Þingvellir án verðmiða
Morgunblaðið, laugardagur, 11. apríl 2026.
Ákvörðun um að efna til stórtónleika gegn gjaldi á Þingvöllum markar tímamót og vekur þessa spurningu: Á að breyta helgistað þjóðarinnar í vettvang fyrir viðburði í ágóðaskyni?
Þingmaður Flokks fólksins, Sigurður Helgi Pálmason, birti 27. mars færslu á Facebook þar sem hann sagðist hafa daginn áður sem formaður Þingvallanefndar ritað undir samning um fyrirhugaðan tónlistarviðburð í þjóðgarðinum á Þingvöllum í sumar. Slík ákvörðun hefði ekki verið tekin nema að vel athuguðu máli og með skýrum skilyrðum.
Á ruv.is birtist 17. febrúar frétt um að á fundi Þingvallanefndar 25. september 2025 hefðu tilmæli um tónleikahaldið verið tekin fyrir í nefndinni. Hún hefði síðan rætt það á fundum sínum og tekið ákvörðun á grundvelli ítarlegrar áætlunar, greinargerðar og umsagna.
Sama dag og formaður nefndarinnar birti ofangreinda færslu sína var tilkynnt á vefsíðu þjóðgarðsins á Þingvöllum um tónleika þar 20. júní 2026. Þar segir: „Stór og skemmtilegur viðburður verður á Þingvöllum 20. júní. Búast má við einhverri umferðarstýringu þennan dag en allt slíkt verður auglýst nánar síðar.“
Í Morgunblaðinu 27. mars er viðtal við Jakob Frímann Magnússon, fyrrv. alþingismann. Hann væntir þess að 20.000 manns sæki tónleikana, aðgangseyrir verði 19.900 kr., hugmyndin hafi vaknað eftir vel heppnaða tónleika Kaleo í Vaglaskógi í fyrra, þeir falli að nýrri stefnu þjóðgarðsins um að laða Íslendinga í þjóðgarðinn. Í tengslum við tónleikana verði tveggja daga ráðstefna hugsuða og skapandi einstaklinga í Hörpu. Þeir komi saman og skrifi bók á tveimur dögum. Þar sé ætlunin að „byggja brýr milli ólíkra heimsmynda og þjóða“.
Stórtónleikar af þeim toga sem hér eru kynntir á Þingvöllum jafnast ekki á við hvern annan menningarviðburð. Þeir boða grundvallarbreytingu á viðhorfi til nýtingar staðarins, sem er lögum samkvæmt „friðlýstur helgistaður allra Íslendinga sem þjóðgarður“.
Nú eru 98 ár frá setningu þjóðgarðslaganna. Á þeim tíma hefur aldrei verið selt inn á viðburð af þessu tagi á Þingvöllum. Vissulega hefur verið flutt margvísleg tónlist á opinberum hátíðum á Þingvöllum en ávallt fylgt þeirri reglu sem mótuð var strax árið 1930. Þá kynnti undirbúningsnefnd Alþingishátíðarinnar stefnu í blöðum með þessum orðum: „ Aðgangseyrir að Þingvöllum um hátíðina verður enginn.“
Frá Þingvöllum (mynd vefsíða Þingvalla).
Þingvallanefnd hefur nú ákveðið að fara inn á nýja braut eftir samráð sem þó var ekki kynnt í samráðsgátt stjórnvalda. Stefnubreytingin hefði þó átt að fara í opið samráð en ekki verða til innan þröngs hóps með samþykki Kristrúnar Frostadóttur forsætisráðherra.
Sérstaða Þingvalla sem friðlýsts helgistaðar allra Íslendinga er áréttuð með því að fella staðinn stjórnarfarslega undir forsætisráðherra. Þar skipar hann sess með embætti forseta Íslands og alþingi auk sameiningartákna þjóðarinnar, skjaldarmerkinu, þjóðfánanum og þjóðsöngnum.
Lagagrundvöllur fyrir gjaldtöku í þjóðgarðinum er þröngur. Í skýringum með lögunum um hann er kveðið á um að gjaldtaka innan þjóðgarðsins taki aðeins til þjónustu – svo sem tjaldstæðis, leiðsagnar eða aðgangs að afmörkuðum stöðum – og að gjöld megi ekki vera hærri en svo að þau standi undir kostnaði við þá þjónustu sem veitt er. Hér er því ekki aðeins um stefnubreytingu að ræða heldur vaknar spurningin um lagastoð.
Að selja aðgang að tónleikum í ágóðaskyni innan þjóðgarðsins stangast að minnsta kosti á við anda laganna. Heimila verður þetta með skýrum og almennum reglum með stoð í lögum til að tryggja jafnræði. Það samræmist ekki góðum stjórnarháttum að taka einstakar ákvarðanir vegna viðburða án heildarsýnar.
Það vekur undrun ef svo er komið að tónleikar eða aðrir viðburðir með seldum aðgangi séu nauðsynlegir til að laða Íslendinga að Þingvöllum. Ferðir skólabarna hafa löngum verið skipulagðar á Þingvöll og þar er nú góð aðstaða til að veita fræðslu. Fæli erlendir gestir Íslendinga frá því að heimsækja Þingvelli þarf að leysa þann vanda af meiri hugkvæmni en hér er kynnt. Rökin benda til að gestir séu vandinn en ekki hvernig við miðlum eigin sögu.
Í öllum frásögnum af fyrirhuguðum tónleikum á Þingvöllum 20. júní 2026 leggja þeir sem ábyrgðina bera mikla áherslu á að fyllsta öryggis verði gætt, ásýnd staðarins verði ekki spillt og séð til þess að ekkert fari úr böndunum.
„Æra okkar sem stöndum að þessu er í húfi og við vitum mætavel að það ber að haga sér þarna eins vel og fallega og kostur er,“ sagði Jakob Frímann í Morgunblaðinu. Þarna er ekkert undan dregið að því er ábyrgðina varðar.
Á þessu öllu er þó önnur hlið: Er efnt til tónleika á Akrópólis í Aþenu til að laða Grikki þangað? Eða í Colosseum í Róm til að auka áhuga Ítala á eigin sögu? Þar er lögð áhersla á sögu, vernd og fræðslu, ekki er leitast við að „laða heimamenn“ með viðburðum heldur að varðveita merkingu staðarins.
Á þjóðhátíðardegi Frakka, 14. júlí, er efnt til mikils útiviðburðar, klassískra tónleika við Eiffelturninn og er aðgangur ókeypis fyrir allan almenning að flötinni við turninn. Viðburðinum er sjónvarpað um heim allan og honum lýkur með glæsilegri flugeldasýningu. Turninn er einstæð umgjörð um eina þjóðhátíðartónleika á ári.
Þingvellir eru einstök umgjörð, friðlýstur helgistaður. Spurningin er því ekki hvort tónleikar takist vel eða illa heldur hvert skuli stefnt með tónleikum eða afþreyingu í ágóðaskyni á Þingvöllum. Helgi staðarins verður ekki verðlögð.