Vandvirkni bönnuð í þingnefndum
Morgunblaðið, laugardagur 7. mars 2026.
Á alþingi er nú beitt óvenjulegri hörku við meðferð umdeildra mála. Umræður eru stöðvaðar, umsagnir takmarkaðar og gestakomur í þingnefndir bannaðar. Markmiðið er að koma málum í gegnum þingið án þess að sú spenna sem ríkir milli stjórnarflokkanna komi upp á yfirborðið.
Mánudaginn 2. mars kvaddi Jóhann Friðrik Friðriksson varaþingmaður Framsóknarflokksins sér hljóðs á þingi og lýsti yfir vonbrigðum með fund utanríkismálanefndar þann sama morgun. Hann hefði á sínum tíma verið formaður nefndarinnar og þá hefði nefndin verið „gríðarlega samstiga“ í mjög mörgum málum og lögð áhersla á að vinnubrögðin væru til fyrirmyndar. Þess vegna yrði hann að lýsa vonbrigðum yfir afgreiðslu máls þar að þessu sinni þar sem ekki hefði verið komið til móts við allar umsagnarbeiðnir frá þingmönnum.
Þarna vísaði hann til lagafrumvarps frá utanríkisráðherra um að taka upp nýja aðferð, einstaka fyrir Ísland, til að auðvelda og stórfjölga útgáfu vegabréfsáritana inn á Schengen-svæðið í því skyni að afla meiri tekna fyrir ríkissjóð.
Diljá Mist Einarsdóttir þingmaður Sjálfstæðisflokksins tók undir orð Jóhanns Friðriks og sagði starfsandann í utanríkismálanefnd „hreinlega í hættu“. Þar birtust nú „vinnubrögð, viðhorf og virðingarleysi gagnvart þingmönnum“ sem þeir ættu ekki að líða.
Varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins, Sigurður Örn Hilmarsson, benti á að áritunarmál utanríkisráðherra hefði mikla þýðingu og gæti varðað öryggi á landamærunum. Nefndarmenn í allsherjar- og menntamálanefnd hefðu fengið málið til umsagnar og til að fjalla um minnisblöð dómsmálaráðuneytisins og undirstofnana þess. Þeim hefði hins vegar verið bannað að fá gesti á fund nefndarinnar til heyra viðhorf þeirra til málsins. „Það sætir algerri furðu og það er ekki hlutverk okkar sem erum í minni hlutanum að gefa svona sýndarsamráði einhverja ásýnd trúverðugleika. Ég finn að þessum vinnubrögðum og vona að forseti taki þau upp,“ sagði Sigurður Örn.
Í umræðunum kom fram að utanríkisráðuneytið hefði þegar auglýst eftir starfsfólki til að vinna að ólögfestum áritunarverkefnum á þess vegum.
Meðferðin á þessu máli, sem snertir mikilvægan lið landamæravörslu og málaflokk sem alls ekki fellur efnislega undir utanríkisráðuneytið, er ef til vill aðeins forsmekkurinn að því sem koma skal þegar utanríkisráðherra tekur til við að troða ESB-þingsályktunartillögu sinni í gegnum þingið.
Utanríkisráðherra djöflar máli sínu í gegnum þingið á sama tíma og þingmeirihlutinn í velferðarnefnd þingsins neitar að fá gesti þangað til að ræða umdeilt mál sem varðar almannatryggingar og tengingu við launavísitölu. Það mál er knúið í gegn þrátt fyrir andmæli hagfræðinga og stofnana á borð við Seðlabanka Íslands eða félög eins og Læknafélag Íslands.
Í þriðja málinu voru nefndarmenn minnihlutans beittir ofríki með neitun um hlutlæga skoðun, grásleppumálinu í atvinnuveganefnd þingsins.
Nefndarformenn skapa starfsanda sem tryggir vandvirkni og skilvirkni. Þegar þeim mistekst jafn hrapallega og hér er lýst er það vegna fyrirmæla frá æðri stöðum. Þríeykið sem stýrir stjórnarskútunni sér að hún strandi verði málunum ekki böðlað í gegnum þingið.
Afleiðingar hrossakaupa milli forystumanna stjórnarflokkanna birtast nú skýrt á alþingi. Þar eru umdeild mál knúin áfram með því að stöðva umræðu og takmarka umsagnir.
Nefndarformennirnir úr stjórnarflokkunum þremur hlýða strax og starfa einfaldlega eftir línunni sem Þórunn Sveinbjarnardóttir þingforseti gaf þegar hún beitti ofbeldisákvæði þingskapa 14. júlí 2025.
Stjórnarsamstarfið er reist á reglunni um að sá sem er frekastur ráði. Flokkur fólksins á tvö af þeim frumvörpum sem nú er keppst við að afgreiða. Þingmenn Viðreisnar og Samfylkingar gera það án þess að taka til máls. Þeim er sagt að eitt styggðaryrði kunni að sprengja ríkisstjórnina.
Svo kemur upp úr dúrnum að gulrótin fyrir Viðreisn er að Flokkur fólksins ætli ekki að stöðva ESB-aðildartillögu Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur. Upp úr þurru sagðist hún ætla að kynna þingsályktunartillögu um ESB-þjóðaratkvæðagreiðslu í ríkisstjórninni föstudaginn 6. mars. Dagsetningin birtist um sama leyti og þingnefndirnar afgreiddu mál Flokks fólksins.
Bolabrögðin sem beitt var í utanríkismálanefnd þingsins voru ekki annað en æfing fyrir afgreiðslu ESB-málsins þar. Starfsandinn hefur verið eyðilagður í nefndinni, umsagnir eru að engu hafðar og beiðnum um þær er hafnað.
Það er talið best að undirbúa jarðveginn á þennan hátt. Ætlunin er að keyra ESB-tillöguna í gegn með frekjuna í forgangi en þau orð á vörunum að þeir sem krefjist vandaðra vinnubragða séu andstæðingar þess að þjóðin fái að nýta lýðræðislegan rétt sinn.
Andstaða þríeykisins við vandaða málsmeðferð á alþingi kristallaðist í orðum leiðtoga þess, Ingu Sæland, á alþingi fimmtudaginn 5. mars þegar hún sagðist „búin að fá hálfgert ógeð, í orðsins fyllstu merkingu, á því að hlusta á hverja silkihúfuna á fætur annarri hér úti í samfélaginu og nú nýjast Læknafélag Íslands“ vara við örorkufrumvarpinu hennar.
Þetta minnir aðeins á eitt. Málflutning Jóhönnu Sigurðardóttur forsætisráðherra í stjórnarskrármálinu á vorþinginu 2009 þegar hún þóttist tala í nafni almennings og vildi svipta silkihúfurnar á alþingi stjórnarskrárvaldinu. Það rann allt út í sandinn vegna hroðvirkni, æsings og þarfarinnar fyrir að ná sér niðri á andstæðingum frekar en að virða málefnaleg rök