Æðsti klerkur Írans fallinn
Þeir sem eru sérfróðir um innri málefni Írans segja að ekki takist að bylta stjórnkerfi klerkaveldisins nema brestur verði gagnvart því innan æðstu stjórnar byltingarvarðanna eða Basjí-sveitanna.
Donald Trump tilkynnti að kvöldi laugardagsins 28. febrúar að „æðsti leiðtogi“ byltingarinnar í Íran hefði fallið í ísraelsk-bandarískum loftárásum á helstu embættismenn írönsku stjórnarinnar.
Það var annað höfuðmarkmið árása Ísraela og Bandaríkjamanna sem hófust að morgni 28. febrúar að drepa helstu stjórnendur Írans og opna almennum borgurum landsins leið til aukins frelsis og valda. Hitt meginmarkmiðið er að gjöreyða öllu sem gerir Írönum kleift að framleiða kjarnavopn og langdrægar eldflaugar sem kynnu að ógna Evrópu og síðar Bandaríkjunum. Þá nefndi Trump einnig í ræðu sinni í tilefni árásarinnar að hann vildi að sjóher Írana yrði eyðilagður.
Ali Khamenei.
Ali Khamenei fæddist í helgu borginni Mashhad í austurhluta Írans 19. apríl, 1939 og nam íslamska heimspeki áður en hann varð ajatollah, klerkur meðal sjíta-múslíma. Ajatollah er túlkandi Kóransins, annast guðfræðikennslu og leiðbeinir um trú og guðrækilega breytni. Um 20 menn í Íran bera þennan titil sem fæst einungis með viðurkenningu almennings.
Árið 1979 var Khamenei einn af forystumönnum byltingarinnar sem steypti stjórn Íranskeisara af stóli, undir forystu Ajatollah Khomeini, sem skipaði hann imam föstudagsbæna í Teheran. Staðan er áhrifamikil meðal almennings.
Tveimur árum síðar, árið 1981, varð Ali Khamenei fyrsti klerkurinn til að ná kjöri sem forseti íslamska lýðveldisins. Allan átta ára valdatíma sinn á forsetastóli gætti Khamenei þess að styggja ekki Khomeini og hafnaði meðal annars staðfastlega vopnahléi við Írak í stríðinu milli nágrannaríkjanna tveggja. Árið 1989, við andlát föður byltingarinnar, var Ali Khamenei kjörinn æðsti leiðtogi Íran, erkiklerkur, af svonefndu sérfræðingaráði. Í því sitja 88 klerkar og kemur það nú í hlut þeirra að velja eftirmann Khameneis.
Samkvæmt stjórnarskránni hefur æðsti klerkurinn nánast alræðisvald. Hann stjórnar hernum, dómskerfinu, sjónvarpinu, byltingarverðinum – og þar með kjarnorkuáætluninni, sem er arfur frá keisaranum, að ógleymdum Basij-sveitunum.
Basji-sveitirnar voru stofnaðar í Íran árið 1979 að skipun Ajatollah Khomeini. Í upphafi voru almennir sjálfboðaliðar í þeim, oft úr fátækum ættbálkum af landsbyggðinni. Khomeini hvatti þá til að berjast í stríði Írans og Íraks. Khomeini kallaði Basji stundum „tuttugu milljóna herinn“ og hélt því fram að um 75% þjóðarinnar á þeim tíma væru Basijar.
Nú mynda ungir Íranar Basji-sveitirnar. Þær eru undir sterkum áhrifum sjía-klerka og hollir stjórnvöldum. Fyrir þjónustu sína þiggja þeir oft opinber fríðindi. Basji-liðar eru dreifðir um allt Íran og starfa sem siðgæðislögregla. Þeir hafa aðsetur í eigin eftirlitsstöðvum og eru sendir á vettvang hvar sem hætta er talin á mótmælum. Taka þeir þátt í að brjóta alla andstöðu við stjórn landsins á bak aftur.
Eftir mótmæli í Íran í janúar 2026 er talið að allt að 32.000 manns hafi fallið fyrir öryggissveitum klerkjaveldisins og þar hafi Basji-sveitir gengið fram af mikilli hörku.
Þeir sem eru sérfróðir um innri málefni Írans segja að ekki takist að bylta stjórnkerfi klerkaveldisins nema brestur verði gagnvart því innan æðstu stjórnar byltingarvarðanna eða Basjí-sveitanna.