Fyrirvarar Feneyjanefndar
Bæði álit Feneyjanefndar og afstaða landskjörstjórnar undirstrika að kjósendur verða að geta skilið nákvæmlega um hvað er verið að spyrja og hvaða afleiðingar svar þeirra hefur.
Feneyjanefndin, sem starfar í umboði Evrópuráðsins og er aðildarríkjum þess til ráðgjafar um málefni sem lúta að stjórnskipun og lýðræðislegri framkvæmd á sviði hennar, sendi utanríkismálanefnd alþingis álit miðvikudaginn 22. apríl vegna ESB-þjóðaratkvæðagreiðslunnar.
Álit Feneyjanefndarinnar er skýrt að því leyti að spurning í þjóðaratkvæðagreiðslu verður ekki metin einangruð frá upplýsingagjöf til kjósenda. Orðalagið um „framhald viðræðna“ getur skapað misskilning þar sem ekkert í fyrri samningalotu er endanlegt og viðræður myndu í reynd hefjast upp á nýtt. Orðalag spurningarinnar getur uppfyllt kröfur um lagalega vissu, að því gefnu að upplýsingagjöf sé skýr, tímanleg og hlutlæg um hvað taki við eftir atkvæðagreiðslu. Spurningin er almennt talin samrýmast evrópskum lýðræðisviðmiðum (um skýrleika, hlutleysi og einfaldleika), en aðeins ef bætt er úr upplýsingagjöf og dregið úr því sem gerir hana óljósa.
Fyrirvararnir falla allir í sama farveg og niðurstaða landskjörstjórnar sem liggur fyrir þingnefndum. Orðalag spurningarinnar er talið of óljóst til að það sé viðunandi án ítarlegra leiðbeininga.
Í þessu glæsilega húsi, Smiðjunni við Vonarstræti, ráða þingnefndir nú ráðum sínum um oljósu spurninguna í þjóðaratkvæðagreiðslunni.
Bæði álit Feneyjanefndar og afstaða landskjörstjórnar undirstrika að kjósendur verða að geta skilið nákvæmlega um hvað er verið að spyrja og hvaða afleiðingar svar þeirra hefur. Þannig snýst málið ekki aðeins um tæknilegt orðalag heldur um grundvallarkröfu lýðræðis um skýra, hlutlæga og heiðarlega framsetningu áður en þjóðin er beðin um að taka afstöðu.
Hér var á dögunum vikið að því sem sagði í frétt á Vísi 19. apríl um afstöðu Vilborgar Ásu Guðjónsdóttur alþjóðastjórnmálafræðings um að hún teldi það „aukaatriði“ hvort talað væri um að hefja aðildarviðræður við ESB eða halda þeim fyrri áfram. Sagði ég að með þessu væri Vilborg Ása að gera lítið úr áliti landskjörstjórnar.
Vilborg Ása gerði athugasemd við þessa skoðun mína á Facebook og sagði:
„Björn Bjarnason það er einfaldlega röng túlkun. Ég er sammála athugasemdum landskjörstjórnar. Þar að auki sagði ég ekki að ég teldi það aukaatriði hvort talað sé um að hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið eða halda þeim fyrri áfram. Þar fer blaðamaður Vísis frjálslega með. Ég sagði að þetta væri allt skilgreiningaratriði og færi eftir því hvern þú spyrðir og á hvaða tímapunkti. Ég væri hins vegar sjálf búin að komast að þeirri niðurstöðu að þetta væri í rauninni ekki aðalatriðið þegar kemur að ESB málunum. Það er allt annað og ég stend við þá sýn mína. Óháð þeirri sýn þá þarf spurningin í þjóðaratkvæðagreiðslunni að sjálfsögðu að vera hafin yfir allan vafa.“
Vilborg Ása er með öðrum orðum sammála Feneyjanefndinni og landskjörstjórn um það sem ég tel á þessu stigi, þegar þingmenn eru með málið til afgreiðslu, grundvallaratriði í úrlausn þeirra. Á henni veltur trúverðugleiki stjórnvalda varðandi atkvæðagreiðsluna sjálfa og niðurstöðu hennar.
Það er ekki unnt að blása á þessar athugasemdir heldur ber að taka þær alvarlega. Hugmyndafræðingur Viðreisnar krafðist þess að landskjörstjórn yrði rekin vegna afstöðu hennar. Verður sú krafa einnig gerð um Feneyjanefndina?