir ESB-aðild ykist og þess vegna yrði þjóðaratkvæðagreiðslunni flýtt fram í ágúst 2026.
Frétt France24 í tilefni af því að forsætisráðherra Íslands boðaði þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-aðlögunarviðræpður.
Þegar litið er til raunveruleikans hér þurfa menn ekki að vera sérlega glöggir til að átta sig á að þessar fullyrðingar standast ekki.
Ursula von der Leyen heimsótti Ísland í júlí 2025 og þá var opinberlega lögð áhersla á öryggis- og varnarmál. Á fundi hennar með forsætisráðherra og utanríkisráðherra var ákveðið að hefja viðræður um samstarfsyfirlýsingu milli Íslands og ESB um öryggis- og varnarmál með það að markmiði að ljúka þeim fyrir árslok 2025.
Til stóð að undirrita yfirlýsinguna í nóvember en því var frestað í kjölfar ákvörðunar framkvæmdastjórnar ESB um að Noregur og Ísland fengju ekki undanþágu frá verndaraðgerðum vegna kísiljárns.
Við afgreiðslu utanríkismálanefndar alþingis á tillögu utanríkisráðherra um varnar- og öryggismál í febrúar felldi nefndin á brott beina vísun til Evrópusambandsins í upptalningu samstarfsríkja og setti í staðinn inn orðin „samstarfsríki Íslands innan Evrópu, sem og Kanada“.
Þessi þróun í umræðu um öryggis- og varnarmál hér á landi styður ekki þá einföldu skýringu að ótti við Trump sé helsta ástæða þess að hraða beri ESB-atkvæðagreiðslunni. Væri svo hefði alþingi staðið öðruvísi að afgreiðslu sinni. Eins og mál standa núna má draga í efa að Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra njóti stuðnings meirihluta alþingis til að rita undir öryggis- og varnaryfirlýsingu með ESB.
Yfirlýstir talsmenn ESB-aðildar Íslands og ónafngreindir heimildarmenn fjölmiðla í Brussel telja það falla kjósendum á Íslandi vel að hræða þá með Trump og fá þá til stuðnings við aðild að ESB. Trump talar um ógn frá Rússum og Kínverjum þegar hann rökstyður nauðsyn þess að Grænland falli undir Bandaríkin. ESB-menn nota Trump sem grýlu þegar þeir búa í haginn fyrir að ná Íslandi í klúbb sinn. Málflutningurinn er sama eðlis þótt Trump flytji hann á dramatískari hátt en þeir sem vilja ekki láta nafns síns getið.
Það er í samræmi við allt annað í lélegum málatilbúnaði ríkisstjórnarinnar vegna ESB-stefnu hennar að hún gerir ekki minnstu tilraun til að kynna áhrif stefnunnar á tengsl okkar við Bandaríkin í varnarmálum eða á öðrum sviðum. Vísað er til þess að haldið skuli áfram ESB-viðræðum sem hófust árið 2009 við allt aðrar aðstæður í öryggis- og varnarmálum en nú eru, samt er látið eins og öryggis- og varnarmálin knýi mest á að viðræðunum verði fram haldið!
Þetta er aðeins enn ein staðfestingin á því að tónninn um hvað skuli rætt í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar er ekki gefinn hérna heldur af spunaráðgjöfum í Brussel sem hafa enga tilfinningu fyrir íslenskum veruleika en geta treyst á að hliðhollir álitsgjafar á Íslandi spili með þeim ásamt embættismönnum í utanríkisráðuneytinu með blessun og velþóknun ráðherrans.