Samskiptum við Bandaríkin ógnað
Þarna er ekki töluð nein tæpitunga. Í næstu viku segist Þorgerður Katrín ætla að rita undir samstarfsyfirlýsingu um öryggis- og varnarmál með Kaju Kallas.
Eftir átta ferðir til Brussel á rúmu ári og eftir gagnrýni fyrir að leggja ekki neina rækt við stjórnvöld í Washington skaust Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir í einn sólarhring vestur um haf og átti þar sex fundi á einum degi, 11. mars.
Í tilkynningu utanríkisráðuneytisins frá 12. mars segir að ráðherrann hafi átt tvíhliða fundi með Andy Baker, varaþjóðaröryggisráðgjafa Bandaríkjaforseta, Elbridge Colby, aðstoðarvarnarmálaráðherra, og Jeff Goettman, varautanríkisviðskiptaráðherra Bandaríkjanna. Rætt hafi verið um samskipti Íslands og Bandaríkjanna, stöðu heimsmála, sameiginlega hagsmuni ríkjanna á norðurslóðum og fleira. Auk þess hitti ráðherrann bandaríska þingmenn úr báðum flokkum.
Ráðherrann segist hafa tekið upp málefni norðurslóða í samtölum sínum og Grænland hafi borið sérstaklega á góma, bæði í þjóðaröryggisráðinu og varnarmálaráðuneytinu. Hún segir að varnarsamstarf Íslands og Bandaríkjanna hafi aldrei verið nánara og styrktist ráðherrann í trúnni um að bandarískir ráðamenn mætu það mikils.
Athygli vekur að ráðherrann hitti ekki neinn bandarískan ráðherra í för sinni. Þótt embættismenn hafi vissulega áhrif á stefnumótun bandarískra stjórnvalda eru þeir samt aukaleikarar, ekki síst í stjórnartíð Donalds Trump.
Þorgerður Katrín hitti Kaju Kallas í Brussel 17. janúar 2025 en embærttismenn í Washington ekki fyrr en 11. mars 2026.
Þá vekur einnig athygli að ekki er minnst einu orði á það í tilkynningu utanríkisráðuneytisins að utanríkisráðherra hafi gert viðmælendum sínum grein fyrir tillögunni um ESB-þjóðaratkvæðagreiðsluna sem hún lagði fram á þingi 9. mars. Það er afar ósennilegt að svo stórt skref í íslenskum utanríkismálum í átt frá Bandaríkjunum hafi ekki verið rætt á fundum ráðherrans.
Viðbrögð viðmælanda hennar hafa ef til vill verið á þann veg að ráðherrann vilji sem minnst um það ræða. Hér hefur verið gagnrýnt að við mótun stefnunnar í varnar- og öryggismálum sem alþingi samþykkti á dögunum sé ekki vikið einu orði að því hvaða áhrif skref ríkisstjórnarinnar í áttina að ESB myndi hafa á tvíhliða samskiptin við Bandaríkin.
Í The Financial Times í dag (13. mars) birtist hins vegar svart á hvítu afstaða Kaju Kallas utanríkismálastjóra ESB til þess hvernig ESB-ríki eigi að haga sér gagnvart Bandaríkjunum. Fyrirsögn viðtalsins er: EU must stick together against Trump’s hostile tactics, says top diplomat – ESB verður að standa saman gegn fjandsamlegum brögðum Trumps, segir topp-diplómati.
Í samtalinu segir Kallas að stjórn Trumps vilji „kljúfa Evrópu“ með aðferðum sem andstæðingar ESB noti. „Það sem ég tel að allir þurfi að skilja er að Bandaríkin hafa sýnt það mjög skýrt að þau vilja kljúfa Evrópu. Þeim líkar ekki við Evrópusambandið.“ Lesi menn þjóðaröryggisstefnu Bandaríkjastjórnar og þjóðarvarnarstefnuna sjái þeir að þetta séu ekki neinar blekkingar. „Viðbrögð okkar ættu ekki að vera ‚Ó, við skulum eiga við [Trump] tvíhliða‘, heldur ‚Við skulum eiga við þá saman‘... þeim líkar ekki að við stöndum saman því við erum jafningjar þegar við erum saman.“
Þarna er ekki töluð nein tæpitunga. Í næstu viku segist Þorgerður Katrín ætla að rita undir samstarfsyfirlýsingu um öryggis- og varnarmál með Kaju Kallas.