Berlingur fellur í áliti
Greinin er ótrúverðug fyrir íslenska lesendur vegna vals á heimildarmönnum, ónákvæmni við meðferð staðreynda og augljóss vilja til að sverta Ísland og íslenskt þjóðfélag í augum lesenda.
Terkel M. Terkelsen (1904–1985) aðalritstjóri Berlingske Tidende, leiðandi borgaralegs dagblaðs í Danmörku, heimsótti Ísland oft á sjötta og sjöunda áratugnum. Hann var vel að sér um íslensk málefni. Hitti ég hann oftar en einu sinni, ók honum meðal annars að nýrri Búrfellsvirkjun á sínum tíma og heimsótti hann á morgunfundi í höfuðstöðvum Berlingske í Pilæstræde í Kaupmannahöfn. Er sá fundur mér minnisstæður vegna þess að á morgunverðarborðinu voru glæsileg dönsk vínarbrauð og staup fyrir Gammel Dansk.
Terkel hafði áunnið sér traust og virðingu á stríðsárunum þegar hann vann sem blaðamaður í samvinnu við Breta í London að því að flytja Dönum undir hernámi Þjóðverja fréttir og efla styrk þeirra.
Mér var hugsað til Terkels og þekkingar hans á íslenskum málefnum þegar ég las grein í blaði hans laugardaginn 18. apríl eftir Emil Eire Frerk Olsen undir fyrirsögninni:
Þeir hafa rekið „nútíma oligarki“ í áratugi. Nú segja yfir 20 heimildarmenn frá pólitískum þrýstingi og spillingu í stoltum sjávarútvegi Íslands
Í raun þarf ekki annað en að sjá orðið oligarki notað um Ísland til að átta sig á að eitthvað sé bogið við greinina. Það er einkum notað til að lýsa stjórnkerfi Pútins, þjófræðinu sem hann hefur komið á fót, samspili stjórnmálamanna og auðmanna til að hafa fé af þjóðinni í eigin þágu.
Af vefsíðu Berlingske 18. apríl 2026.
Daði Már Kristjánsson fjármálaráðherra telur að vísu of í lagt að nota orðið um stöðuna hér á landi. Hann segir hins vegar að íslenskt samfélag einkennist af „sérhagsmunum“ og „frændhygli“.
„Oligarkar er sennilega besta orðið til að lýsa þeim [útgerðarmönnum],“ segir Kjartan Sveinsson, formaður Landssambands smábátaeigenda. Sigurjón Þórðarson, þingmaður Flokks fólksins, segir: „Við erum orðin að oligarki. Það er raunveruleikinn.“ Gylfi Magnússon prófessor segir: „Oligarki er nothæft hugtak.“ Þorvaldur Gylfason, fyrrverandi prófessor, segir: „Ísland er orðið nútímalegt oligarki og fámennisklíkan er útgerðarmennirnir, sem eru í grundvallaratriðum nýrík, þröng stétt valdamikilla manna.“
Augljóst er að blaðamaðurinn hefur nálgast viðmælendur sína með þetta orð á vörunum. Inngangsorð greinarinnar eru þessi:
„Á yfirborðinu njóta útgerðarfyrirtæki Íslands alþjóðlegrar viðurkenningar og hafa umbreytt landinu úr lénsskipulagi í alþjóðlega fyrirmynd um hagvöxt. Nú deila íslenskir stjórnmálamenn, sérfræðingar og innherjar reynslu sinni af milljarðaiðnaði sem er reistur á fiski, ótta, græðgi og pólitískri íhlutun, sem leiðir sérstaklega til eigenda eins fyrirtækis sem glímir við vanda vegna hneyksla“
Greinin er umgjörð til að koma að ranghugmyndum um Samherjamálið með Jóhannes Stefánsson uppljóstrara sem fórnarlamb sem fer huldu höfði af ótta við að verða myrtur.
Greinin er ótrúverðug fyrir íslenska lesendur vegna vals á heimildarmönnum, ónákvæmni við meðferð staðreynda og augljóss vilja til að sverta Ísland og íslenskt þjóðfélag í augum lesenda. Hún er til skammar í augum þeirra sem kynntust Terkel M. Terkelsen. Hann mat Ísland og íslensk málefni vissulega á eigin forsendum en það var ómetanlegt að svo áhrifamikill danskur blaðamaður skrifaði um land og þjóð af þekkingu og innsæi þegar miklu skipti að skapa jafnvægi í samskiptum Dana og Íslendinga.
Nú eru aðrir tímar og samskipti Dana við Færeyinga og Grænlendinga á viðkvæmu stigi. Í þessum nágrannalöndum Íslands líta ýmsir hingað í leit að fyrirmyndum til að styrkja forsendur sjálfstæðis, meðal annars með arðbærum sjávarútvegi. Vegið er að þeirri fyrirmynd í þessari grein Berlingske um leið og grafið er undan trúverðugleika þess málstaðar Íslands í viðræðum við ESB að Íslendingar hafi áfram ráð yfir sjávarauðlindinni. Í raun er sagt að hún sé í höndum olígarka og réttmætt sé að berjast gegn þeim.
Hér á þessari síðu hefur oft verið vitnað til Berlingske sem trúverðugrar heimildar um ýmis alþjóða- og öryggismál í trausti þess að þar séu stunduð vönduð vinnubrögð. Nú er ástæða til að endurskoða heimildargildi blaðsins.