Í dag var fjölmenn útför Ólafar Nordal, alþingismanns og varaformanns Sjálfstæðisflokksins, gerð frá Dómkirkjunni. Vegna fjölmennis var unnt að fylgjast með því sem fram fór í kirkjunni í Iðnó. Fyrir utan kirkju og suður Templarasund að Vonarstræti stóðu ungir sjálfstæðismenn heiðursvörð með fána þegar athöfninni lauk.

Séra Sveinn Valgeirsson jarðsöng, Eyþór Gunnarsson lék á píanó, Ari Bragi Kárason á trompett, Kári Þormar á orgel, Hallfríður Ólafsdóttir á flautu, Voces masculorum sungu, Sigríður Thorlacíus söng og Jóhann Sigurðsson las ljóðið Ferðalok eftir Jónas Hallgrímsson. Útfararstofa Íslands hafði umsjón með útförinni, boðið var til erfis í Listasafni Reykjavíkur, Hafnarhúsi.

Ólöf Nordal var farsæll stjórnmálamaður sem ávann sér virðingu út fyrir bönd Sjálfstæðisflokksins. Henni voru í raun allir vegir færir í stjórnmálum. Þjóðin naut krafta hennar alltof stutt því að hún var aðeins 50 ára þegar krabbamein dró hana til dauða.

Ég tók tvisvar sinnum viðtal við Ólöfu í þætti mínum á ÍNN, annað má nálgast á netinu og sjá það hér.

Helgi Tómasson, prófessor í tölfræði, sagði í grein í Fréttablaðinu miðvikudaginn 15. febrúar:

„Svíinn Hans Rosling, sem sumir kölluðu meistara tölfræðinnar, er nýlátinn. Hann var læknir að mennt og áhugamaður um tölfræði. Hann varð frægur fyrir ábendingar um afbakanir fjölmiðla á talnagögnum og hafði þannig meiri áhrif en margir fræðimenn á sviðinu.

Í krassandi forsíðuefni þarf helst að vera fórnarlamb og mætti stundum ætla að meirihluti mannkyns sé í því hlutverki. Dæmi um þetta eru stöðugar vitnanir í hugtakið kynbundinn launamun þar sem gefið er í skyn að gervallt kvenkynið sé fórnarlamb mismununar af völdum karla.“

Hér skulu nefnd tvo dæmi úr þessari viku um túlkun á tölfræðilegum gögnum.

Þessi gleðilega frétt birtist í einum dálki á bls. 2 í Fréttablaðinu í dag:

„Hátt í sjötíu prósent eldri borgara hafa sjaldan eða aldrei fjárhagslegar áhyggjur. Þetta kemur fram í nýrri könnun sem Félagsvísindastofnun gerði en hún sýnir að íslenskir eldri borgarar eru almennt jákvæðir og líður vel.

Meirihluti eldri borgara, eða 76 prósent, stundar líkamsrækt á hverjum degi og 76 prósent telja að heilsufar sitt sé frekar gott eða jafnvel mjög gott miðað við aldur.

Þá vekur athygli að langstærstur hluti eldri borgara, hátt í 90 prósent, þarf enga aðstoð við daglegt líf svo sem innkaup, matreiðslu og þvotta. Þá segjast 92 prósent eldri borgara ekki vilja neina frekari aðstoð frá fjölskyldumeðlimum eða öðrum nákomnum. Í könnuninni voru þó nokkrir sem svöruðu því til að ástæða þess að þeir vilja ekki frekari aðstoð frá fjölskyldumeðlimum sé sú að allir séu uppteknir.“

Fréttin af könnuninni var dapurlegri þegar hún birtist á á ruv.is 13. febrúar 2017:

„Aldraðar konur hafa fjórðungi lægri tekjur en aldraðir karlar. Um þriðjungur eldri borgara hefur fjárhagsáhyggjur og næstum 90% búa í eigin húsnæði.

Langstærstur hluti aldraðra á Íslandi býr í eigin húsnæði, eða 89%. Þá búa fjórir af hverjum fimm 88 ára og eldri í eigin húsnæði. Þriðjungur aldraðra býr einn. Þetta er meðal þess sem kemur fram í nýrri könnun á högum eldri borgara sem Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands gerði fyrir velferðarráðuneytið, velferðarsvið Reykjavíkurborgar og Landssamband eldri borgara. Fleiri hafa fjárhagsáhyggjur en áður. Um þriðjungur svarenda taldi sig stundum eða oft hafa fjárhagsáhyggjur. Árið 2012 höfðu 26% aldraðra sömu áhyggjur og 22% árið 2006.“

Í dag ræddi ég við Gísla Ferdinandsson skósmið í þætti mínum á ÍNN. Hann er elsti viðmælandi minn til þessa, verður 90 ára í október 2017. Frásögn hans er lifandi og skemmtileg, verður frumsýnd klukkan 20.00 í kvöld.

Enginn veit enn hvert verður næsta skref í darraðadansinum sem hófst á mánudaginn í Washington þegar Michael Flynn þjóðaröryggisráðgjafi sagði af sér vegna þess að hann laug að Mike Pence varaforseta um samskipti sín við sendiherra Rússa í Washington.

Í gær kom fram að Donald Trump hefði í nokkrar vikur vitað að Flynn væri ósannindamaður án þess að hrófla við honum. Föstudaginn 10. febrúar þóttist Trump ekkert vita þegar hann var spurður um frétt í Washington Post um samtöl Flynns við rússneska sendiherrann. Í gær lét blaðafulltrúi Trumps eins og dag hvern í nokkrar vikur hefðu Trump og hans menn velt fyrir sér stöðu Flynns en mánudaginn 13. febrúar hefði Trump loks ákveðið að rétt væri að biðja Flynn að segja af sér.

Allt ber þetta vott um mikinn vandræðagang og verður til þess að veikja enn traustið á stjórnarháttum Trumps. Stuðningsmenn hans eiga í vök að verjast í málsvörn sinni og andstæðingar hans færast allir í aukana.

Klukkan 13.18 þriðjudaginn 14. febrúar setti ég athugasemd inn á Facebook-síðuna Fjölmiðlanördar þar sem ég vakti máls á því að á vefsíðunni ruv.is mætti lesa frétt þar sem ranglega væri fullyrt að Flynn hefði verið rekinn úr starfi sínu sem þjóðaröryggisráðgjafi. Nokkru síðar afmáði ritstjóri ruv.is fréttina af síðunni og þar birtust tvær fréttir um málið. Fólst í því viðurkenning á að fyrsta fréttinn stæðist ekki gagnrýni.

Þetta gekk þó ekki sársaukalaust fyrir sig eins og sjá má hér. Hlýtur að vekja undrun hjá fleirum en mér hve gengið er langt í að bera blak af fréttastofu ríkisútvarpsins þegar réttilega er fundið að óvönduðum vinnubrögðum. Ekki er nóg með að beitt sé hártogunum og rangfærslum heldur er gripið til persónulegra árása. Allt er þetta líklega gert í von um að fælingarmátturinn dugi til að þagga niður í þeim sem leyfir sér að gera athugasemd við vinnubrögðin.

Ég kippi mér ekki upp við skítkast af þessu tagi. Mér er ljóst að svörin ráðast af málstaðnum, sé hann vondur eða vonlaus er gripið ómerkilegra andsvara.

Kellyanne Conway, ráðgjafi Donalds Trumps, er send í samtalsþætti þegar harðnar á dalnum hjá Trump. Nú er hún önnum kafin við að skýra afsögn Michaels Flynns þjóðaröryggisstjóra aðeins 24 dögum eftir að hann tók formlega við embætti. Skýringin er einföld: Flynn laug að Mike Pence varaforseta um efni samtala sinna við rússneska sendiherrann í Washington.

Fréttamenn kvarta undan Kellyanne Conway. Hún skjóti sér undan að svara spurningum þeirra með því að tala um eitthvað annað en um er spurt. Hún grípur ef til vill eitt orð í spurningunni á lofti og spinnur út frá því. Hafa sumir notað orðið postmodernismi til að lýsa aðferð hennar, þetta orð hefur í stjórnmálafræðinni verið íslenskað með orðinu eftirhyggja, hvað sem það nú þýðir.

Hér verður ekki reynt að skilgreina eftirhyggju. Á þetta orð er hins vegar minnst vegna þess að nú tala menn um post-truth, post-west, post-order þegar þeir lýsa þróun alþjóðamála. Hvernig á að íslenska þessi orð? Verðum við ekki að gera það á skiljanlegan hátt til að umræður um alþjóðamál á íslensku haldi í við það sem hæst ber annars staðar?

Ritstjórar orðabókanna sem kenndar eru við Oxford völdu post-truth sem orð ársins 2016. Orðið snýst í raun um lygar í opinberum umræðum, til dæmis um fjölda fólks sem tekur þátt í mótmælum eða útifundum. Deilur um þetta tóku á sig þá mynd hér í apríl 2016 að lögreglan á höfuðborgarsvæðinu ákvað að hætta að svara spurningum fjölmiðla um fjölda þeirra sem koma saman í miðborg Reykjavíkur. Þeir sem skipulögðu mótmæli á Austurvelli gegn Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni sögðu rúmlega 20.000 manns hafa tekið þátt í þeim lögreglan taldi þá tæplega 10.000.

Post-west vísar til þess að vestræn ítök kunni að minnka séu lýðræðislegir, frjálslyndir stjórnarhættir á undanhaldi gagnvart lýðskrumi og óskum um „sterkan leiðtoga“. Mannréttindafrömuðir segja að of margir vestrænir stjórnmálaleiðtogar virðist hafa tapað trúnni á grunnstoðir mannréttinda og veiti þeim aðeins hálfvolgan stuðning.

Post-order vísar til þess að skipan heimsmála sé að taka á sig nýja mynd. Þetta birtist meðal annars í andstöðu við fjölþjóðlega fríverslunarsamninga eða aðild að Evrópusambandinu.

Er unnt að hanna gegnsæ íslensk orð sem lýsa þróun heimsmála á sama hátt og þessi þrjú orð post-truth, post-west og post-order?

Undarlegt er að það sé reiðarslag fyrir þá sem sinna jafnréttismálum á opinberum vettvangi að líklega séu kannanir sem sýna eiga launamun kynjanna reistar á svo veikum grunni að þær gefi ekki rétta mynd. Í stað þess að fagna upplýsingum sem hníga að því að þennan launamun sé aðeins að finna í brengluðum könnunum en ekki í raun er vegið að þeim sem benda á að vitlaust kunni að vera reiknað.

„Allar kannanir stéttarfélaga [um launamun kynjanna] sem ég hef séð síðustu árin eru algjörlega marklausar,“ segir Einar Steingrímsson, stærðfræðiprófessor við Strathclyde-háskóla í Skotlandi, í samtali við Morgunblaðið mánudaginn 13. febrúar. Hann tekur þó fram að hann haldi því alls ekki fram að enginn kynbundinn launamunur sé til staðar. Í vönduðum könnunum Hagstofu Íslands og Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands hafi „óútskýrði launamunurinn“ verið lítill og þar séu slegnir miklir varnaglar. 

Helgi Tómasson, prófessor í tölfræði við Háskóla Íslands, segir við Morgunblaðið að skýringuna á óútskýrðum launamun í rannsóknum á launum kynjanna, megi alltaf rekja til sömu villunnar. „Það er ekki verið að margendurtaka rannsóknir, það er verið að margendurtaka sömu vitleysuna,“ segir Helgi.

Á mbl.is mánudaginn 13. febrúar voru þessar alvarlegu athugasemdir bornar undir Kristínu Ástgeirsdóttur hjá Jafnréttisstofu. Hún heldur fast í „ótal“ kannanir sem sýni kynbundinn launamun. Það er kannanir sem Helgi telur að endurtaki aðeins „sömu vitleysuna“.

Lokarökin í málsvörn Kristínar eru þau að menn í ESB hafi „komið sér saman um ákveðna aðferðafræði þar sem þeir mæla tímakaup og þetta reiknaði Hagstofan út hér á landi. Útkoman var að launamunurinn hér væri um 17% og svipaður og í Evrópulöndunum. Er þetta bara eitthvert rugl?“ spyr Kristín með þjósti og síðan: „Vita þessir spekingar þeir Einar og Tómas meira en þessir hagfræðingar og tölfræðingar sem hafa komið sér saman um þessa aðferðafræði?“

Það skyldi þó aldrei vera að þeir vissu meira en Brusselmenn? Oftar en einu sinni hafa sérfróðir menn með réttu leyft sér að draga í efa að ESB hafi rétt fyrir sér í einu og öllu.

Orðið „sérhagsmunir“ er eitrað orð í stjórnmálaumræðum. Það skyldi þó ekki eiga við um þá sem vilja ekki hlusta á málefnalegar efasemdir um gildi kannanna á launamun kynjanna? Viðurkenni jafnréttisstýra að ekki sé unnt að finna launamun með könnunum fórnar hún embætti sínu.

Fyrir þá sem hafa áhuga á að fylgjast með útgáfustarfsemi Gunnars Smára Egilssonar, nú síðast á furðublaðinu Fréttatímanum, er nauðsynlegt að lesa og geyma þessa frétt sem birtist á visir.is laugardaginn 11. febrúar 2017:

„Árangurslaust fjárnám var gert hjá Morgundegi ehf. útgáfufélagi Fréttatímans hinn 31. janúar síðastliðinn. Daginn áður hófu forsvarsmenn blaðsins að safna fjárframlögum frá almenningi til að halda útgáfu blaðsins áfram. 
Morgundagur ehf. er félag sem sér um útgáfu Fréttatímans. Í stjórn félagsins sitja Gunnar Smári Egilsson útgefandi blaðsins og athafnamaðurinn Sigurður Gísli Pálmason sem hefur lagt fé til rekstrar þess. 
Gert var árangurslaust fjárnám hjá Morgundegi ehf. útgefanda Fréttatímans hinn 31. janúar síðastliðinn hjá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu en hjá sýslumanni var það flokkað undir alvarleikastiginu ógjaldfærni. 
Samkvæmt færslu um hið árangurslausa fjárnám sem fréttastofa hefur undir höndum var það lagt fram hinn 30. janúar en sama dag kom Gunnar Smári Egilsson útgefandi Fréttatímans og stjórnarmaður í Morgundegi ehf. í viðtal í útvarpsþættinum Harmageddon á Xinu 977 sem haldið er úti af 365, útgefanda Stöðvar 2. 
Í viðtalinu greindi hann frá því að hann hefði nú hafið fjársöfnun og óskaði eftir fjárframlögum frá almenningi undir merkjum Frjálsrar fjölmiðlunar á heimasíðunni frjalsfjolmidlun.is.
Árangurslaust fjárnám hefur þau réttaráhrif samkvæmt lögum að í þrjá mánuði á eftir geta kröfuhafar Morgundags ehf. farið fram á að félagið verði tekið til gjaldþrotaskipta samkvæmt lögum um gjaldþrotaskipti. 
Gunnar Smári vildi ekki koma í viðtal þegar óskað var eftir því. Hann gaf skýringar á hinu árangurslausa fjárnámi sem hann dró síðar til baka og sakaði fréttamenn Stöðvar 2 um að láta annarleg sjónarmið stýra fréttaflutningi. Á fimmtudagskvöld höfðu tæplega 500 manns skráð sig í félagið Frjálsa fjölmiðlum og lagt til þess misháar upphæðir samkvæmt frétt á heimasíðu Fréttatímans.“

Af fréttinni má ráða að Gunnar Smári hafi hafið fjársöfnunina til að sannfæra lánardrottna sína um að þeir ættu ekki að krefjast gjaldþrotaskipta á Morgundegi ehf. Þá lagði hann til nýlega að ríkið greiddi eins konar listamannalaun til blaðamanna. Allt færir hann þetta í annan búning en þann að gjaldþrot vofi yfir félagi hans. Líkir sér meira að segja við útgefendur The Guardian í Bretlandi þegar hann réttir fram söfnunarbaukinn.

Hvarvetna velta menn fyrir sér stjórnarháttum Donalds Trumps Bandaríkjaforseta. Erfitt er að geta sér til um nokkuð varðandi Trump. Daniel McCarthy, ritstjóri hjá ritinu American Conservative, segir í nýlegri grein að álitsgjafarnir sem sögðu óhugsandi að Trump yrði nokkru sinni forseti hamri nú á því að allt sé í hers höndum innan Hvíta hússins undir stjórn Trumps. Grein McCarthys ber fyrirsögnina: Donald Trump: Reglan að baki óreglunni. Óhefðbundinn Bandaríkjaforseti kann að vera skrefi á undan gagnrýnendum sínum.

Fyrstu skref Trumps sem forseta hafi verið betur skipulögð en kunni að virðast: hann hafi af trúmennsku framfylgt stefnu eða að minnsta kosti reist vörður sem séu bæði í anda íhaldsstefnu repúblíkana og þjóðernisstefnu hægri manna.

Að baki stefnunni um að loka Bandaríkjunum tímabundið fyrir múslimum frá sjö löndum búi tilraun til að skapa svigrúm á meðan unnið sé að þróun nýs skoðunarkerfis við landamæraeftirlit til frambúðar. Kjósendur Trumps sætti sig ekki við þau rök að kerfi sem hafi þótt við hæfi í tíð Baracks Obama eða George W. Bush hljóti að vera nógu gott. Kannanir sýni einnig að kjósendur Trumps telji hann á réttri leið í útlendingamálum hvað sem öllum mótmælum líði.

Þegar Daniel McCarthy víkur að utanríkismálum segir hann að hvað sem Trump kunni að hafa sagt um eða við erlenda þjóðarleiðtoga virðist utanríkisstefna hans rökrétt þótt hún kunni að vera áhættusöm. Hann sjái fyrir sér heim þar sem þjóðríki láti meira að sér kveða, þar sem bandamenn Bandaríkjanna í Evrópu og Asíu festi meira fé sjálfir í eigin vörnum og treysti minna á Bandaríkin. Minni ógn stafi af Rússum en Ríki íslams. Hann leggi áherslu á valdapólitík frekar en boðskap um frjálslyndi og lýðræði.

Hann hafi til þessa vakið meira umrót með orðum sínum en gjörðum. Það sé varla unnt að breyta hugsun öflugustu þjóðar heims um sjálfa sig án þess að vekja undrun og ótta. Það sé þó minni bylting að árétta gildi þjóðríkisins en að láta það hverfa. Það taki á að horfast í augu við hráar staðreyndir sögunnar eftir að hafa látið sig dreyma um allsherjar lýðræði í áratugi. Menn eigi ekki að vanmeta Trump, honum sé síður en svo alls varnað.

Á visir.is birtist fimmtudaginn 9. febrúar frétt um að eigendur sjónvarpsstöðvarinnar Hringbrautar glímdu við fjárhagserfiðleika og óvíst væri hvort stöðin lifði af árið 2017. Hringbraut var komið á fót til keppni við ÍNN þar sem ég hefur verið með þátt síðan árið 2010 þegar Ingvi Hrafn Jónsson, stofnandi og þáv. eigandi ÍNN, spurði mig hvort ég vildi liðsinna honum. Ég varð við ósk hans. Fyrst var ég með þætti á tveggja vikna fresti en nú um nokkurt skeið vikulega. Geri ég þetta ánægjunnar vegna enda gefst mér tækifæri til að hitta marga viðmælendur sem ég hefði aldrei annars kynnst.

Nýlega urðu eigendaskipti á ÍNN og eignaðist fjölmiðlafyrirtæki Björns Inga Hrafnssonar stöðina en Björn Ingi lætur víða að sér kveða í fjölmiðlun. Engin breyting verður á mínum högum á ÍNN þótt nýir eigendur komi til sögunnar. Ég hef sama frjálsræði og áður við val á viðmælendum og spyr þá um það sem vekur áhuga minn.

Fyrir nokkrum vikum birtist frétt í The Sunday Times um að rætt hefði verið um fund Donalds Trumps og Vladimírs Pútíns á Íslandi. Sagði utanríkisráðherra að af hálfu íslenskra yfirvalda stæði ekkert í vegi fyrir því. Síðan hefur Trump gefið fyrirmæli um lokun landamæra Bandaríkjanna fyrir ríkisborgurum sjö ríkja. Af því tilefni sendi utanríkisráðuneytið frá sér tilkynningu 31. janúar þar sem sagði meðal annars:

„Guðlaugur Þór Þórðarson, utanríkisráðherra, kom í morgun á framfæri mótmælum íslenskra stjórnvalda við tilskipun Bandaríkjaforseta um bann við komu flóttafólks og borgara sjö ríkja til Bandaríkjanna á fundi með Benjamin Ziff, aðstoðarráðherra í utanríkisráðuneyti Bandaríkjanna, sem staddur er hér á landi.“

Í fréttum í dag segir að Melina Trump, forsetafrú Bandaríkjanna, sé fædd í Slóveníu. Þess vegna hafi Vladimír Pútín samþykkt á fundi með gesti sínum Borut Pahor, forseta Slóveníu, sem er í heimsókn í Moskvu að Slóvenía væri góður staður til að hitta Trump.

Segir í fréttum að Pahor hafi boðið höfuðborg lands síns, Ljubljana, sem fundarstað forsetanna.

Bandarískur millidómstóll hefur nú fjallað um mál sem áfrýjað var til hans og komist að þeirri niðurstöðu að bann Trumps standist ekki. Fréttir berast um að Trump undirbúi nýtt en annars konar bann við komu útlendinga til Bandaríkjanna.

Samtal mitt við Egil Bjarnason blaðamann á ÍNN miðvikudaginn 8. febrúar er komið á netið og má sjá það hér. 

Í hádeginu í dag efndi Varðberg til fjölmenns hádegisfundar með Bjarna Benediktssyni forsætisráðherra í Norræna húsinu þar sem hann ræddi þjóðaröryggisráð og nýjar aðstæður í alþjóðamálum. Fundurinn var sendur út á metinu og má sjá hann hér.

Eiður Svanberg Guðnason var jarðsettur í dag en hann varð bráðkvaddur á heimili sínu mánudaginn 30. janúar. Fjölmenni var við athöfnina í Hallgrímskirkju, sr. Hjálmar Jónsson jarðsöng. Ég skrifaði minningargrein í Morgunblaðið og má lesa hana hér.

Í dag ræddi ég við Egil Bjarnason blaðamann í þætti mínum á ÍNN sem frumsýndur verður klukkan 20.00 í kvöld. Ég hafði samband við Egil eftir að ég las frásögn sem hann skrifaði með öðrum um hvarf Birnu Brjánsdóttur í The New York Times  á dögunum. Þótti mér þar vel að verki staðið. Nú í dag birtist síðan önnur frásögn eftir Egil í blaðinu og er hún ekki síðri – hana má lesa hér.

Það er ekki endilega einfalt að skrifa um Ísland fyrir erlenda lesendur og oftar en ekki verður maður undrandi á hvað blaðamönnum með litla eða enga vitneskju um Ísland dettur í hug að segja. Egill segist einmitt sjá það sem hlutverk sitt að gæta þess að rétt sé farið með staðreyndir þegar land og þjóð eiga í hlut. Að þetta sé gert í The New York Times eða af fréttastofunni Associated Press (AP) sem Egill er einnig tengdur skiptir mjög miklu máli. Þessir miðlar hafi mikið dagskrárvald meðal fjölmiðlamanna um heim allan.

Það er margt einkennilegt sem menn segja á vefsíðum sínum.

Nýlega benti ég að Jónas Kristjánssyni, fyrrv. ritstjóri, lygi því hreinlega að ég hefði verið dómsmálaráðherra árið 2002 þegar Kínaforseti kom hingað og gripið var til aðgerða gegn fylgismönnum falun gong sem mótmæltu honum. Lygar Jónasar voru liður í skrifum hans um Donald Trump Bandaríkjaforseta.

Í gær fór ég hér á þessum stað orðum um gagnrýni Kára Stefánssonar á Sigríði Á. Andersen dómsmálaráðherra vegna þess að lögregla sendi lífssýni til rannsóknar erlendis.

Þetta verður ofsafengnum manni, Gunnari Waage, tilefni til að segja: „er Björn alls ekki lögfræðingur heldur einungis ómerkilegur rasisti“ og „ hann [Björn] sjálfur sé einfaldlega haldin (svo!) afbrigðilegum kenndum í garð flóttafólks“.

Stundum hvarflar að manni að leita réttar síns fyrir dómara til að láta höfunda ummæla af þessu tagi standa ábyrga þeirra.

Það er erfitt að átta sig á hvaða málstaður á skilið að eiga slíka formælendur. Víst er að hann þolir ekki málefnaleg orðaskipti eða hæfilega virðingu fyrir sjónarmiðum annarra. Ég fagna því að Jónas Kristjánsson og Gunnar Waage eru jafnan ósammála mér. Væri svo ekki, hefði ég verulegar áhyggjur.

.

Kári Stefánsson, forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar, segir í Fréttablaðinu í morgun:

„Það er ljóst af ofansögðu að núverandi dómsmálaráðherra líður ekki fyrir tunguhaft þegar hún er beðin að tjá sig um málefni sem hún veit lítið sem ekkert um. Það er bæði gott og vont, gott vegna þess að það minnkar nauðsyn þess að þjóðin taki hana alvarlega þegar hún tjáir sig, vont vegna þess að það minnkar líkurnar á því að þjóðin geti tekið hana alvarlega þegar hún tjáir sig. Það er einnig athyglisvert að ráðuneytið skuli ekki hafa áhuga á því að afla samfélaginu annarrar tæknigetu en þeirrar sem þarf til þess að koma hælisleitendum úr landi á ruddalegan og jafnvel ofbeldisfullan hátt.“

Sé aðeins þessi kafli úr grein Kára lesinn hljóta menn að velta fyrir sér hvort Sigríði Á. Andersen dómsmálaráðherra hafi orðið mikið á í messunni. Tilefnið er þó ekki annað en að lögreglan nýtti sér sérþekkingu erlendis við rannsóknir á lífsýnum við að upplýsa mál. Telur Kári greinilega að hagsmunum sínum vegið vegna þess.

Rannsóknir vegna sakamála eru viðkvæmt nákvæmnisverk. Enginn má fá færi á að draga í efa hæfni og áreiðanleika rannsakenda. Lögreglan hefur stigið varlega og skipulega til jarðar í rannsókn sinni á þessu máli. 

Í fyrirtæki Kára búa menn yfir þekkingu til lífssýnarannsókna. Í réttarrannsóknum skiptir sérþekking og viðurkenndur áreiðanleiki vegna reynslu við slíkar rannsóknir miklu og jafnvel meiru en flest annað í augum saksóknara og dómara. Sem betur fer eru vandasöm mál á borð við það sem hér um ræðir sjaldgæf hér á landi. Af þeim sökum er bæði skynsamlegt og hagkvæmt að geta leitað eftir skjótri niðurstöðu sérfróðra og þaulreyndra aðila þótt þeir séu í öðrum löndum. 

Af tilvitnuðu orðunum hér að ofan má ráða að Kári lítur til tækifæris til að þróa „tæknigetu“ innan fyrirtækis síns og reiðist að önnur sjónarmið ráði hjá lögreglu og tekur ráðherrann til bæna. Með þessu er hranalega og ómaklega að ráðherranum vegið. Sama má segja um orðin sem falla um brottflutning hælisleitenda. Lögregla fer að alþjóðareglum við framkvæmd úrskurða útlendingastofnunar við brottvísun útlendinga sem eiga ekki rétt til að dveljast hér á landi. 

Grein Kára sýnir enn að umræður um alvarleg úrlausnarefni geta tekið ólíklega og einkennilega stefnu.

Sjómannaverkfallið er í algjörum hnút og ekki öðrum að kenna en aðilum deilunnar sem hefur mistekist að finna sameiginlega lausn. Forystumenn deiluaðila eru greinilega ráðalausir þar sem sjómannaforystan nýtur ekki trausts umbjóðanda sinna eins og niðurstaða tveggja atkvæðagreiðslna um samninga sem hún gerði í fyrra sýna.

Félagsmenn Sjómannasambands Íslands felldu 10. ágúst 2016 kjarasamning við Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi sem undirritaður var 24. júní 2016. Niðurstaðan var afgerandi en 66% félagsmanna höfnuðu samningum í atkvæðagreiðslu um hann. Á kjörskrá voru 1739 sjómenn og af þeim greiddu 670 eða 38,5% atkvæði. Já sögðu 223 um 33%, nei sögðu 445 um 66%.

Nýr samningur Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi (SFS) og Sjómannasambands Íslands (SSÍ), Verkalýðsfélags Vestfjarða (VV), Sjómannafélags Íslands (SÍ) og Sjómanna- og vélstjórafélags Grindavíkur (SVG) frá 11. nóvember 2016 var felldur 14. desember 2016. Samningur SFS og Félags vélstjóra og málmtæknimanna (VM) frá 14. nóvember 2016 var felldur 16. desember 2016.

Alls sögðu 90% hjá Sjómanna- og vélstjórafélagi Grindavíkur nei við samningnum og 86% sögðu nei hjá Sjómannafélagi Íslands. 76% sögðu nei hjá Sjómannasambandi Íslands. 69,7 prósent þeirra sem voru á kjörskrá hjá VM sögðu nei.

Reyndir verkalýsleiðtogar og samningamenn segja að vart sé unnt að lenda í verri stöðu en þeirri sem við blasir þegar þessar tölur eru skoðaðar. Tölurnar benda raunar til þess að þeir sem stóðu að samningunum af hálfu sjómanna hafi ekki fylgt þeim fram af nauðsynlegum þunga, varla eru þeir algjörlega sambandslausir við umbjóðendur sína.

Einfalda leiðin fyrir þá sem siglt hafa í strand á þennan hátt er að kalla á aðra sér til bjargar. Hjálparbeiðnin í sjómannadeilunni er á bakvið tjöldin hafi hún verið send. Út á við hafna deiluaðilar allri aðstoð annarra. Af hálfu ríkisstjórnarinnar er eðlilega ekki ljáð máls á neinni aðstoð. Reynslan kennir að allt sem boðið er af hálfu ríkisvaldsins sé einskis metið nema um sé að ræða boð á úrslitastundu og samninganefndir njóti trausts og trúverðugleika.

Löngum hefur verið látið eins og í því hafi falist einber óvild í garð almennings eða óvirðing að á fyrsta þingdegi eftir jólahlé í janúar 2009 hafi frumvarp um aukið frjálsræði vegna sölu á áfengi verið á dagskrá alþingis. Að þetta hafi verið eitthvert pólitískt samsæri er að mínu mati fráleitt, ef til vill má flokka þetta undir athugunarleysi en í mínum huga er ástæðan næsta sjálfvirk uppfærsla á málum sem biðu afgreiðslu þingsins.

Listilega vel var að því staðið að blása allt öðru lífi í þessa dagskrá þingsins en höfundar hennar ætluðu. Þeir hafa kannski einhvern tíma reynt að skýra hvað fyrir þeim vakti en rödd þeirra heyrist aldrei í umræðum um málið sem lifa enn þegar rætt er um nýtt frumvarp á þingi um aukið frjálsræði við sölu áfengis og rýmkun á banni við auglýsingum.

Vilhjálmur Árnason, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, var fyrsti flutningsmaður frumvarps um afnám ríkiseinokunar á sölu áfengis á síðasta kjörtímabili. Ég ræddi málið við hann í þætti á ÍNN og var hann sannfærður um stuðnings meirihluta þingmanna við það. Mér þótti hann of bjartsýnn, það yrði þyngra undir fæti en hann ætlaði. Frumvarpið náði ekki fram að ganga.

Teitur Björn Einarsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, er fyrsti flutningsmaður frumvarps um breytingum á lögum um sölu áfengis sem kom fram fimmtudaginn 2. febrúar og hefur verið gífurlega mikið rætt síðan. Auk Teits Björns eru átta flutningsmenn úr fjórum flokkum: Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, Vilhjálmur Árnason og Hildur Sverrisdóttir úr Sjálfstæðisflokki, Pawel Bartoszek úr Viðreisn, Jón Þór Ólafsson, Ásta Guðrún Helgadóttir og Viktor Orri Valgarðsson úr Pírötum og  Nichole Leigh Mosty úr Bjartri framtíð.

Þungamiðja frumvarpsins er að aflétta ríkiseinokuninni en sveitarstjórnir fá vald til að ákvarða hvernig sölu áfengis verði háttað í sínu umdæmi enda uppfylli verslanir lögfest skilyrði. Þá er gert ráð fyrir breyttum reglum varðandi áfengisauglýsingar.

Sæti ég á þingi yrði ég að gera upp huga minn að loknum ítarlegri umræðum en nú hafa orðið. Ég er hlynntur breytingum á auglýsingareglunum. Núgildandi reglur eru meingallaðar. Fyrirkomulagið á sölu áfengis truflar mig ekki. Mér finnst verslunarrekstur ríkisins í flugstöð Leifs Eiríkssonar stórundarlegur eins og svo margt annað sem snertir Isavia og mundi afnema þá einokun.

Í Hveragerði er vínbúðin við hliðina á Bónus. Drekka Hvergerðingar meira en aðrir? Hvernig væri að rannsaka það áður en lengra er haldið með fullyrðingum um aukinn drykkjuskap vegna slíks fyrirkomulags?

Það er undarlegt um hvað menn nenna að rífast þegar Donald Trump ber á góma. Nú hefur Sighvatur Björgvinsson, fyrrv. ráðherra, sest við tölvuna til að deila á Óla Björn Kárason, þingmann Sjálfstæðisflokksins, fyrir að andmæla fullyrðingu þingmanns Pírata um að Trump sé „fasisti“ auk þess sem Óli Björn minnti á gildandi íslensk lög um að refsivert sé að tala af óvirðingu um erlenda þjóðhöfðingja. Rifjar Sighvatur upp gamlan dóm vegna ummæla um Adolf Hitler sem „rasista“ og spyr fullur hneykslunar: „Þykir Óla Birni og öðrum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins það hafa verið réttur dómur?“

(Eftir að é skrifaði þetta hefur Óli Björn svarað Sighvati. Þar kemur fram að Óli Björn hafi aldrei sagt að orð Píratans væru refsiverð sjá hér.)

Málflutningur af því tagi sem Sighvatur kýs að stunda dæmir sig sjálfur. Óli Björn eða aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa hreinlega ekkert um þennan dóm yfir þeim sem gagnrýndi Hitler að segja. Hér á landi fella dómarar dóma en þingmenn setja lög. 

Sighvatur sat á þingi 1974–1983 og 1987–2001. Lyfti hann einhvern tíma litla fingri til að fá lögunum sem dæmt var eftir í Hitlers-málinu breytt? Það kemur ekki fram í árásargrein hans á Óla Björn vegna umræðna um Trump sem fasista. Óli Björn var kjörinn á þing 29. október 2016 en hafði áður setið þar nokkrum sinnum sem varaþingmaður.

Hér hefur oft verið sagt að taki menn til við að klína öðrum upp við nasista í rökræðum jafngildi það málefnalegri uppgjöf þess sem það gerir. Þetta á við um Sighvat Björgvinsson í þessari ómaklegu árás hans á Óla Björn Kárason vegna vísunar til laga sem gilda í landinu og giltu þau 23 ár sem Sighvatur sat á þingi án þess að hann gerði tilraun til að fá þeim breytt.

Spurning er hvort látið verði á það reyna fyrir dómstólum hvort Ásta Guðrún Helgadóttir, þingmaður Pírata, hafi gerst sek um refsiverða háttsemi með að kalla Trump „fasista“. Orð Sighvats um það efni skipta engu, aðeins dómari getur túlkað lög og komist að niðurstöðu um hvort þau hafi verið brotin.

Donald Trump stendur frammi fyrir dómsvaldinu í Bandaríkjunum. Dómarar hafa sagt ákvarðanir hans í útlendingamálum lögbrot. Andmæli forsetans kunna að vera hávær en þau breyta ekki niðurstöðu dómaranna. Bandaríkin eru réttarríki en ekki fasistaríki. Þótt kjósendur hafi veitt Trump umboð sem forseti hafa þeir ekki veitt honum alræðisvald. 

Í dag fór ég í Reykholt þar sem sr. Geir Waage, Bergur Þorgeirsson og ég tókum á móti Kristjáni Þór Júlíussyni, mennta- og menningarmálaráðherra, þingmönnunum Haraldi Benediktssyni og Teiti Birni Einarssyni, og Þórarni Sólmundarsyni úr ráðuneytinu. Við ræddum málefni Reykholts og Snorrastofu sem þar hefur starfað í 20 ár.

Var ánægjulegt að fá tækifæri til að kynna ráðherranum starfsemina í Reykholti auk þess sem við fórum um gamla Héraðsskólahúsið sem er eign ríkisins og hefur annars vegar verið notað að hluta undir aðstöðu fyrir fundi og fræðimenn og hins vegar fyrir varaeintök Landsbókasafnsins sem nýtir stærsta hluta hússins.

Reykholt er einstakur staður á marga lund en yfir honum svífur minningin um Snorra Sturluson, örlög hans og framlag til heimsmenningarinnar. Fornleifarannsóknir leiða í ljós hvernig Snorri bjó og hvar hann var höggvinn, þá er laugin þar sem hann baðaði sig öllum sýnileg og einnig má sjá hvernig hann stóð að því að nýta heitt vatn úr nálægum hver fyrir hús sín.

Í nýjasta hefti enska vikuritsins The Spectator (dags. 4. febrúar 2017) er ritdómur um bókina Norse Mythology – Norræn goðafræði – eftir Neil Gaiman. Joanne Harris ritdómari segir í upphafi: Norse myths are having a moment. Or should I say another moment; one long chain of moments, in fact, beginning in the primordial (upprunalegu) soup of the oral tradition of storytelling in Iceland and Scandinavia.

Síðar segir: Certainly, the amount of source material that has survived [um goðsagnirnar] is relatively small, most of it taken from the anonymous group of early skaldic poems known as the Poetic Edda, and the Prose Edda, compiled by Snorri Sturluson in about 1220. But what these myths may lack in volume, they make up for in impact. The Norse myths have influenced countless writers and artists across the centuries, from Tolkien to Wagner, Rackham [listmálari á 19. öld] to Alan Garner [enskur barnabókahöfundur], propelling the gods of the Vikings as far as Japanese manga (teiknisögur) and the Marvel (bandarískur útgefandi teiknisagna og kvikmynda) universe.

Þeir sem starfa í Reykholti og taka þar á móti gestum vita að hingað til lands koma margir í pílagrímaferð til að kynnast þeim stað þar sem Snorri bjó og starfaði. Að leggja rækt við þetta framlag Íslendinga til heimsmenningarinnar hlýtur að eiga upphaf í Reykholti. 

Dagblöð austan hafs og vestan innleiða ný efnistök fyrir áskrifendur að vefútgáfum sínum. Þar dregur þaulreyndur blaðamaður daglega saman það sem hann telur bera hæst í fréttum dagsins og setur í samhengi. The New York Times hefur tekið til við að setja 20 mínútur af efni í hljóðskrá sem menn geta hlaðið niður í hlaðvarp og hlustað á hvenær sem þeim hentar, úti að hlaupa eða í bílnum.

Ráðherrar Viðreisnar fara illa af stað og fylgi flokksins minnkar. Ráðherrarnir auka ekki fylgið með yfirlýsingum um að menn eigi að hætta að nota peningaseðla í viðskiptum, með því að skipa Svanfríði Jónasdóttur formann í nefnd um búvörumál eða halda fast í vanreifaða hugmynd um jafnlaunavottorð.

Þá birtast fréttir um snarfækkun stjórnenda fyrirtækja innan Félags atvinnurekenda sem telja að halda eigi áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Í fyrsta sinn um árabil segir meirihluti félagsmanna að ekki eigi að halda viðræðunum áfram. Einnig minnkar stuðningur við ESB-aðild Íslands verulega í þessum hópi. Aðeins tæplega 17% er því sammála að Ísland gangi í ESB en 56% eru því andvíg.

Guðfinna Jóhanna Guðmundsdóttir, borgarfulltrúi Framsóknarflokksins og flugvallarvina, þreytist ekki á að vekja máls á blekkingariðju Dags B. Eggertssonar borgarstjóra varðandi húsbyggingar. Á ruv.is hafi 12. janúar birst röng fyrirsögn (ekki í eina skiptið) þar sem stóð: „Borgin byggir 300 stúdentaíbúðir á næstu árum“.

Guðfinna Jóhanna segir réttilega að Byggingarfélag námsmanna reisi íbúðirnar. Borgin innheimtir gatnagerðargjald af íbúðunum. Ný lög gera ráð fyrir að sveitarfélög leggi fram 12% af stofnvirði almennrar íbúðar. Til þessa hefur borgin ekki innheimt byggingarréttargjald af lóðum fyrir námsmannaíbúður. Nú hefur borgin ákveðið að grípa til þessarar gjaldtöku og fella hana niður enda nemi hún 12% af stofnvirði íbúðar.

Blekking Dags B. er þaulhugsuð fyrir utan að fyrirsagnarsmiður á ruv.is bætti um betur og jók á blekkinguna.

Í Morgunblaðinu birtist í dag frétt um að fulltrúar meirihluta borgarstjórnar undir formennsku Hjálmars Sveinssonar í umhverfis- og skipulagsráði hefðu fellt tillögu fulltrúa Sjálfstæðisflokksins um að leita umsagnar Vegagerðarinnar, lögreglunnar, Samgöngustofu og samtaka sveitarfélaga áður en skýrsla starfshóps um lækkun umferðarhraða á götum borgarinnar vestan Kringlumýrarbrautar yrði tekin til afgreiðslu.

Hroki meirihlutans undir forystu Hjálmars Sveinssonar er í samræmi við annað sem frá honum kemur. Stefna hans um byggingar án bílastæða og götur án bíla er í ætt við ofríkisstefnur sem þola hvorki skoðun né umræður.

Ásta Guðrún Helgadóttir, þingflokksformaður Pírata, lauk ræðu á alþingi þriðjudaginn 31. janúar á þessum orðum: „Notum rétt orð þegar þau eiga við: Donald Trump er fasisti.“ Þegar hlustað er á þingflokksformanninn rökstyðja þessa fúkyrðanotkun mætti halda að hún hefði lært af Jónasi Kristjánssyni, fyrrv. ritstjóra, sem nefndur var hér í gær vegna lygi í minn garð. Jónas hefur í áranna rás kallað íslenska stjórnmálamenn fasista og sýnt dæmalaust smekkleysi og dónaskap.

Píratar hafa látið eins og þeir séu upphafsmenn nýrra tíma í stjórnmálum og umræðum um þau. Þegar á reynir kemur hins vegar í ljós að þeir hafa ekkert nýtt fram að færa og eyðileggja eigin málstað með fúkyrðum eða órökstuddum ásökunum. Sýnist enginn munur á Ástu Guðrúnu og forvera hennar í formennsku þingflokksins, Birgittu Jónsdóttur, að þessu leyti.

Benedikt Jóhannesson, fjármálaráðherra og formaður Viðreisnar, er illa við íslensku krónuna en veit að enginn meirihluti er fyrir óskamynt hans, evrunni. Hann sér þó krók á móti bragði að taka upp rafeyri. Hann sagði á FB-síðu sinni 31. janúar:

„Jafnframt mun ég undirbúa löggjöf til þess að þrengja að svarta hagkerfinu þar sem bannað yrði að greiða laun út með reiðufé og allir þyrftu að borga hluti yfir ákveðnu verði í gegnum banka eða kreditkort þannig að viðskiptin yrðu rekjanleg.“

Erna Ýr Öldudóttir, viðskiptafræðingur og fv. formaður framkvæmdaráðs Pírata, er lítt hrifin og hugsar til fasisma og alræðis þegar hún segir á FB-síðu sinni 31. janúar:

„Þessi hugmynd er sú alversta sem ég hef nokkurntíman séð. 

1. Fær einhver laun í reiðufé? Til hvers að banna það þá? Má banna notkun reiðufjár?

2. Það er leiðinlegt að segja það en að þvinga almenning með lögum til að eiga í viðskiptum við einkafyrirtæki, eins og t.d. Borgun eða bankana, minnir á fasismann í gamla daga, þar sem að ríkisvaldið og fyrirtækin runnu saman í eitt.

3. Hvað með borgararéttindin friðhelgi einkalífsins og samningsfrelsi? Á að taka þau af okkur öllum, endanlega?

4. Munu eigendur bankanna og kortafyrirtækjanna þá græða óendanlega í krafti ríkisvaldsins, en hafa að auki allar upplýsingar um einkalíf fólks?

Ég er dauðhrædd við þessa hugmynd og krefst þess að fjármálaráðherra og ný ríkisstjórn leggi eitthvað á sig við að finna leiðir til að stemma stigu við skattsvikum, aðrar en alræði.“

Um þessar mundir eru 22 ár frá því að vefsíðan bjorn.is fór í loftið en þar hefur hún verið frá janúar/febrúar 1995. Örugglega ein af fáum vefsíðum sem nú kallast líka blogg-síður sem hefur lifað samfellt svo lengi og er þá vísað til mannkynssögunnar, hvorki meira né minna.

Í nóvember 2002 tók Hugsmiðjan að sér að endurhanna síðuna og setja hana í eplica-forrit sitt. Hefur hún haldist í megindráttum óbreytt í 14 ár. Í morgun fór ég hins vegar á fund í Hugsmiðjunni til að ræða uppfærslu á síðunni og breytingar á útliti hennar og viðmóti. Ég vil að tæknilega sé síðan í eins góðri umgjörð og verða má.

Það kemur í ljós hvort ég breyti efnisskipan á síðunni við þessa uppfærslu. Að ég skrifi pistla á síðuna eða sendi efni á póstlista minn heyrir nú til undantekninga. Dagbókin og efnisþátturinn Ræður og greinar eru lifandi hlutar síðunnar núna. Hvað verður kemur í ljós.

Eitt er að berjast á móti Donald Trump. Annað að láta hann rugla sig algjörlega í ríminu. Jónas Kristjánsson, fyrrv. ritstjóri, heldur úti bloggi þar sem hann skeytir skapi sínu á mönnum og málefnum. Í dag segir hann meðal annars:

„Þegar við dissum Trump fyrir að fangelsa flugfarþega, skulum við muna, að hann er að stæla Björn Bjarnason, fyrrverandi dómsmála. Sá fangelsaði ólöglega hóp af friðarsinnum, svonefnda Falun Gong og rak úr landi. Enn er Trump ekki verri en Björn, hvað sem síðar verður.“

Jónas vísar hér til atburða sem gerðust árið 2002 þegar forseti Kína kom hingað í opinbera heimsókn. Jónas heldur líklega að ég hafi verið dómsmálaráðherra þá sem ég var ekki og sat ekki einu sinni í ríkisstjórn, raunar gagnrýndi ég hvernig tekið var á Falun gong fólki þótt ég sé alls ekki hlynntur aðferðum þess.

Þetta er ekki í fyrsta sinn sem Jónas tapar dómgreindinni þegar hann ræðst að einstaklingum. Ég veit hins vegar ekki til þess að hann leiðrétti vitleysuna eða biðjist afsökunar á henni.

Ég vakti máls á þessari marklausu gagnrýni Jónasar á Facebook-síðu minni í dag. Það er einkennileg árátta að reyna að troða Trump í félagsskap með mönnum hér á landi sem hafa margsinnis lýst skömm á honum, framkomu hans og vinnubrögðum. Því miður hefur ekki reynst rétt sem margir vonuðu að forsetambættið og Hvíta húsið hefðu róandi áhrif á hann. 

Halldór Guðmundsson er að hætta sem forstjóri Hörpu vegna starfs sem hann hefur fengið í Noregi. Mun hann stjórna þátttöku Norðmanna í bókamessunni í Frankfurt þegar þeim verður skipað þar í öndvegi. Af þessu tilefni er rætt við Halldór í Morgunblaðinu í dag. Hann er meðal annars spurður um neikvæðar hliðar á starfinu í Hörpu og lýsir Halldór þá baráttu sinni við ríki og borg vegna ofurhárra fasteignaskatta á Hörpu. Hann segir: „Þegar ég ræði við erlenda kollega mína þá skilur ekki nokkur maður af hverju stjórnvöld sýna þessa þrákelkni við að drekkja rekstri hússins í sköttum, því hann er alveg nógu erfiður samt.“

Þetta viðhorf erlendra manna kemur ekki á óvart. Þegar ég kom að því sem menntamálaráðherra að leggja grunn að hugmyndinni um Hörpu sem ráðstefnu- og tónlistarhús hafði ég ekki hugmyndaflug til að ímynda mér að það yrði mest íþyngjandi í rekstri hússins að Reykjavíkurborg vildi sem hæstar skatttekjur af því og nyti til þess aðstoðar þeirra sem búa til grunn fasteignaskattheimtu, ríkisstofnunarinnar Þjóðskrár.

Hæstiréttur dæmdi að reikna ætti fasteignagjöld út frá tekjuvirði hússins en ekki byggingarkostnaði eins og Þjóðskrá gerði. Dómur um þetta féll í febrúar 2016 og ber að endurgreiða Hörpu oftekna skatta. Eftir að hafa tapað málinu gerði Þjóðskrá sér lítið fyrir og bjó til nýjan skattflokk tónlistar- og ráðstefnuhúsa til að fasteignaskatturinn yrði 80% af því sem áður var. Spjótunum var sem sagt áfram sérstaklega beint að Hörpu. „Niðurstaðan er þessi sama: Harpa greiðir sex sinnum hærri fasteignagjöld en Egilshöll og eru þó þessi hús jafnstór. Hvaða vit er í þessu?“ spyr Halldór.

Hefur ákvörðun Þjóðskrár leitt til nýrra málaferla. „Borgin vill fá sem hæst fasteignagjöld í sinn hlut, en það er ríkisstofnun sem ákveður gjöldin, og allir aðilar vita að rekstur Hörpu stendur ekki undir þeim, og þar situr málið fast í einhverri furðulegustu hringekju sem ég hef séð á langri starfsævi,“ segir Halldór.

Að Reykjavíkurborg geri Hörpu að féþúfu með aðstoð Þjóðskrár og hvorugur aðili sætti sig í raun við niðurstöðu hæstaréttar heldur leiti nýrra leiða til ofurskatta er óskiljanlegt þegar litið er til forsögunnar og hugmynda að baki þessu húsi. Enn einkennilegra verður málið þegar hugað er mikilvægu þjónustuhlutverki Hörpu við alla ferðamennina sem heimsækja Reykjavík og fá þar til dæmis betri salernisaðstöðu fyrir almenning en annars staðar er í boði í miðborg Reykjavíkur.

Donald Trump Bandaríkjaforseti vekur undrun dag hvern vegna ákvarðana sinna. Sumar tekur hann aðeins til að sýnast því að fleiri þurfa að koma að málum til að því verði hrundið í framkvæmd sem hann ákveður. Annað hefur tafarlaus áhrif og má þar nefna forkastanlega lokun bandarísku landamæranna fyrir ákveðnum hópum fólks. Þeir sem urðu strandaglópar vegna þessa ætla þó að láta reyna á það fyrir dómstólum.

Föstudaginn 27. nóvember skrifaði ég grein í Morgunblaðið sem má lesa hér um fund Thereseu May, forsætisráðherra Breta, þann dag með Trump í Washington. Hún var fyrsti þjóðarleiðtoginn sem hitti Trump eftir að hann varð forseti. Bæði lögðu þau áherslu á sérstaka sambandið sem er á milli Breta og Bandaríkjamanna og daginn fyrir fundinn með Trump flutti May erindi í Fíladelfíu á fundi þingmanna repúblíkana. Ég snaraði þessu erindi á íslensku og má lesa það hér.

Ástæðan fyrir að ég tók mér fyrir hendur að þýða erindi May er að líklega verður litið á för hennar til Bandaríkjanna og fund hennar með Trump sem upphaf nýrra tíma í þróun alþjóðamála. Það er stærra skref en við skynjum á líðandi stundu að Bretar stíga út úr Evrópusambandinu og ætla að láta að sér kveða á eigin forsendum og í sérstakri samvinnu við Bandaríkjamenn á alþjóðavettvangi.

Engu er líkara en einhverjir kraftar hafi losnað úr læðingi í Bretlandi við ákvörðunina um að segja skilið við ESB. Birtist þetta greinilega í ræðu May en sem aðilar að ESB gátu breskir ráðamenn ekki talað á þennan veg, allar þeirra skoðanir á samvinnu við aðrar þjóðir urðu að fara í gegnum sigti í Brussel enda gerir ESB samninga við þriðju ríki en ekki einstök aðildarríki.

Þeir sem hafa komið að samtölum við stjórnarerindreka Bandaríkjanna undanfarin ár fyrir Íslands hönd urðu varir við að innan bandaríska stjórnkerfisins litu menn þannig á að leiðin að samstarfi við Íslendinga yrði líklega framvegis í gegnum Brussel vegna aðildar Íslands að ESB. Aðildin er úr augsýn og Bandaríkjamenn munu endurskoða samstarf sitt við þjóðir við Norður-Atlantshaf vegna úrsagnar Breta úr ESB.

Stóra utanríkispólitíska viðfangsefni íslenskra stjórnmálamanna næstu misseri er að tryggja hagsmuni þjóðarinnar við þessar breyttu aðstæður. Þar verður að í senn að sýna staðfestu og framsýni. Utanríkismál hafa ekki verið ofarlega á dagskrá íslenskra stjórnmála, þekking og þjálfun í umræðum um þau ber þess merki. Þessu verður að breyta.

Umræður um hvort heimila eigi þeim sem fara í aðgerð í Klínikinni í Ármúla að liggja inni í sjúkrarúmi í allt að fimm daga eftir aðgerð minna á það sem sagt var fyrir 20 árum þegar sett voru lög með heimild ríkisins til að greiða fyrir háskólamenntun í einkareknum háskólunum.

Sú skoðun er lífseig að á sumum sviðum sé best að ríkið skipti við sjálft sig þótt einkaaðilar geti veitt jafngóða eða betri þjónustu.

Innan háskólakerfisins var búið til reiknilíkan sem sýndi hvað kostaði að bjóða nemenda ákveðið nám og samþykkt að greiða þá fjárhæð til þess sem byði námið hvort sem um einkaaðila eða ríkisstofnun væri að ræða. Raunar hefði falist í því mikil mismunun að borgararnir yrðu verr settir að þessu leyti eftir því hvort þeir stunduðu nám í ríkisreknum eða einkareknum skóla.

Þá var einkareknum skólum veitt heimild til að innheimta skólagjöld. Þeir hafa sjálfir staðið undir fjárfestingum í húsakosti en Háskóli Íslands nýtur til dæmis góðs af einkarétti happdrættis HÍ til að reka peningahappdrætti.

Fjárhagslega umgjörðin er eitt og menn geta haft mismunandi skoðanir á henni. Hitt er ekki lengur ágreiningsefni að ákvarðanirnar um að svipta ríkið einokun á háskólastarfsemi reyndust farsælar og ólíklegt er að nokkru sinni verði snúið aftur til ríkiseinokunar á þessu sviði.

Í Klínikinni ætla menn meðal annars að skapa sér aukið svigrúm til að sinna þeim sem eru á biðlistum. Einkaaðilar veita nú þegar fjölbreytta þjónustu á þessu sviði og má þar til dæmis nefna skipti á augasteinum eða aðgerðir vegna axlarmeina. Fyrir þá sem þurfa á þjónustunni að halda er fagnaðarefni sé hún aukin.

Innan Háskóla Íslands fóru margir í varnarstöðu þegar Háskólinn í Reykjavík kom til sögunnar. Þegar HR tók að bjóða nám í lögfræði létu ýmsir eins og vá væri fyrir dyrum, einsleitni í menntun allra lögfræðinga tryggði best réttlætið. Þetta stóðst auðvitað ekki gagnrýni frekar en það stenst gagnrýni að Landspítalinn setji niður þótt menn njóti sérþekkingar lækna í einkareknum skurðstofum. Frjálsræði innan skilgreindra, lögbundinna marka kallar fleiri til starfa, þjónustan eykst, reynslan og þekkingin.

Að ákveða hvort aðili sem fullnægir öllum lagaskilyrðum fái að veita fólki þjónustu og stytta biðlista af meiri þunga en áður getur varla þvælst fyrir neinum hafi hann málefnaleg sjónarmið að leiðarljósi. Önnur afstaða stjórnvalds kann að valda skaðabótaskyldu.

Nú hefur Gunnar Smári Egilsson, útgefandi og ritstjóri furðublaðsins Fréttatímans, snúið sér til almennings með ósk um að fólk verji sem nemur andvirði eins kaffibolla á mánuði til að tryggja fjárhagsgrundvöll blaðsins. „Framlög almennings fara ekki til venjulegs rekstrar Fréttatímans heldur aðeins til að styrkja ritstjórnina,“ segir Gunnar Smári í blaðinu í dag. Hann er skráður fyrir 46% hlut í blaðinu.

Gunnar Smári ætlar að stofna félag, Frjálsa fjölmiðlun, til að efla frjálsa og óháða blaðamennsku á Íslandi „í fyrstu með því að efla Fréttatímann“.

Í tilefni af þessari fjáröflunarherferð Gunnars Smára segir Páll Vilhjálmsson á vefsíðu sinni:

„Gunnar Smári stofnaði nýlega sósíalistaflokk. Áður vildi hann gera Ísland að fylki í Noregi, eftir pólitískt ævintýri um að múslímavæða landið misheppnaðist.

Gunnar Smári velur sér einatt málstað á síðasta snúningi. Kortéri áður en Ólafur F. Magnússon missti embætti borgarstjóra nokkrum vikum fyrir hrun var Smárinn orðinn aðstoðarmaður hans. Örugga leiðin til að finna andstreymi umræðunnar er að kíkja á hvaða dyntir eru upp á pallborði Gunnars Smára. Nú stendur gamaldags fríblaðaútgáfa höllum fæti og auðvitað er Gunnar Smári þar í stafni.“ 

Meginstef í blaði Gunnars Smára hefur birst í greinum eftir Inga F. Vilhjálmsson um afskriftir eftir hrun. Ingi F. segir ekki alla söguna heldur beinir spjóti sínu einkum að Bjarna Benediktssyni forsætisráðherra og fjölskyldu hans. Leitað er að nýjum „vinklum“ til að endurtaka sömu söguna hvað eftir annað. 

Nú þegar Gunnar Smári hefur snúið sér með söfnunarbauk til almennings má vænta þess að Ingi F. geri lesendum Fréttatímans grein fyrir fjármálaumsvifum stofnanda félagsins Frjáls fjölmiðlun, útgefanda og ritstjóra Fréttatímans. 

Í nóvember 2008, eftir hrun bankanna, deildu Gunnar Smári og Jón Ásgeir Jóhannesson, eigandi Baugs, í fjölmiðlum um hve háar skuldir Jóns Ásgeirs væru. Taldi Gunnar Smári þær nema 1000 milljörðum króna. Sakaði Jón Ásgeir  Gunnar Smára um að telja ekki eignir á móti skuldum. Þá birtist þetta á dv.is:

„Ritdeila þeirra fyrrverandi félaga er merkileg í því ljósi að Gunnar Smári reisti fjölmiðlaveldi í skjóli Jóns Ásgeirs. Þar má nefna Fréttablaðið, NFS, Nyhedsavisen og Boston NOW. Samanlagt tjón vegna ófara hluta þeirra fjölmiðla er talið vera yfir 20 milljarðar króna. Eina sem enn lifir er Fréttablaðið.“

Væri Ingi F. samkvæmur sjálfum ætti hann að birta almenningi úttekt á fjármálaumsvifum Gunnars Smára svo að hann geti tekið upplýsta ákvörðun um að leggja honum til fjármuni.

Viðtal mitt við Sigríði Andersen dómsmálaráðherra á ÍNN er komið á netið og má sjá það hér. 

Bjarni Benediktsson forsætisráðherra mælti í dag fyrir tillögu til ályktunar á alþingi um að til sögunnar kæmi dómsmálaráðuneyti að nýju með því að skipta málaflokkum innanríkisráðuneytisins milli þess og annars vegar og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytis hins vegar. Þetta er tímabær breyting og í raun nauðsynleg leiðrétting vegna þess skemmdarverks sem var unnið undir forystu Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar á árinu 2010 þegar ákveðið var að setja innanríkisráðuneytið á fót, það tók til starfa 1. janúar 2011.

Í ár eru 100 ár frá því að embætti dómsmálaráðherra var stofnað hér á landi við myndun ráðuneytis Jóns Magnússonar árið 1917. Er vel við hæfi að fagna afmælinu með að endurreisa þetta embættisheiti innan stjórnarráðsins og koma að nýju á sjálfstæðu dómsmálaráðuneyti með eigin ráðuneytisstjóra, embættismönnum og sérfræðingum. Dómstólar eru þriðja stoð ríkisvaldsins og alls staðar í réttarríkjum er sérstakt ráðuneyti vegna þessa mikilvæga þáttar.

Í greinargerð með þingsályktunartillögu forsætisráðherra segir meðal annars:

„Markmiðið með stofnun dómsmálaráðuneytis annars vegar og samgöngu- og sveitar- stjórnarráðuneytis hins vegar er fyrst og fremst að skýra verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins og skerpa þar með hina pólitísku forystu í málaflokkum sem undir hvort ráðuneytið falla. Með sameiningu ráðuneytanna á sínum tíma voru gríðarlega viðamikil og ólík stjórnarmálefni færð undir eitt og sama fagráðuneytið. Með því að skipta innanríkisráðuneytinu að nýju upp í tvö ráðuneyti má tryggja markvissari forystu í málaflokkum hvors ráðuneytis um sig og gera ráðuneytunum þannig betur fært að sinna þeim umfangsmiklu lögbundnu verkefnum sem nú heyra undir innanríkisráðuneytið. Breytingin stuðlar einnig að aukinni sérþekkingu á þeim málefnasviðum sem um ræðir og skarpari stefnumótun.“

Allt er þetta rétt. Ekki kemur á óvart að tveir þingmenn vinstri-grænna (VG), Steingrímur J. Sigfússon og Svandís Svavarsdóttur mæltu gegn tillögu forsætisráðherra og báru einkum fyrir sig að útgjöld mundu aukast. Að sparnaður hafi orðið í ríkisrekstri við breytingar Jóhönnu á stjórnarráðinu má draga mjög í efa.

Þau Steingrímur J. og Svandís átta sig á að með markvissari forystu í málefnum lögreglu og landhelgisgæslu er líklegt að þessir innviðaþættir styrkist og eflist. Lögreglan hefur löngum verið þyrnir í augum þeirra pólitísku afla sem standa að baki þessum þingmönnum VG. Það er einskonar pólitískur kjækur hjá þeim að mótmæla alltaf ef hugað er að eflingu löggæslu.

Í kvöld klukkan 20.00 verður frumsýnt á ÍNN samtal mitt við Sigríði Andersen dómsmálaráðherra.

Augljóst er að stjórnarandstaðan á þingi lítur samkomulag þeim augum að samið skuli um það sem aðra varðar en ekki þegar kemur að henni sjálfri. Þetta er ekki nýtt á vettvangi stjórnmálanna en hefur nú leitt til þess að stjórnarandstæðingar eiga ekki neinn nefndarformann á alþingi. Þá er gripið til þeirra raka að það sé í bága við einhverja niðurstöðu á alþingi árið 2011 um ráðstafanir um bætta stjórnarhætti eftir hrun og veiki stöðu þingsins gagnvart framkvæmdavaldinu.

Að lokum ræður meirihluti alþingis hvort heldur í þingsalnum eða við atkvæðagreiðslu í nefndum hvað kemur frá alþingi. Hver skipar formennsku í nefnd þingsins breytir engu um það. Það ræðst ekki af því hvort stjórnarandstaðan á formann í nefnd hvernig þingstörfum miðar, meirihlutinn ræður ferðinni.

Eftir að hæstiréttur Bretlands sagði að bera ætti ákvörðun um að virkja 50. grein sáttmála ESB vegna úrsagnar Breta sá ég í fyrsta sinn minnst á hóp sem fylgir stefnu sem ég hef aðhyllst að Bretar ættu að gerast aðilar að EES-samningnum. Þessi hópur kallar sig Single Market Justice (SMJ) og 3. febrúar mun hann flytja mál sitt fyrir High Court í Bretlandi þar sem hann krefst úrskurðar dómara um að breska þingið verði að samþykkja sérstaklega úrsögn Breta úr EES-samstarfinu.

Lögfræðingar standa að SMJ og þeir telja ekki nóg að þingið ákveði hvort virkja eigi 50. gr. Þingið verði einnig að taka afstöðu til að virkja 127. gr. sáttmála ESB sem mæli fyrir um aðild Breta að innra markaði ESB sem Bretar kalla the single market. „Við eigum aðild að innri markaðnum sem er skilin frá ESB. Þingið greiddi atkvæði um aðild okkar að honum og verður einnig að greiða atkvæði um slit hennar.“ Breska stjórnin telur þetta óþarft, það nægi að segja skilið við ESB til að slíta EES-samstarfinu.

Lögfræðilegu deilunnar í Bretlandi vegna ESB-úrsagnarinnar eru skiljanlegar vegna þess að ESB-samstarfið sækir meiri styrk til lögfræðilegra ákvarðana en ákvarðana sem teknar eru á stjórnmálavettvangi. Vissulega taka stjórnmálamenn frumákvarðanir um að framselja fullveldi þjóða sinna til yfirríkjastofnunar en innan hennar ráða sáttmálar og samþykktir sem að lokum má fela dómurum að skýra og túlka án tillits til lýðræðislegs vilja. Þessi þróun er meginástæðan fyrir að Bretar ákváðu að segja skilið við ESB og taka málin í eigin hendur.

Í raun er óskiljanlegt að bresku ríkisstjórninni skyldi hafa dottið í hug að hún gæti gengið til viðræðna um úrsögn úr ESB án þess að kynna þinginu á formlegan hátt samningsmarkmið sín. Deilan um þetta sem lauk með dómi hæstaréttar í dag ræðst meðal annars af því að Bretar hafa ekki skrifaða stjórnarskrá og hafa aldrei staðið í þessum sporum áður.

Ríkisstjórnin sagði að ráðherrar hefðu heimild til að gera alþjóðasamninga og ættu einnig að hafa heimild til að binda enda á aðild að þeim og þess vegna virkja úrsagnarákvæðin í 50. gr. sáttmála ESB. Á það var hins vegar bent að úrsögn úr ESB mundi leiða til umtalsverðra breytinga á breskum lögum og réttarstöðu íbúa Bretlands þess vegna yrði að taka ákvörðun um hana með lögum.

Kjarni málshöfðunarinnar var að breska þingið eitt gæti sett lög og því gæti þingið eitt ákveðið að ráðist skyldi í breytingar á þeim með úrsögn úr ESB. Meirihluti hæstaréttar (8:3) féllst á þetta.

Forseti hæstaréttar tók fram að málið snerist alls ekki um hvort rétt væri að fara úr ESB, hvernig það skyldi gert, tímasetningar í tengslum við úrsögnina eða hvernig framtíðarsamskiptum Breta við ESB skyldi háttað.

Beri menn þessi ágreiningsmál í Bretlandi saman við það sem deilt er um hér vegna afturköllunar ESB-umsóknarinnar sjá þeir hve fráleitt er að samþykki alþingis þurfi við bréfi Gunnars Braga Sveinssonar til ESB frá 12. mars 2015 um að ríkisstjórnin teldi Ísland ekki lengur í hópi umsóknarríkja og færi þess á leit við ESB að sambandið tæki hér eftir mið af því.

Engum hefur dottið í hug að leita til dómstóla hér til að hnekkja tilkynningu Gunnars Braga. Fréttir í DV  herma hins vegar að þrír alþingismenn Samfylkingarinnar íhugi alvarlega að flytja tillögu til ályktunar á þingi um að þjóðin samþykki að halda áfram ESB-viðræðum á grundvelli afturkölluðu umsóknarinnar frá 2009.

Samfylkingin hefur allt frá upphafi rekið ESB-málið öðrum þræði til að skapa vandræði innan annarra stjórnmálaflokka vegna þess. Að flytja tillögu í þessa veru nú yrði einmitt gert í þeim anda.

Þríeykið í Samfylkingunni ætti að minnast þess að flokkur þeirra hefur farið verst vegna ESB-málsins. Sjálfseyðingarhvötin er líklega takmarkalaus innan flokksins.

Áður hefur verið vakið máls á því hér að stjórnmáladeilur í Bandaríkjunum vekja jafnvel heitari umræður hér á landi og kalla fram meiri dómhörku en menn beita gagnvart íslenskum stjórnmálamönnum. Hvort þetta er hluti af alþjóðavæðingunni eða stafar af sérstökum áhuga Íslendinga á því sem gerist í Bandaríkjunum hefur ef til vill verið rannsakað án þess að niðurstöður hafi verið kynntar á opinberum vettvangi.

Þessi áhugi á mönnum og málefnum í Bandaríkjunum er sérstaklega mikill núna þegar Donald Trump tekur við embætti forseta með bauki og bramli. Hann segir öllum ráðandi öflum stríð á hendur. Í sjónvarpsþætti í gær var leiðtogi repúblíkana í öldungadeild Bandaríkjaþings spurður hvernig honum hefði liðið að sitja á svölum þinghússins og hlusta á skammir Trumps um elítuna í Washington og að valdið yrði flutt frá henni til fólksins.

Þingmaðurinn sagði að sér hefði liðið vel. Hann hefði ekki tekið þetta til sín, hann hefði fengið endurnýjað umboð frá fólkinu í nýlegum kosningum. Hann væri með öðrum orðum fulltrúi þess en ekki hluti elítunnar þótt þingið sæti í Washington.

Daginn eftir harkalegu innsetningarræðuna gerði Trump harða hríð að fjölmiðlamönnum eins og minnst var á hér í gær. Talsmenn Trumps í sunnudags-umræðuþáttunum lentu í vandræðum þegar spurt var um hvernig sanna ætti að fleira fólk hefði verið á götum úti til að fagna innsetningu Trumps en Obama árið 2009.

Reine Priebus, liðsstjóri Trumps í Hvíta húsinu, varðist á þennan veg í þættinum Fox News Sunday: „Málið snýst ekki um mannfjöldann. Málið snýst um árásirnar og tilraunirnar til að grafa undan lögmæti forsetans strax á fyrsta degi – og við ætlum ekki að sitja undir þessu aðgerðalaus.“

Til marks um að standa yrði vörð um forsetann gagnvart fjölmiðlum nefndu málsvarar hans að hópi fjölmiðlamanna hefði verið hleypt inn í forsetaskrifstofuna til að mynda forsetann og verða vitni að honum við störf þar.

Þessi hópur miðlaði frásögnum til annarra fjölmiðlamanna. Fulltrúi Time vikuritsins í hópnum sagði ranglega að Trump hefði látið fjarlægja brjóstmynd af Martin Luther King jr. úr forsetaskrifstofunni. Síðar leiðrétti blaðamaðurinn frásögn sína með afsökun en þá hafði hún borist til 3.000 annarra miðla að sögn talsmanna Trumps.

Þetta atvik notuðu talsmenn Trumps sér til varnar. Hve þeir voru samstiga og einarðir sýnir að hart verður barist. Spurning er hvort báðar hliðar birtist  hér á landi, áhugamönnum um bandarísk stjórnmál til upplyftingar.

Í Washington er hafið kalt stríð milli Donalds Trumps og hans manna í Hvíta húsinu og fjölmiðlamanna. Trump segist raunar hafa átt í stöðugu stríði við fjölmiðlamenn en hann geti nú ekki orða bundist vegna ósanninda þeirra um fjölda fólks sem komið hafi til að hylla sig við innsetningarathöfnina 20. janúar.

Trump heimsótti höfuðstöðvar CIA laugardaginn 21. janúar. Í ræðu sem hann flutti þar sagði hann blaðamenn „meðal óheiðarlegustu manna í jarðríki“.  Um 1,5 milljón manna hefði verið við embættistöku sína föstudaginn 20. janúar þótt fjölmiðlar nefndu töluna 250.000. Þeir birtu falsaðar myndir.

Sean Spicer, blaðafulltrúi forsetans, sagði að fleiri hefðu komið til að fylgjast með innsetningu Trumps en nokkurri annarri í sögunni. NYT segir myndir sýna að þetta sé rangt. Spicer sagði að myndir sem teknar hefðu verið af mannfjöldanum við athöfnina hefðu af ásetningi verið birtar á þann veg að gera sem minnst úr mannfjöldanum fyrir framan þinghúsið í Washington.

Fyrir áhugamenn um íslensk stjórnmál er ekkert nýtt við deilur af þessu tagi. Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu ákvað eftir deilur í apríl 2016 um hve margir hefðu komið á Austurvöll til að mótmæla Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni eftir Panama-þáttinn í sjónvarpinu að hætta að segja tölur um mannfjölda í miðborg Reykjavíkur við mótmæli eða aðrar athafnir. Vildi lögreglan réttilega ekki dragast inn í þras um þetta en tölurnar eru notaðar til að upphefja einstaklinga og málstað eða niðurlægja.

Deilurnar um mannfjöldann í Washington og flutningur frétta af þeim til dæmis í The New York Times sýnir að hart verður barist á fjölmiðlavettvangi milli manna Trumps og andstæðinga hans. Í frétt NYT segir meðal annars:

„Yfirlýsingar nýja forsetans og talsmanns hans voru gefnar þegar hundruð þúsunda manna mótmæltu Trump, mannhaf sem virtist drekkja fjöldanum sem kom saman daginn áður þegar hann var settur í embætti. Þetta var skýrt dæmi um fúkyrðaflaum og gremju við upphaf nýs stjórnartímabils forseta, á degi sem starfsmenn í Hvíta húsinu nota venjulega til að gefa tón til þjóðarsamstöðu og trausts í garð nýs leiðtoga.“

Þarna er greinilega stigið yfir þau mörk sem venjulega skilja að fréttir og skoðanir blaða. Á ritstjórn NYT er mönnum mikið í mun að láta ekki forsetann og menn hans setja sér neinar skorður. Þá hefur verið tilkynnt að Washington-skrifstofa blaðsins verði efld til að veita forsetanum meira aðhald. Ballið er rétt að byrja!

Viðtal mitt á ÍNN við Sigurð Yngva Kristinsson prófessor er komið á netið og má sjá það hér. Við ræðum um rannsókn sem Sigurður Yngvi stjórnar og snýst um blóðskimun 148.000 Íslendinga til að kanna leiðir í baráttunni við mergæxli. Þeir sem eru fæddir fyrir árið 1975 og hafa ekki fengið bréf með boði um þátttöku í þessu mikla átaki ættu að kynna sér málið á vefsíðunni www.blodskimun.is– mikið er í húfi.

Ræðan sem Donald J. Trump flutti þegar hann varð 45. forseti Bandaríkjanna var í sama dúr og ræða hans á flokksþingi repúblíkana. Honum er ekki sérstakt kappsmál að sameina þjóðina að baki sér heldur vill hann sýna að hann sé á móti elítunni í Washington, bjóði henni byrginn með því að tala máli almennings. Slagorðið Bandaríkin fyrst kynnti hann á þann hátt að ætla mætti að honum væri sama um allt annað en að sannfæra kjósendur sína um að hann geti með aðför að frjálsri verslun og alþjóðvæðingu gjörbreytt bandarísku atvinnulífi og lífskjörum verkamanna.

Boðskapur af þessu tagi er í ætt við það sem andstæðingar alþjóðlegra fríverslunarsamninga af vinstri kanti stjórnmálanna boða. Hér á landi má ætla að Ögmundur Jónasson, fyrrv. þingmaður og hugsjónaríkur vinstrisinni, ætli að helga sig baráttunni gegn frjálsum alþjóðaviðskiptum. Hann hlýtur því að fagna þjóðernissinnaðri stefnu Trumps.

Langt viðtal birtist við Ögmund í sunnudagsblaði Morgunblaðsins 22. janúar þar sem hann tíundar pólitískar skoðanir sínar og hvernig hann ætlar að berjast fyrir framgangi þeirra þrátt fyrir brottför sína af alþingi. Í Morgunblaðinu eru forsetaskiptin í Bandaríkjunum og áhrif þeirra á varnarhagsmuni Íslands borin undir Silju Báru Ómarsdóttur, aðjunkt við Háskóla Íslands, sem er kunn fyrir að skoða heiminn frá feminískum sjónarhóli. 

Þótt skoðanir Ögmundar séu skyldar viðhorfi Trumps sýnist því ekki hampað sérstaklega í viðtalinu við hann. Í dag sameinuðust konur um allan heim og fóru í mótmælagöngur vegna valdatöku Trumps. Á þetta er ekki minnst í viðtalinu við Silju Báru heldur rætt um varnar- og öryggismál þar sem þekking hennar stendur greinilega ekki á djúpum grunni,

Donald Trump verður 45. forseti Bandaríkjanna í dag. Þetta er í raun ótrúleg staðreynd, að minnsta kosti í augum okkar sem töldum að framboð hans innan flokks repúblíkana væri vonlaust frá upphafi og yrði hann valinn mundi Hillary Clinton mala hann í sjálfum kosningunum 8. nóvember 2016. Að hafa svona herfilega rangt fyrir sér um þetta er eins og hvert annað hundsbit. Úr því að bandarískir kjósendur treystu honum manna best til að veita sér forystu verður að taka því af karlmennsku og vona hið besta.

Margt af því sem Trump segir setur menn úr jafnvægi. Nú herma fréttir til dæmis að þingmenn á ESB-þinginu krefjist þess að af hálfu Evrópusambandsins verði flutt opinber, formleg mótmæli við sendiherra Bandaríkjanna vegna þess hve illa Trump talar um sambandið og framtíð þess. Hann telur ESB í raun dauðadæmt verði haldið áfram á sömu braut.

Í fréttum um þessa kröfu er þess síðan getið að frá og með 20. janúar sé Anthony Gardner, sendiherra Bandaríkjanna gagnvart ESB, sviptur embætti sínu og sama sé að segja um sendiherra Bandaríkjanna gagnvart NATO. Báðir eru það sem kallað er „pólitískt skipaðir“, það er valdir í há embætti sín án þess að hafa starfað innan bandarísku utanríkisþjónustunnar og risið þar stig af stigi til meiri metorða.

Donald Trump gaf skilyrðislaus fyrirmæli um embættismissi allra „pólitískt skipaðra“ sendiherra frá og með 20. janúar. Ná fyrirmælin meðal annars til Roberts C. Barbers sem verið hefur farsæll sendiherra Bandaríkjanna hér á landi frá 8. janúar 2015. Hann var kvaddur með móttöku í bandaríska sendiráðinu þriðjudaginn 17. janúar. Þegar hann flutti kveðjuræðu sína fór ekki framhjá neinum að hann bar heitar tilfinningar til lands og þjóðar og hafði notið þess að starfa í þjónustu stjórnar sinnar hér.

Nokkurt uppnám hefur orðið í Danmörku eftir breytingar á ríkisstjórninni þar fyrir um það bil tveimur mánuðum. Bertel Haarder (72 ára), þingmaður Venstre-flokksins, var settur af sem ráðherra eftir að hafa gegnt ráðherraembætti einna lengst allra Dana. Flokksbróðir hans, Lars Løkke Rasmussen forsætisráðherra, vildi bæta honum ráðherramissinn með því að gera Haarder að aðalræðismanni meðal danska minnihlutans í Flensborg í Slesvík-Holstein. Þessi „pólitíska skipun“ mæltist svo illa fyrir að Haarder gaf ekki kost á sér í embættið og hefur hún vakið töluverðar umræður um skipun stjórnmálamanna í embætti sendiherra. Sjónarmið í þeim umræðum eiga erindi hingað til lands.

Myndin skýrist af því sem gerðist snemma morguns laugardaginn 14. janúar í tengslum við hvarf Birnu Brjánsdóttur sem sást síðast á ferli á Laugaveginum í Reykjavík.

Lögregla hefur meðal annars stuðst við myndir úr eftirlitsmyndavélum. Myndirnar eru ekki nægilega skýrar til að greina bílnúmer og varð lögregla því að nota útilokunaraðferð til að finna þann rauða bíl sem hún taldi tengjast málinu. Það tókst og beindi bíllinn athygli lögreglu að skipverjum grænlensks togara sem lét úr Hafnarfjarðarhöfn á laugardagskvöld.

Dönsku herskipi var siglt í átt til togarans með íslenska lögreglumenn sem fluttir voru með þyrlu um borð í það. Síðan var þyrla landhelgisgæslunnar hins vegar notuð til að senda íslenska sérsveitarmenn beint um borð í togarann, höfðu eigendur hans gefið skipstjóra fyrirmæli um að snúa að nýju til Íslands. Lögregla yfirheyrði þrjá skipverja aðfaranótt fimmtudags 19. janúar.

Samhliða þessu hafa fjölmennir leitarhópar björgunarsveitanna leitað að Birnu bæði í sjó og á landi.

Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu undir stjórn Gríms Grímssonar yfirlögregluþjóns hefur skipulagt og stjórnað þessari umfangsmiklu aðgerð af fumleysi undir þungu álagi vegna atburðarins sjálfs, áhuga allrar þjóðarinnar og ágengni fjölmiðla. Hefur enn sannast hve unnt er að virkja marga til skipulegra aðgerða þegar þörf krefst.

Lögreglan hefur gengið fram af varúð og virðingu og haldið á miðlun upplýsinga á þann veg að engu sé spillt vegna ógætilegra aðgerða.

Í ljósi þessarar varkárni lögreglu vekur athygli hve fljótt Snorri Magnússon, formaður Landssambands lögreglumanna, fellir þann dóm að peningaleysi lögreglunnar hafi tafið fyrir félagsmönnum hans við störf þeirra. Hann segir fimmtudaginn 19. janúar á vefsíðunni visir.is:

„Fjárhagsstaðan hjá Lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu er slík að það er útilokað að það sé búið að bæta við eða endurnýja þær [eftirlitsmynda]vélar sem eru uppi. Þetta eru vélar sem voru settar upp í samvinnu við Reykjavíkurborg árið 1997 og þetta voru og eru enn miklir hlunkar.“

Er málum farið á þennan veg? Á mbl.is má lesa frétt frá 24. maí 2012 um að borgarráð hafi þann sama dag samþykkt að kaupa 12 eftirlitsmyndavélar til nota í miðborg Reykjavíkur, Neyðarlínan sjái um uppsetningu, viðhald og flutning merkis en lögregla um endabúnað, viðtöku merkis, vöktun og úrvinnslu. Var aldrei ráðist í uppsetningu þessara véla? Var það vegna peningaleysis lögreglu eins og Snorri Magnússon segir?