Staðfesta Norðmanna – íslensk óvissa
Morgunblaðið, laugardagur 21. febrúar 2026.
Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra hitti norskan flokksbróður sinn, Jonas Gahr Støre, forsætisráðherra Noregs, í Ósló miðvikudaginn 18. febrúar.Í tilkynningu norska forsætisráðuneytisins sagði að þetta væri í fyrsta sinn sem Kristrún heimsækti Noreg eftir að hún varð forsætisráðherra Íslands í desember 2024. Auk forsætisráðherrans hefði hún hitt Jens Stoltenberg fjármálaráðherra.
Forsætisráðherrarnir hefðu meðal annars rætt öryggismál á norðurslóðum, EES-samstarfið, öryggi og samstarf í Evrópu, stuðning við Úkraínu og ástandið í Mið-Austurlöndum, sagði í tilkynningunni.
Støre sagði Norðmenn og Íslendinga standa saman að því að verja þjóðaréttinn og frjálslyndu heimsskipanina sem hefði stuðlað að öryggi og velmegun. Sterk Norðurlönd veittu okkur aukið öryggi og miklu skipti að hlúa að samstarfi þeirra.
Kristrún Frostadóttir og Jonas Gahf Støre í Osló 18. febrúar 2026. (Mynd: forsætisráðuneytið/NTB/Annika Byrde).
Norðmenn láta æ meira að sér kveða í öryggismálum á norðurslóðum. Þeir mótuðu þjóðaröryggisstefnu í fyrsta sinn í fyrra. Hún er reist á þremur meginstoðum:
Í fyrsta lagi að koma eigin vörnum í viðunandi horf. Þeir ætla að standa við skuldbindingar sínar innan NATO um 5% fjárfestingar af vergri landsframleiðslu á komandi árum til varnarmála og varnartengdra verkefna.
Í öðru lagi ætla þeir að auka seiglu samfélagsins ekki aðeins gegn öryggisvá, heldur einnig öðru eins og aftakaveðri, bilun í gagnaflutningi eða rafmagnsleysi.
Þriðja forgangsatriði þjóðaröryggisstefnunnar er efnahagslegt öryggi. Norðmenn sjá þjóðum Evrópusambandsins fyrir þriðjungi af gasneyslu þeirra, næstum 40% af gasi í Bretlandi koma frá Noregi og norskt gas skiptir miklu fyrir sjálfstæði Póllands í staðinn fyrir gas frá Rússlandi. Norðmenn verða að tryggja þennan hlut í evrópska hagkerfinu.
Í þessu ljósi ber meðal annars að skoða varnarsamninga Norðmanna við Breta og Þjóðverja. Þeir og Bretar gerðu 4. desember 2025 umfangsmesta varnarsamning sinn á síðari tímum. Breskir hermenn hafa fasta og vaxandi viðveru í Noregi.
Áður, eða í lok ágúst 2025, höfðu Norðmenn ákveðið að kaupa að minnsta kosti fimm nýjar freigátur af Bretum með samningi sem metinn er á 13,5 milljarða Bandaríkjadala. Er stefnt að sameiginlegum flota átta breskra og minnst fimm norskra herskipa á Norður-Atlantshafi.
Á öryggisráðstefnunni í München 14. febrúar sl. sagði Sir Keir Starmer forsætisráðherra Bretlands að aldrei fyrr hefðu Bretar gert stærri smíðasamning um herskip en nú við Norðmenn og með honum myndu þeir umbreyta eigin sjóher. Til sögunnar kæmi floti herskipa til að elta uppi rússneska kafbáta og vernda innviði neðansjávar. Bretar myndu á þessu ári senda flugmóðurskipaflota sinn út á Norður-Atlantshaf og til norðurhafa undir forystu HMS Prince of Wales.
Tore O. Sandvik varnarmálaráðherra Noregs var á ráðstefnunni í München og ritaði laugardaginn 14. febrúar undir sögulegan samning, Hansa-samninginn, með þýskum starfsbróður sínum, Boris Pistorius. Samningurinn „nær yfir samstarf á öllum sviðum“ varnarmála.
Í kröftugri ræðu í München sagði Pistorius að ykist stigmögnun í Evrópu myndu Rússar að öllum líkindum nota Norðurflota sinn til að opna aðra víglínu, höggva á siglingaleiðir yfir Atlantshaf og ógna löndum beggja vegna hafsins með kjarnorkukafbátum.
Sameiginlegar gagnkafbátaaðgerðir eru í forgangi hjá Evrópuríkjum. Norðmenn hafa pantað sex kafbáta frá þýska fyrirtækinu Thyssenkrupp Marine Systems.
Norðmenn, Bretar og Þjóðverjar eiga allir P-8A kafbátaleitarvélar sem eru við eftirlitsstörf á Norður-Atlantshafi og hafa afnot af aðstöðu hér ef svo ber undir.
Þegar Kristrún hitti Støre var það ekki í fyrsta sinn sem íslenskir og norskir forsætisráðherrar ræða öryggis- og Evrópumál. Aðstæður hafa þó aldrei verið þær sömu og hér er lýst þegar Evrópuríki við Norður-Atlantshaf taka höndum saman og kynna gífurlegar fjárfestingar til að létta undir með Bandaríkjamönnum við kafbátaleit og aðra öryggisgæslu.
Enginn efast um að Íslendingar séu verðugir og traustir bandamenn en eins og oft áður er spurt: Hvað ætlið þið að leggja af mörkum? Hvað hafið þið gert til að styrkja seiglu eigin samfélags? Til að tryggja öryggi birgðastöðva, orkuvera, flugvalla og hafna svo að þið getið ábyrgst aðgang flugvéla og skipa að mannvirkjum í landi ykkar? Nauðsynlega þjónustu á hættustundu? Snurðulaus fjarskipti? Netöryggi?
Nú hefur NATO hrundið af stað verkefninu Norðurslóðavörður, Arctic Sentry. Ætlunin er að samhæfa krafta allra og æfa til varðstöðu í okkar heimshluta. Þar skiptir þátttaka íslenskra stjórnvalda og framlag miklu. Þau hafa hins vegar ekkert sagt um hlut sinn í verkefninu og kalla það „árvekniaðgerð“.
Jonas Gahr Støre er heiðarlegur í afstöðu sinni til ESB, hann styður aðild Noregs að sambandinu en hann vill ekki sundra norsku samfélagi með deilum um það næstu fjögur ár. Mikilvægari verkefni bíði.
Hér fela stjórnvöld efnahagsvanda með því að hefja ESB-deilur. Það mátti ætla af orðum Kristrúnar Frostadóttur eftir fundinn með Støre að þar hefði hún áttað sig á öryggisgildi GIUK-hliðsins. Óljóst er hvort hún fékk einhverja leiðsögn í ESB-málum en hún sagðist þó ætla að styðja EES-samstarfið þar til yfir lyki.
Støre hefur örugglega átt erfitt með að skilja að ríkisstjórn efndi til þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild að ESB án þess að segjast vilja aðild, það yrði bara kosið um viðræður við ESB. Norski forsætisráðherrann veit að við ESB er aðeins rætt um tímabundnar undanþágur frá ESB-regluverkinu.