Stjórn glataðra tækifæra
Boðskapur Friðriks Sophussonar til þeirra sem tóku hér við stjórnartaumunum 21. desember 2024 var sá að þeir hefðu farið illa með fyrsta árið sitt.
Friðrik Sophusson, fyrrv. ráðherra og varaformaður Sjálfstæðisflokksins, tók þátt í umræðum á viðskiptaþingi í liðinni viku og í samtali á hlaðvarpi Þjóðmála í þessari viku.
Einkum var rætt um tímann sem Friðrik var fjármálaráðherra í ríkisstjórnum Davíðs Oddssonar 1991-1998. Á fyrra kjörtímabilinu 1991-1995 var um stjórn sjálfstæðismanna og alþýðuflokksmanna að ræða en á síðara kjörtímabilinu komu framsóknarmenn í stað alþýðuflokksmanna í stjórnina.
Frá viðskiptaiþngi 2026 (mynd af vefsíðu Viðskiptaráðs).
Friðrik rifjaði upp að framsóknarmenn hefðu setið samfleytt í ríkisstjórnum frá 1971, þegar þeir hurfu úr stjórn 1991, að undanskildum nokkrum mánuðum um áramótin 1979/80 þegar minnihlutastjórn Alþýðuflokksins sat.
Sagði Friðrik að það hefði auðveldað tiltekt í ríkisfjármálum í stjórninni 1991-1995 að framsóknarmenn sátu ekki í henni með þá bagga á herðunum sem á þeim hvíldu eftir 20 ára stjórnarsetu, bagga sem þeir áttu erfitt með að losna undan. Þá hefði það einnig gerst undir lok níunda áratugarins að losað hefði verið um eignarhald ríkisins í fjármálaheiminum og samþykkt hefði verið sú breyting á fiskveiðistjórnunarkerfinu að heimilað var framsal á kvóta. Þetta hefðu verið jákvæð skref sem nýtt hefðu verið af nýrri ríkisstjórn.
Friðrik nefndi ekki þriðju þróunina sem hófst í lok níunda áratugarins og hefur líklega stuðlað að mestum umskiptum í samfélaginu, það er tilboð ESB til EFTA-ríkjanna um aðild að sameiginlega evrópska markaðnum sem leiddi síðan til þess að EES-samningurinn var gerður. Hann tók gildi 1. janúar 1994.
Þetta voru miklir gerjunartímar og hart tekist á um mörg mál, ekki síst staðfestuna sem Friðrik sýndi í ríkisfjármálunum. Skref fyrir skref tókst að ná tökum á útgjöldunum og lækka skuldir ríkisins.
Ég varð menntamálaráðherra eftir kosningarnar 1995. Það var stórt útgjaldaráðuneyti og þegar litið er til baka var ánægjulegt að vinna með Friðriki og hans mönnum í fjármálaráðuneytinu að innleiðingu nýskipunar í ríkisfjármálum þótt það kostaði oft átök og harðar deilur víða. Friðrik var fastur fyrir en sanngjarn og orð hans stóðu.
Boðskapur Friðriks til þeirra sem tóku hér við stjórnartaumunum 21. desember 2024 var sá að þeir hefðu farið illa með fyrsta árið sitt. Þeir hefðu ekki nýtt sér að í stjórninni sitja ekki fulltrúar flokka með margra áratuga bagga á herðunum, það hefði gefið gullið tækifæri til nýskipunar. Þetta tækifæri hefði ekki verið nýtt heldur hefði hallað á verri hlið með vondum stjórnarháttum.
Þetta er hárrétt mat. Nú hefur ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur ekki lengur neitt svigrúm til nýskipunar vegna óleystra verkefna forvera sinna heldur glímir hún við afleiðingar ákvarðana eigin flokka sem teknar voru með hraði og vanhugsað við stjórnarmyndunina.
Nú er svo komið að stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar mega ekki til þess hugsa að ráðist sé í uppskurð ríkisfjármála heldur vilja þeir skjól fyrir tekjuhlið þeirra sem á mannamáli þýðir hækkun skatta.
Því var spáð í hlaðvarpsþætti Þjóðmála að næst yrði Landsvirkjun blóðmjólkuð eins og Orkuveita Reykjavíkur fyrir fjársóunarstefnu Samfylkingarinnar.