Brenglað stöðumat vegna ESB
Stöðumat ríkisstjórnar Íslands er reist á því að „geópólítík og alþjóðasamkeppni“ hafi í ríkara mæli áhrif á stefnumótun ESB og þar með talið á afstöðuna til sameiginlega evrópska markaðarins. Fyrir þessu eru engin haldbær rök.
Hanna Katrín Friðriksson atvinnuvegaráðherra hljóp í skarðið fyrir Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur utanríkisráðherra á ársfundi Íslandsstofu miðvikudaginn 18. mars eins og sagt er frá í Morgunblaðinu í dag (20. mars).
Í ávarpi sínu gagnrýndi atvinnuvegaráðherra Bandaríkjamenn og vék einnig gagnrýnisorðum að samningnum um evrópska efnahagssvæðið. Heimur EES-samningsins væri að „ákveðnu leyti horfinn“.
Hún sagði að löggjöf sem Evrópusambandið setti væri oft á mörkum þess að falla undir gildissvið EES-samningsins og þessi þróun gæti skapað hættu á því sem við köllum gliðnun innri markaðarins. Það gæti jafnvel myndað nýjar viðskiptahindranir sem við þyrftum auðvitað að forðast. „Og þá er spurningin: Hvernig tryggjum við hagsmuni Íslands í þessum breytta heimi?“ Svar Viðreisnarráðherra við spurningunni er augljóst: með aðild að ESB.
Hanna Katrín Friðriksson á ársfundi Íslandsstofu 18. mars (mynd: Morgunblaðið/Eyþór)
Það er ekki nóg með að viðskiptaráðherra teiknaði þannig upp þá mynd að fyrir utan ESB værum við að einangrast frá Bandaríkjamönnum og einnig blasti við einangrun vegna EES-samstarfsins heldur talaði hún samstarf okkar við Noreg innan EES-samstarfsins niður. Mat ráðherrans á stöðu mála er allt annað en birtist á norska stórþinginu þegar afgerandi meirihluti þingmanna ákvað að hrófla ekki við EES-samstarfinu á þessu kjörtímabili, það er til ársins 2029.
Stöðumat ríkisstjórnar Íslands er reist á því að „geópólítík og alþjóðasamkeppni“ hafi í ríkara mæli áhrif á stefnumótun ESB og þar með talið á afstöðuna til sameiginlega evrópska markaðarins. Fyrir þessu eru engin haldbær rök. Ráðherrann nefndi í þessu sambandi áherslu ESB á „samkeppnishæfni, öryggis- og varnarmál, stækkunarstefnu og framsækna tækni og loftslagsaðgerðir“. Hvernig snertir þetta EES-samstarfið um einn sameiginlegan innri markað í Evrópu?
Höfuðáhersla ESB núna er á að auka hergagnaframleiðslu í Evrópu og að tryggja fjárhagsaðstoð við Úkraínu. Um þetta eru átök innan leiðtogaráðs ESB. Utanríkisráðherra tilkynnti eftir fundi í Brussel sama dag og fundur Íslandsstofu var haldinn að samstarfsyfirlýsing sín í öryggis- og varnarmálum með ESB tryggði þátttökurétt íslenskra fyrirtækja í hergagnaframleiðslu.
Á þennan veg og eftir öðrum leiðum er unnt að þétta samstarfið við ESB án þess að ögra Bandaríkjastjórn með ESB-aðildartali eins og það sem einkenndi ræðu viðskiptaráðherrans á ársfundi Íslandsstofu. Utanríkisráðherra var sett í eins konar skammarkrók þegar hún skrapp einn dag í sýndarheimsókn til Washington 11. mars.
Á fundinum sagði Pétur Þ. Óskarsson, forstjóri Íslandsstofu, stöðuna á Bandaríkjamarkaði, mikilvægasta markaði íslenskrar ferðaþjónustu, áhyggjuefni. Kannanir sýndu „sláandi niðurstöður“ um minnkandi áhuga Bandaríkjamanna á ferðalögum til Íslands. Það er „sannarlega ástæða til þess að hafa áhyggjur af þessari þróun,“ sagði Pétur.
Stöðumat ríkisstjórnar Íslands er ekki reist á þessum grunni heldur á ímyndaðri þróun innan ESB með hliðsjón af geópólitískum sviptingum. Fyrir Íslendinga kalla þær frekar á að við snúum okkur í vestur en austur.