Ég birti í dag pistil hér á síðunni og má lesa hann hér.

Í skýrslunni sem KPMG vann fyrir ASÍ, Samtök atvinnulífsins o. fl. og geymir sviðsmyndir um leiðir úr gjaldeyrishöftunum segir Svanbjörn Thoroddsen í aðfararorðum:

„Alþýðusamband Íslands, Samtök atvinnulífsins, Félag atvinnurekenda og Viðskiptaráð Íslands óskuðu sameiginlega eftir því að KPMG stýrði […] vinnu við sviðsmyndagreiningu á losun hafta, en þó með þeirri grunnforsendu að ákveðið hefði verið að ganga í Evrópusambandið (ESB) og taka upp evru. Sviðsmyndagreiningin fjallar um líkleg áhrif af losun fjármagnshafta á atvinnu- og efnahagslíf frá ákvörðun um inngöngu í ESB með upptöku evru fram að upptöku. […]

Tekið skal skýrt fram að sviðsmyndagreiningin felur á engan hátt í sér afstöðu þátttakenda eða aðstandenda þessarar vinnu til ESB eða inngöngu Íslands í ESB“

Gott og vel. Þetta sýnir að skýrslan er í raun algjörlega í lausu lofti. Engin ákvörðun liggur fyrir hvorki um inngöngu í ESB né upptöku evru. Til að ákvörðun um inngöngu sé tekin þarf tvær þjóðaratkvæðagreiðslur og breytingu á stjórnarskránni.

Það er miklu nærtækara að velta fyrir sér hvað þeir sem báðu um þessa skýrslu ætla að gera í kjaraviðræðum á líðandi stundu til að auðvelda leiðina úr höftum.

Í fjögur ár, 2009 til 2013, var ríkisstjórn sem vildi ekki losa um höftin: Samfylkingin vildi nota þau til að knýja á um ESB aðild og VG til að ráðskast með stjórnfyrirtækja.

Núverandi ríkisstjórn vill ekki inn í ESB en hún vill úr höftum – ákvörðunar hennar er beðið.

Það varð mikil breyting á veðrinu í Fljótshlíðinni yfir páskanna.  Á myndinni lengst til hægri er Eyjafjallajökull bakaður í sól miðvikudaginn 1. apríl. Þá var einnig þungfært upp heimtröðina. Á páskadag 5. apríl, hafði snjóinn tekið upp og heimtröðin var auð. Aðafaranótt 1. apríl var 11 stiga frost í Fljótshlíðinni, 17 stig á Hellu. Á páskadag var um 8,5 stiga hiti í Fljótshlíðinni – raunar sýndi mælirinn í bílnum 10 stig þegar komið var úr messu hjá séra Önundi Björnssyni í Hlíðarendakirkju um klukkan 14.00 á páskadag.

Í fyrsta sinn sá ég tjald við bæinn en bændur sögðust hafa séð hann fyrst nokkrum dögum fyrr. Þeir segja lítið frost í jörðu og því muni gróður fljótur að taka við sér nái að hlýna – frosti er spáð næstu daga. 

Undarlegt er ef forsætisráðherra hefur í huga að nýtt hús rísi þar sem Valhöll stóð á Þingvöllum. Líkur eru á að þarna sigi land enn frekar og erfiðleikum hefur verið háð að búa þannig um rotþær að ekki verði skaði á vatninu. Eitt er að reisa nýtt hús í stað Valhallar, annað að velja því stað.

Nýlega var sagt frá ákvörðun Þingvallanefndar um að ráðast í frekari mannvirkjagerð á Hakinu þar sem fræðslumiðstöð var opnuð árið 2002. Síðan hefur fjöldi ferðamanna margfaldast og allt álag á Þingvelli stóraukist. Við þessu þarf að bregðast en ekki með því að stuðla að aukinni umferð bifreiða inn í þinghelgina eins og yrði með því að reisa nýja Valhöll á sama stað og hin gamla stóð.

Ég man ekki hvað KPMG sagði í aðdraganda hrunsins um stöðu og framtíð bankanna. Nú hafa sérfræðingar á vegum KPMG setið yfir „sviðsmyndum“ um losun gjaldeyrishafta. Niðurstaðan er að ákvörðun um inngöngu í Evrópusambandið með upptöku evru síðar feli í sér heppilegra umhverfi til losunar gjaldeyrishafta heldur en afnám hafta við núverandi aðstæður með krónu.

Forsendur KPMG eru mér ókunnar. Fyrirtækið kynnir sig á þennan hátt á vefsíðu sinni:

„Megintilgangur KPMG á Íslandi veitir fyrirtækjum og einstaklingum á Íslandi sérhæfða þjónustu á sviði endurskoðunar og ráðgjafar sem grundvallast á áreiðanleika, ítrustu fagmennsku og öryggi. Vel þjálfað starfsfólk er opið fyrir innlendum og erlendum straumum nýrrar þekkingar og byggir allt sitt starf á að viðskiptavinurinn sé í fyrirrúmi.“

Spurning er hvort KPMG hafi lagt mat á hvenær skuli hefja viðræður við ESB að nýju og á hvaða grunni miðað við slit þeirra sem hófust sumarið 2009. Var það hluti af sviðsmyndinni að falla þyrfti frá ráðum yfir 200 sjómílunum og fela ESB að ákveða aflamark og veiðiheimildir flökkustofna (síld, loðna og makríll).

Samtal mitt við Véstein Ólason, prófessor emeritus, á ÍNN miðvikudaginn 1. apríl má nú sjá hér á netinu. Við ræðum saman um útgáfu Vésteins og Jónasar heitins Kristjánssonar á Eddukvæðinum hjá Fornritafélaginu undir lok síðasta árs.

Umræður um eitthvað sem skiptir engu máli halda áfram þegar ESB-spurningin er annars vegar. Nú hefur verið birt niðurstaða í skoðanakönnun sem sýnir að meirihluti þeirra sem svara er andvígur afturköllun umsóknar um aðild að ESB. Hverjum dettur í hug að verja fé og kröftum til að spyrja um þetta? Umsóknin hefur verið afturkölluð og verður ekki virk að nýju nema þjóðin samþykki í atkvæðagreiðslu að viðræðum við ESB verði fram haldið. Þeim var hætt í janúar 2013 vegna ágreinings um sjávarútvegsmál.

Vilji menn leita svara við spurningum sem skipta máli þegar samskiptin við ESB eru til athugunar eiga þeir að spyrja hvort þjóðin vilji afsala sér ráðum yfir 200 sjómílunum til að geta hafið viðræður að nýju við ESB. Eða hvort þjóðin vilji að ESB ákveði aflaheimildir á makríl fyrir íslensk skip. Á þennan hátt yrði kallað eftir viðhorfi þjóðarinnar til raunverulegra álitamála.

Það „kostar ekkert“ að segjast andvígur því að ónýt umsókn sé kölluð heim frá Brussel eða að segjast vilja fá að „kíkja í pakkann“. Unnt er að segja já eða nei án þess að það breyti nokkru. Þegar kemur að samningsmarkmiðum um raunveruleg hagsmunamál skiptir máli hvað fólk segir. Hinar marklausu spurningar í skoðanakönnunum vegna ESB-málanna smita frá sér til annarra spurninga eins og sést á miklu fylgi Pírata í könnunum. Gerviumræður kalla á gervisvör.

Framsóknarflokkurinn er frægur fyrir að setja mál þannig á oddinn vegna kosninga að hann dregur að sér fylgi úr ólíklegustu áttum – þetta hefur magnast eftir kosningarnar árið 2007. Ástæða er til að velta fyrir sér hvort flokkurinn færist nú í þennan búning og búi sig undir kosningar.

Björn Þorláksson, blaðamaður og rithöfundur, skrifar pistil á netið fimmtudaginn 2. apríl undir fyrirsögninni: Fæðuöryggisráðið næst dagskrá. Þar er boðað að bestu viðbrögð við hugsanlegri ógn sé að gera ekki neitt heldur vona hið besta auk þess megi færa rök fyrir að Bandaríkin séu uppspretta alls ills í veröldinni.

Þetta er hvorki frumlegt né vel ígrundað. Í upphafi greinar sinnar segir Björn Þorláksson:

„Á tíunda áratug síðustu aldar var Guðjón Petersen, þáverandi forstjóri Almannavarna, sem dæmi nokkuð hrifinn af hugmynd um íslenskan her og ræddi þær í fjölmiðlum. Björn Bjarnason, fyrrverandi ráðherra, hefur einnig oft talað fyrir svipaðri hugmynd.“

Guðjón Petersen lét af störfum hjá Almannavörnum ríkisins árið 1995 sama árið og ég flutti erindi á alþjóðlegri ráðstefnu í Reykjavík og varpaði fram spurningum um hvað Íslendingar hefðu burði til að takast á hendur til varnar eigin landi þegar Bandaríkjaher drægi saman seglin – það gerðist 11 árum síðar.

Árið 2006 sat ég í embætti dómsmálaráðherra og stóð að tillögum um viðbrögð stjórnvalda við brottför Bandaríkjahers án þess að leggja fram tillögu um að koma á fót íslenskum her. Færði ég þess í stað rök fyrir að efla ætti borgaralega varðstöðu með því að styrkja lögreglu og landhelgisgæslu. Að ég hafi oft talað fyrir þeirri hugmynd að koma á fót íslenskum her er rangt hjá Birni Þorlákssyni, getur hann bent á eitt dæmi um það?

Að öðrum þræði má skilja hugleiðingu Björns Þorlákssonar á þann veg að hann sé talsmaður öflugra fjölmiðla og skoðanaskipta. Á hinn bóginn vill hann gera lítið úr skoðunum sem hann er ósammála. Hann segir til dæmis:

„Ef stofnun Þjóðaröryggisráðs Íslands er eitt af brýnustu verkum samtímans má spyrja hvort næsta skref verði ekki að stofna Fæðuöryggisráð Íslands? Fæðuöryggi hefur verið nefnt sem ein rökin gegn ESB. Forsætisráðherra er smeykur við að snæða erlendan mat þegar hann fer út fyrir landsteinana. Er hann góður vegvísir?“

Þetta er frekar aulafyndni en markvert framlag til rökræðna.

Í dag ræði ég á ÍNN við Véstein Ólason, prófessor emeritus og fyrrverandi forstöðumann Stofnunar Árna Magnússonar í íslenskum fræðum, um  tveggja binda verk, Eddukvæði, sem hið Íslenska fornritafélag gaf út á síðasta ári. Vésteinn og Jónas heitinn Kristjánsson sem einnig var forstöðumaður Árnastofununar önnuðust útgáfuna, Vésteinn ritaði um 400 bls. formála en Jónas annaðist frágang á kvæðum og orðskýringar. Næst má sjá þáttinn klukkan 22.00 og síðan á tveggja tíma fresti til kl. 18.00 á morgun.

Frosti Sigurjónsson, þingmaður Framsóknarflokksins, hefur skilað skýrslu á ensku sem samin er að fyrirlagi Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar forsætisráðherra. Hún snýst um að þrengt skuli að heimild viðskiptabanka til að auka peningamagn í umferð, það er stemma stigu við því sem á íslensku er nefnt brotaforðakerfi, á ensku heitir þetta fractional reserve banking  og er skammstafað FRB.

Hugtakið er til umræðu um þessar mundir vegna bankakreppunnar í Andorra. Þar eru bankar 17 til 20 sinnum stærri en verg landsframleiða (VLF) en voru 10 sinnum stærri hér árið 2008.

Á vefsíðu tímaritsins Forbes er grein eftir Tim Worstall  þar sem hann segir að áhugamenn um brotaforðakerfi ættu að fylgjast náið með framvindu mála í Andorra til að átta sig á afleiðingum brotaforðakerfsins og hvernig tekið er á hruni banka í landi án seðlabanka – sjá hér.

Í tæp fimm ár hef ég varið nokkrum tíma dag hvern við að afla efnis og skrifa um það á vefsíðuna Evrópuvaktina sem við Styrmir Gunnarsson höfum haldið úti í samvinnu við Friðbjörn Orra Ketilsson frá 27. apríl 2010. Í kvöld tilkynntum við að hlé hefði verið gert á útgáfu síðunnar og má lesa um það hér.

Meðal rakanna sem nefnd eru í tilkynningunni um þáttaskilin varðandi Evrópuvaktina er sú staðreynd að hugsanleg aðild Íslands að ESB sé fjarlægari nú en fyrir 16. júlí 2009 þegar alþingi samþykkti umsóknarályktunina. Umræður liðinna ára hafi leitt í ljós að allur málatilbúnaður aðildarsinna sé hruninn til grunna.

Hvað sem segja má um aðgerðir ríkisstjórnarinnar sem fékk skýrt umboð í þingkosningunum í apríl 2013 til að hverfa frá umsóknarferlinu hafa árin tvö sem liðin eru nýst til að afhjúpa blekkingarleikinn í samskiptum stjórnvalda Íslands og ESB þegar látið var eins og allt léki í lyndi en í raun strandaði allt í mars 2011 eins og Össur Skarphéðinsson staðfesti í janúar 2013 þegar hann hætti viðræðunum með þeim orðum að hann væri að „hægja á“ þeim.

Eftir að ljóst var að ekki yrði unnt að ræða áfram við ESB án þess að breyta samningsmarkmiðum Íslands í sjávarútvegsmálum breyttu umsóknarflokkarnir, nú í stjórnarandstöðu, um stefnu og í stað kröfunnar um að halda viðræðunum áfram (kíkja í pakkann) hafa þeir kúvent og vilja nú það sem þeir höfnuðu 16. júlí 2009, að ekki verði rætt meira við ESB nema þjóðin samþykki það í atkvæðagreiðslu.

Hið einkennilega við umræðurnar á þessum punkti er að stjórnarandstaðan sætir ekki gagnrýni fyrir að kúvenda og taka upp allt aðra stefnu en hún boðaði fyrir kosningar heldur beinast spjótin að stjórnarflokkunum fyrir að fylgja stefnu sinni – án þess að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu.

Ég er þeirrar skoðunar að ESB-aðildarmálið sé svo stórt í sniðum að hvorki stjórnmála- né stjórnkerfið ráði við það. Það er skýr vísbending um hvernig færi fyrir innviðum ríkisins yrði Ísland hluti af Evrópusambandinu.

Í Kastljósi kvöldsins lýsti Sigmar Guðmundsson fjarstöddum manni sem rasista vegna skoðana sem hann hefði kynnt í blaðagrein. Samrýmist þetta lögum um ríkisútvarpið? Framganga Sigmars í þættinum einkenndist af pólitískri rétthugsun og tilraun til að gera lítið úr viðmælanda sínum, Sveinbjörgu Birnu Sveinbjörnsdóttur, oddvita lista Framsóknarflokksins og flugvallarvina, í borgarstjórn Reykjavíkur. Það er einkennileg árátta hjá stjórnendum Kastljóss að nauða í fólki til að fá það í þáttinn til þess eins að sýna því í tvo heimana – hitt er þó jafnvel enn einkennilegra að fólk skuli láta sig hafa það að fara í samtal í sjónvarpssal á þessum forsendum.

Þegar ég benti á það fyrir nokkrum árum að hafa mætti evru sem lögeyri án þess að ganga í Evrópusambandið risu ESB-aðildarsinnar til mótmæla og Percy Westerlund, þáv. sendiherra ESB gagnvart Íslandi, blandaði sér í þingkosningabaráttuna árið 2009 og sagði talsmenn Sjálfstæðisflokksins fara með rangt mál þegar þeir kynntu þessa skoðun. Ekkert ríki gæti notað evru á lögmætan hátt nema sem aðili að ESB.

Nú berast fréttir af yfirvofandi bankahruni í smáríkinu Andorra, sjá hér. Meðal þess sem rætt er í þessu sambandi er sú staðreynd að í Andorra er evra lögeyrir án þess að landið sé í ESB. Þetta er ekki í óþökk ESB heldur með samþykki framkvæmdastjórnarinnar með vísan til ákvæða í Lissabon-sáttmálanum. Ákvæðið heimilar þessa skipan – afstaðan til Íslands er pólitísk af hálfu framkvæmdastjórnarinnar. Að lokum eru það hins vegar ákvæðisáttmála ESB sem setja stjórnendum þess skorður. Vilji þeir heimila Íslendingum að nota evru án þess að vera í ESB geta þeir það.

Hér er þetta ekki nefnt til að mæla með einhliða upptöku evru í stað íslensku krónunnar heldur til að vekja athygli á enn einni blekkingunni sem ESB-aðildarsinnar hafa beitt í umræðunum hér landi. Sama er hvar drepið er niður í ESB-málflutningi aðildarsinnar, alls staðar er að finna ríka viðleitni til að beita blekkingum í þágu málstaðarins.

Í franska sjónvarpinu eru nú birt úrslit í kosningum til sýslustjórna í landinu – kosið er alls staðar utan stórborganna París og Lyon. Um er að ræða 101 sýslustjórn. Fyrir kosningarnar höfðu vinstri flokkarnir meirihluta í 60 en hægri menn í 41. Fyrstu útgönguspár benda til þess að umskipti verði: hægri menn fái meirihluta 64 til 70 sýslustjórnum, vinstri menn í 30 til 37 og Þjóðfylking Marine Le Pen fær kannski meirihluta í einni sýslustjórn.

Sveiflurnar í frönskum stjórnmálum eru miklar. Manuel Valls forsætisráðherra ávarpaði þjóðina eftir að fyrstu útgönguspár birtust, honum þótti miður að sundraðir vinstri menn hefðu orðið fyrir áfalli í kosningunum en fagnaði sigri „lýðveldisaflanna“ í frönskum stjórnmálum það er flokkanna sem standa vörð um lýðveldið Frakkland gegn öfgaöflum á borð við þau sem birtist í framboði Þjóðfylkingarinnar.

Nicolas Sarkozy, fyrrv. forseti og leiðtogi UMP-miðhægri flokksins, er sigri hrósandi vegna úrslitanna og telur þau styrkja stöðu sína sem forsetaframbjóðandi árið 2017.

Þessar kosningar í Frakklandi kunna að hafa haft áhrif á viðbrögð framkvæmdastjórnar ESB við bréfi Gunnars Braga Sveinssonar utanríkisráðherra frá 12. mars þegar hann lýsti Ísland ekki lengur ESB-umsóknarríki. Ráðamenn ESB í Brussel lögðu sig fram um að gera sem minnst úr bréfinu af ótta við að fréttir um það kynnu að ýta undir fylgi þeirra í Frakklandi og annars staðar sem vilja minnka ESB-miðstjórnarvaldið.

Næsta skref til að afmá Ísland af umsóknarlista ESB er að forsætisráðherra ræði við forseta leiðtogaráðs ESB, Donald Tusk, og Martin Schulz, forseta ESB-þingsins, og kynni þeim stefnu ríkisstjórnarinnar og leggi á ráðin um farsælt samstarf á grundvelli EES-samningsins.

Maður sparkar ekki í vindlausan bolta,“ sagði Jón Bjarnason, formaður Heimssýnar, á dv.is fimmtudaginn 12. mars þegar hann var spurður um stöðuna í ESB-umsóknarmálum eftir að fréttir bárust af því að þennan sama dag hefði Gunnar Bragi Sveinsson utanríkisráðherra afhent ráðamönnum Evrópusambandsins bréf með ósk um að Ísland yrði máð af skrám ESB yfir umsóknarríki. Umsóknin hefði fyrir löngu verið efnislega og pólitískt „stopp og dauð“.

Þeir stjórnmálamenn og flokkar sem hafa barist fyrir aðild Íslands að ESB hafa á vikunum sem síðan eru liðnar viðurkennt réttmæti þessara orða formanns Heimssýnar. Þeir eru hættir að sparka ESB-boltanum og hafa þess í stað kosið að tala um það sem þeir höfnuðu þegar þeir sendu hann af stað, það er að ekki verði rætt meira við ESB nema þjóðin samþykki það í atkvæðagreiðslu.

Sá galli er á tillögu þeirra að enginn veit hvernig þeir ætla að fá fulltrúa ESB til að ræða við sig eða aðra án þess að fyrst verði slegið af kröfum Íslands svo að þær falli að sjávarútvegsstefnu ESB. Þá verða þeir að búa þannig um hnúta að umsóknin brjóti ekki í bága við stjórnarskrána.

Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur barðist á tvennum vígstöðvum samtímis: (1) fyrir nýrri stjórnarskrá, (2) fyrir aðild að ESB. Hvoru tveggja klúðraðist. Stjórnmálamenn sem ætla að fara inn á þessa braut að nýju verða að leggja fyrir tillögur um hvernig þeir ætla að komast yfir hindranirnar sem urðu ríkisstjórn Jóhönnu að falli í þessum málum. Engar tillögur hafa verið kynntar um það.

Hinn vindlausi ESB-bolti liggur á leikvelli stjórnmálanna og enginn býr sig undir að blása lofti í hann að nýju. Frá Brussel berast fréttir um að þar sé mönnum sama þótt boltinn liggi þarna til háðungar þeim sem létu allt fram í janúar 2013 eins og bæði lið léku leikinn af miklum krafti. Á meðan Brusselmenn láta undir höfuð leggjast að verða við ósk utanríkisráðherra Íslands sanna þeir aðeins að ekkert er að marka orð þeirra um að Íslendingar ráði sjálfir stöðu sinni gagnvart ESB.

Hjörtur E. Guðmundsson, blaðamaður á Morgunblaðinu, skrifar athyglisverðan pistil í blaðið í morgun þar sem hann vekur máls á hróplegum tvískinnungi í málflutningi í ESB-málinu bæði á stjórnmála- og fjölmiðlavettvangi. Hann segir:

„Formenn stjórnarandstöðuflokkanna hafa lagt fram þingsályktunartillögu á Alþingi þess efnis að þjóðaratkvæði fari fram næsta haust um framhald umsóknarferlisins að Evrópusambandinu. Þetta væri kannski ekki í frásögur færandi ef ekki væri fyrir þá staðreynd að efni þingsályktunartillögunnar á sér enga stoð í stefnu flokkanna fyrir síðustu þingkosningar að Pírötum undanskildum.

Raunar var sú leið sem kynnt er til sögunnar í þingsályktunartillögunni beinlínis afskrifuð af Samfylkingunni, Bjartri framtíð og Vinstrihreyfingunni - grænu framboði fyrir síðustu kosningar. Í tilfelli VG var hliðstæðri tillögu við þingsályktunartillögu flokkanna nú beinlínis hafnað af landsfundi flokksins. Þess í stað var samþykkt að umsóknarferlið héldi áfram og því sett ákveðin tímamörk.

Eðlilega hlýtur sú spurning að vakna hvort hér séu ekki á ferðinni svik við kjósendur samkvæmt kokkabókum stjórnarandstöðuformannanna? Líkt og þeir hafa sakað Sjálfstæðisflokkinn um, og eftir atvikum Framsóknarflokkinn, fyrir að halda ekki þjóðaratkvæði um örlög Evrópusambandsumsóknarinnar. Þingsályktunartillagan gerir jú ráð fyrir að málið verði sett í farveg sem vinstriflokkarnir sögðu kjósendum fyrir síðustu kosningar að yrði ekki gert fyrir þeirra tilstuðlan.

Sá grundvallarmunur er þó á að ásakanir í garð Sjálfstæðisflokksins snúa ekki að þeirri stefnu sem landsfundur flokksins samþykkti í aðdraganda síðustu þingkosninga. Þar er skýrt kveðið á um að umsóknarferlinu að Evrópusambandinu verði hætt. Ásakanirnar snúa einungis að ummælum einstaka frambjóðenda Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningarnar sem samrýmdust ekki ályktun landsfundar. Þingsályktun vinstriflokkanna gengur hins vegar bæði þvert á ummæli frambjóðenda flokkanna og kosningastefnu þeirra.“

Það er í raun stórmerkilegt að brigslin um loforðasvik eru aðeins höfð uppi gagnvart einstaklingum í forystusveit ríkisstjórnarflokkanna. Þegar þrír stjórnmálaflokkar ganga á bak kosningastefnu sinnar og flytja tillögu til þingsályktunar sem gengur þvert gegn henni segja hinir pólitísku siðapostular og álitsgjafar flokkanna ekki neitt.

Hvar eru allir stjórnmálafræðingarnir sem fréttamenn ríkisins kalla jafnan á vettvang? Er hlutverk þeirra aðeins að úrskurða um kosningasvik þegar það er talið gagnast ESB-málstaðnum?

Samtal mitt við Guðrúnu Nordal, forstöðumann Stofnunar Árna Magnússonar, á ÍNN miðvikudaginn 25. mars er komið á netið og má sjá það hér. Viðtalið tók ég í tilefni af framboði Guðrúnar til rektors Háskóla Íslands.

Ekki tók nema rétt rúma tvo sólarhringa að upplýsa að flugmaðurinn um borð í Germanwings Airbus-vélinni frá Bareclona til Düsseldorf að morgni þriðjudags 24. mars lokaði flugstjórnarklefanum fyrir flugstjóranum sem skrapp á salerni um 20 mínútum eftir flugtak.  Við svo búið flaug Andreas L. flugmaður vélinni með 150 manns um borð á um 700 km hraða á fjallshrygg í frönsku Ölpunum, tiltölulega skammt fyrir ofan Nice. Saksóknari í Marseille telur að Andreas L. hafi gert þetta með þeim ásetningi að stytta sér aldur. Í Frankfurter Allgemeine Zeitung eru nefnd sex dæmi frá 1976 þar sem talið að flugmenn hafi vísvitandi svipt sjálfa sig og aðra lífi með þessari aðferð.

Angela Merkel Þýskalandskanslari sagði réttilega á blaðamannafundi síðdegis að þessi atburður væri þess eðlis að enginn hefði getað ímyndað sér að hann yrði. Hún hét því að þýsk yfirvöld mundu gera allt í þeirra valdi til að kanna hvað leitt hefði flugmanninn til þessa voðaverks, enginn áttaði sig á ástæðunni og því væri svo mikilvægt að rannsaka hvert einasta atriði málsins til hlítar.

Í dag ræddi ég við Guðrúnu Nordal, forstöðumann Árnastofnunar, í þætti mínum á ÍNN. Guðrún er i framboði til rektors Háskóla Íslands en kosið verður hinn 13. apríl. Í síðustu viku ræddi ég við Jón Atla Benediktsson, prófessor og aðstoðarrektor, sem einnig er í framboði. Um 15.000 manns hafa atkvæðisrétt, starfsmenn og námsmenn. Samtal okkar Guðrúnar verður næst sýnt klukkan 22.00 og síðan á tveggja tíma fresti þar til kl. 18.00 á morgun.

Laugardaginn 21. mars birti rússneski sendiherrann grein í Jyllands-Posten í Danmörku og hótaði kjarnorkuárás á dönsk herskip ef Danir yrðu aðilar að eldflaugavarnakerfi NATO. Danir eru furðu lostnir yfir þessari hótun eins og sjá má hér.

Í morgun klukkan 09.00 var loks flutt frétt um þessa hótun Rússa í ríkisútvarpinu og var hún sett í grænlenskt samhengi og að Rússar hefðu sett fána sinn á norðurpólinn fyrir nokkrum árum. Þetta samhengi er á skjön við það sem fyrir Rússum vakir – allt frá því að Reagan og Gorbatsjov kvöddust við Höfða í október 1986 hafa Rússar verið helteknir af ótta við eldflaugavarnir Bandaríkjamanna og síðar NATO.

Eftir að Barack Obama varð Bandaríkjaforseti féll hann frá áformum um að setja stöðvar vegna eldflaugavarna í Tékklandi og Póllandi og vildi hann á þann veg reyna að róa ráðamenn í Rússlandi. Í stað ratsjár- og miðunarstöðva í austurhluta Evrópu var meðal annars ákveðið að nýta herskip. Í ágúst 2014 samþykktu Danir að leggja til eina freigátu í þessu skyni. Reiði rússneska sendiherrans og hótun má rekja til þessa.

Miðvikudaginn 18. mars lögðu formenn stjórnarandstöðuflokkanna fram eftirfarandi tillögu til þingsályktunar á alþingi:

„Alþingi ályktar að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla 26. september 2015 um hvort halda skuli áfram aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið.

Eftirfarandi spurning verði borin upp í þjóðaratkvæðagreiðslunni: 

„Vilt þú að Ísland taki upp þráðinn í viðræðum við Evrópusambandið með það að markmiði að gera aðildarsamning sem borinn yrði undir þjóðina til samþykktar eða synjunar?

    ❏    Já.

    ❏    Nei.“

Í dag stóð stjórnarandstaðan fyrir furðulegri ádeilu á þingforseta á alþingi fyrir að hafa ákveðið að setja þessa tillögu á dagskrá þingsins þriðjudaginn 14. apríl. Var látið eins og í því fælist einhver móðgun við flutningsmenn. Hér er þó um hreina sýndartillögu að ræða, móðgun við almenning. Þetta er enn einn blekkingarleikur ESB-flokkanna. Hvergi er í greinargerð tillögunnar reifað hvernig flokkarnir ætla að taka upp þráðinn þar sem Össur Skarphéðinsson umsóknarráðherra skildi við hann í janúar 2013. Össur komst ekki lengra vegna efnislegs ágreinings við ESB um landbúnaðarmál og sjávarútvegsmál.

Hver sá stjórnmálamaður sem vill ganga til þess verks að hefja að nýju viðræður við ESB verður að kynna hvað hann vill í landbúnaðar- og sjávarútvegsmálum. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur treysti sér ekki til að leggja fyrir ESB-menn samningsmarkmið sín í landbúnaðarmálum og ESB-menn vildu ekki sýna á spil sín í sjávarútvegsmálum – þeir vildu vita um raunverulegt samningsmarkmið þeirra íslensku stjórnmálamanna sem sögðust vilja kíkja í pakka ESB. Ríkisstjórnin hélt að sér höndum af því að hún vissi að afsala yrði Íslendingum ráðum yfir 200 mílunum og flökkustofnum (síld, loðnu og makríl) til að sjá á spil ESB.

Af umræðum á alþingi í dag má ráða að stjórnarandstaðan óttast að ESB muni einhvern næstu daga svara bréfi utanríkisráðherra frá 12. mars um að Ísland verði máð af lista um ESB-umsóknarríki. Tillagan sé flutt til að slá ryki í augu einhverra í Brussel. Stjórnarandstaðan reyndi áður að blekkja forseta ESB-þingsins með kvörtunarbréfi til hans þar sem íslenskri stjórnskipan var ranglega lýst. Skýri stjórnarandstaðan ekki hvernig hún ætlar að taka upp þráðinn þar sem Össur skildi við hann gefur hún ESB-mönnum frítt spil. Til þess er leikurinn enn einu sinni gerður.

Sighvatur Björgvinsson var formaður Alþýðuflokksins og einn af guðfeðrum Samfylkingarinnar. Hann segir í grein í Morgunblaðinu í dag í tilefni af formannskjörinu í Samfylkingunni föstudaginn 20. mars:

„Í allri hinni hörmulegu átakasögu íslenskra jafnaðarmanna eru engin fordæmi fyrir slíku að finna. Engin fordæmi fyrir því, að til átaka sé efnt um forystu flokks án þess að forsaga hafi verið að slíku, án þess að tiltekin hafi verið nokkur minnstu átaka- eða deiluefni, án þess að finnanlegt sé nokkurt tilefni til þess í samskiptum forystumanna heldur þvert á móti sé leitað heimilda í þingræðum þingmanna eða frá fundum í flokknum. Þar kveður allt við hinn sama og eina tón. Engin átök vegna ágreinings. Bara átök vegna – hvers?“

Þessi hörmungarsaga er mér og mínum sorgarsaga. Þó leitað hefði verið með logandi ljósi hefði ekkert það getað fundist, sem eyðilagt gæti jafn mikið fyrir hreyfingu íslenskra jafnaðarmanna og það, sem þarna fannst. Engin dæmi eru slíks tilræðis í allri átakasögunni. Engum úr hópi einörðustu andstæðinga hreyfingar jafnaðarmanna gæti hafa tekist annað eins. Þó er þarna síður en svo um andstæðinga að ræða. Ekki svo séð verði. Heldur þvert á móti. Þess vegna er verkið svo illt, sem unnið var.“

Grein Sighvats Björgvinssonar vekur spurningu um hvort allt hafi í raun komið fram um það sem breytti Samfylkingunni í flakandi sár vegna innbyrðis átaka á æðstu stöðum. Getur verið að Sigríður Ingibjörg hafi aðeins boðið sig fram valdanna vegna? Fyrir henni hafi aðeins vakað að ýta Árna Páli úr sessi?

Sighvatur segir lýsir framboðsræðu Sigríðar Ingibjargar á landsfundinum með þessum orðum: „Bara almennt hjal út og suður, illa flutt og enn verr fram sett.“ Er nokkur furða þótt hann og fleiri séu undrandi? Skrýtnast er þó að ekki skuli hafa munað nema einu atkvæði á þeim sem stóð svo lúalega og illa að þessu „tilræði“ og sitjandi formanni, Árna Páli Árnasyni, þegar upp var staðið.

Á meðan ekki er upplýst hvað raun býr að baki þessum ósköpum öllum grær ekki um heilt innan Samfylkingarinnar og vegur flokksins heldur áfram að minnka.

Í tilefni af því að Mikhail Vanin, sendiherra Rússlands í Danmörku, hótar Dönum kjarnorkuárás taki þeir þátt í eldflaugavörnum NATO í Evrópu rifjar Uffe Ellemann-Jensen, fyrrv. utanríkisráðherra Dana, upp í bloggi sínu  að fyrir rúmri hálfri öld, það er 28. mars 1957, hafði Búlganín, þáverandi forseti Sovétríkjanna, í hótunum við Dani ef þeir leyfðu að bandarískar skotflaugar með hefðbundnum sprengjum yrðu settar niður í Danmörku.

Ellemann-Jensen segir að hótun sendiherrans sé áminning til danskra stjórnvalda um nauðsyn þess að setja á laggirnar nefnd til að endurmeta öryggismál Dana. Síðasta samkomulag dönsku stjórnmálaflokkanna um varnir landsins sé reist á þeirri skoðun að um óráðna framtíð sé ólíklegt að Dönum verði hótað úr næsta nágrenni sínu. Vanin sendiherra hafi minnt á að heimurinn hefur breyst

Fyrir dyrum stendur hjá Gunnari Braga Sveinssyni utanríkisráðherra að kynna á alþingi tillögu til ályktunar um þjóðaröryggi. Að baki henni er áhættumat sem unnið var af nefnd sem lauk störfum árið 2009. Er augljóst að mat frá þeim tíma er næsta haldlítið árið 2005 þegar litið er til hernaðarlega þátta.

Á tímum kalda stríðsins sættu Íslendingar hótunum um kjarnorkuárás frá Sovétríkjunum vegna ítrekaðs áróöurs meðal annars frá þingmönnum Alþýöubandalagsins, Svavari Gestssyn og Ólafi Ragnari Grímssyni, um að líklega mætti finna kjarnorkuvopn á Keflavíkurflugvelli. Bendi ég til dæmis á grein um þetta efni sem ég ritaði í Morgunblaðið hinn 28. maí 1981 og lesa má hér. 

Í Jyllands-Posten í dag má lesa um viðbrögð við hótun rússneska sendiherrans, sjá hér. Eins og þarna kemur fram vekja yfirlýsingar Kremlverja og sendiboða þeirra um kjarnorkuvopn og hugsanlega beitingu þeirra meiri en óhug en ella fyrir þá sök að Rússar standa almennt illa að vígi fjárhagslega og hernaðarlega. Þeir kunna því að treysta meira á kjarnorkuvopn en áður og digurbarkalegar hótanir þeirra í garð annarra hafa á sér annan blæ en á tímum kalda stríðsins þegar hótanir þeirra og viðbrögð voru næsta fyrirsjáanleg.

Það er ekki ein báran stök á landsfundi Samfylkingarinnar fyrir Árna Pál Árnason og stuðningsmenn hans, þingmennina Kristján L. Möller og Össur Skarphéðinsson. Veist var að þeim úr launsátri með framboði Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur gegn Árna Páli og má segja að tilviljun ráði að hann hélt velli. Flokkurinn er klofinn í herðar niður.

Enginn talaði á sínum tíma eins mikið fyrir olíuleit á Drekasvæðinu og Össur Skarphéðinsson, þetta var hjartans mál hans eftir að hann varð iðnaðarráðherra. Nú hefur landsfundur Samfylkingarinnar samþykkt að fallið verði frá áformum um olíuleit á Drekasvæðinu og stjórnvöld lýsi yfir að þjóðin hyggist ekki nýta mögulega jarðefnaorkukosti í lögsögu sinni í samhengi við samninga á alþjóðavettvangi um loftslagsmál. Vinnsla jarðefnaeldsneytis samræmist ekki hagsmunum Íslendinga og skapi hættu á mengunarslysum og umhverfisógn við fiskimið landsins. Þá skaði olíuvinnsla ímynd Íslands sem náttúruparadísar og ferðamannastaðar. Þá eru mistök Samfylkingarinnar í málinu viðurkennd.

Af fréttum má ráða að allir landsfundarmenn nema tveir hafi samþykkt þessa tillögu. Skyldu það hafa verið Kristján L. Möller og Össur Skarphéðinsson sem greiddu atkvæði á móti tillögunni? Hún er túlkuð á þann veg að Samfylkingin sé á leið til nýrra tíma enda hafi ungir jafnaðarmenn náð undirtökum í framkvæmdastjórn flokksins.

Sema Erla Ser­d­ar, frambjóðandi ungra jafnaðarmanna, var kjörin formaður framkvæmdastjórnar Samfylkingarinnar. Hún hefur verið í fremstu röð ESB-aðildarsinna og meðal annars ritstýrt vefblaði sem er einskonar málgagn ESB í íslenskri fjölmiðlaflóru.

Össur getur þó huggað sig við að ungir jafnaðarmenn hafa ekki snúið Samfylkingunni gegn ESB-stefnu hans þótt hann hafi verið úthrópaður í menningarbyltingunni fyrir áhugann á olíuvinnslu á Drekasvæðinu.

Það var stórbrotið að sjá sólmyrkvan í morgun. Nemendur í Hlíðaskóla gengu fylktu liði upp Háuhlíðina og að vatnstanknum á hlíðinni hér fyrir ofan til að sjá náttúrundrið sem best. Mikill fjöldi bíla var við Perluna og þar stóð fjöldi fólks á svölunum. Sólin blasti við á heiðskírum himni í austri. Ég notaði filmur til að sjá tunglið færast fyrir framan sólu án þessa blindast af sólu.

Aldrei hefur flokksformaður komið eins laskaður frá landsfundi og Árni Páll Árnason en í dag sigraði hann Sig­ríði Ingi­björgu Inga­dótt­ur í for­manns­kjöri Sam­fylk­ing­ar­inn­ar á lands­fundi flokks­ins með aðeins einu atkvæði. Árni Páll hlaut 49,49 at­kvæða eða 241 at­kvæði en Sig­ríður Ingi­björg 49,28% og 240 at­kvæði.  

Sig­ríður Ingi­björg til­kynnti for­manns­fram­boð sitt klukkan 17.00 í gær af því að henni blöskraði slök staða Samfylkingarinnar. Verður ekki annað sagt en hún hafi skynjað magnaða óánægju meðal flokksmanna með forystu Árna Páls – má segja að tilviljun hafi ráðið hvort þeirra sigraði.

Það er ekki auðvelt fyrir Árna Pál að sameina flokkinn eftir þessa útreið. Rætt var við Sigríði Ingibjörgu á vefsíðunni kvennabladid.is fimmtudagskvöldið 19. mars og þar stóð:

„Það er augljóst að Samfylkingin hefur verið í ákveðnum vandræðum undanfarin ár og tapaði stórt í síðustu kosningum. Hvar ætlar þú að byrja?

Við höfum ekki tíma til að leggjast í naflaskoðun en við megum ekki hætta að gagnrýna sjálf okkur heldur. Fyrst og fremst þurfa allir að standa saman og verja fólkið í landinu fyrir ríkisstjórninni. Ef okkur tekst að gera gagn verður miklu auðveldara að leysa innanbúðarmál Samfylkingarinnar.“

Líklegt er að nú verði Samfylkingin að leggjast í naflaskoðun. Við þær aðstæður sem sköpuðust við framboð Sigríðar Ingibjargar hefði mátt búast við að hún fengi allt að 30% fylgi eins og óánægjuframboð fá gjarnan – eins konar Pírata-fylgi. Hið mikla fylgi sem hún fékk lamar í raun Samfylkinguna – hún er forystulaus þótt hún hafi kjörið sér formann.

Samtal mitt við Jón Atla Benediktsson, aðstoðarrektor Háskóla Íslands, á ÍNN er komið á netið og má sjá það hér.

Nú er rifjað upp að hér varð sólmyrkvi 30. júní árið 1954 þegar ég var níu ára og minnist ég þess að horft var á hann í gegnum spólur fyrir diktafón sem faðir minn notaði. Þetta voru fjólubláar himnur sem voru settar í fóninn og rispuðust þær þegar tekið var upp hljóð. Með því að raða saman nógu mörgum spólum mátti skapa vörn fyrir augun.

Nú verður sólmyrkvi að nýju á morgun. Fyrirhyggjuleysi leiddi til þess að ég nálgaðist ekki sólmyrkvagleraugu áður en þau seldust upp. Raunar er í blöðum í útlöndum sagt að þessi gleraugu séu uppseld hvarvetna nema kannski á fábýlum stöðum í Evrópu. Bent er á að nota megi filmu með því að raða nokkrum saman og liggur beint við að nota það ráð.

Á einni viku hefur hamagangurinn vegna bréfs Gunnars Braga Sveinssonar utanríkisráðherra gengið yfir hér á landi. Umræðurnar hafa verið gagnlegar. Stjórnarandstaðan hljóp á sig í oftúlkunum á valdi alþingis gagnvart utanríkisráðherra. Björg Thorarensen, prófessor í stjórnlagafræði við Háskóla Íslands, sagði í ríkisútvarpinu í dag að það hefði mátt sækja um aðild að ESB án þess að fyrir lægi sérstök samþykkt alþingis um það. Þeim mun frekar er utanríkisráðherra heimilt að afturkalla umsókn sem ekki hefur leitt til neins nema kostnaðar og deilna ef ekki upphlaupa.

Hið fráleita kvörtunarbréf stjórnarandstöðunnar til Martins Schulz, forseta ESB-þingsins, sem reist er á beinum rangtúlkunum hefur ef til vill orðið til að rugla ESB-menn í ríminu, að minnsta kosti hafa þeir orðið sér til skammar með viðbrögðunum við bréfi utanríkisráðherra. Brussel-viðbrögðin sanna svo ekki verður um villst hve miklu skiptir að losna undan umsóknarstimplinum í bókum ESB.

Ríkisstjórnin hlýtur að beita öllum ráðum til að ESB standi við þau orð að það sé afstaða íslensku ríkisstjórnarinnar sem ráði stöðu Íslands gagnvart ESB en ekki túlkun embættismanna í Brussel.

Í dag ræddi ég við Jón Atla Benediktsson, aðstoðarrektor HÍ og prófessor, í þætti mínum á ÍNN. Hann er einn þriggja frambjóðenda til rektors Háskóla Íslands í kosningum sem fram fara hinn 13. apríl. Samtal okkar verður frumsýnt kl. 20.00 í kvöld og síðan á tveggja tíma fresti til klukkan 18.00 á morgun.

Með því að sameinast um tillögu varðandi viðræður ESB og að þær hefjist ekki að nýju fyrr en þjóðin hafi samþykkt það færir stjórnarandstaðan sig aftur fyrir samþykkt tillögunnar um umsókn frá 16. júlí 2009. Við afgreiðslu hennar var felld tillaga Sjálfstæðisflokksins um að ekki skyldi sótt um nema þjóðin samþykkti það í atkvæðagreiðslu. Að stjórnarandstaðan marki sér nú þessa víglínu sýnir að foringjar hennar vilja ná tökum á undanhaldinu í stað þess að það sé skipulagslaust.

Tillagan er ekki aðeins tilraun til að stöðva stjórnlausan flótta frá „kíkja í pokann“-stefnunni heldur einnig viðurkenning á að 2009-samþykktin gilti aðeins á því kjörtímabili.

Með því að láta hjá líða að bregðast við bréfi utanríkisráðherra með þeim orðum að ESB vilji ekki blanda sér í íslensk innanríkismál er ESB einmitt að blanda sér í þau á skammarlegan hátt. Líklegt er að það sé gert með ráðum frá sendiráði ESB hér á landi en oftar en einu sinni hafa sendiherrar ESB gagnvart Íslands hlutast til um íslensk innanríkismál á ólíðandi hátt.

Nú berast vífillengjur frá Brussel, frá fulltrúum sem áður hafa svarað einföldum spurningum á einfaldan hátt og sagt að það væri ríkisstjórnar Íslands að ákvarða stöðu lands og þjóðar gagnvart ESB. Tilmæli utanríkisráðherra Íslands eru skýr og einföld, ESB viðurkenni þá staðreynd að Ísland er ekki umsóknarríki og þurrki nafn landsins af listum þar sem þetta segir.

Sagan kennir að Brusselmenn skilja ekki nei sem nei. Að þeir ætli að beita íslensk stjórnvöld þessari aðferð ber með sér valdsmannslegan hroka og veitir enn eina sýn á hvers vænta mætti af aðild að sambandinu.

Við blasti strax á fyrsta degi frétta um bréfið sem Gunnar Bragi Sveinsson utanríkisráðherra afhenti fimmtudaginn 12. mars að ESB-aðildarsinnar utan þings og innan hlupu á sig í hita leiksins. Þeir tóku alltof stórt upp í sig um aðferðina sem ráðherrann beitti til að skýra ESB formlega og afdráttarlaust frá því að Ísland væri ekki ESB-umsóknarríki auk þess sem þeir túlkuðu bindandi gildi þingsályktunartillagna á rangan hátt.

Síðan hefur komið í ljós að meðal ESB-aðildarsinna eru menn alls ekki á einu máli um túlkunina á áhrifum bréfs utanríkisráðherrans, nægir í því sambandi að vísa til ólíkra orða sem Össur Skarphéðinsson annars vegar og Árni Páll Árnason hins vegar hafa látið falla um þetta efni. Össur kýs að lýsa fögnuði vegna bréfsins: „Hann syngur eins og kólibrífugl í mín eyru,“ sagði Össur um utanríkisráðherra og bréf hans á alþingi í dag. Árni Páll krafðist þess á alþingi í gær að bréf utanríkisráðherra yrði afturkallað, hann hefur sagt bréfið jaðra við landráð.

Árni Páll Árnason sendi ásamt öðrum forystumönnum stjórnarandstöðunnar kvörtunarbréf til „stóru Brusselmömmu“ í von um að geta grafið undan áhrifum bréfs utanríkisráðherra.

Við blasir uppnám í röðum stjórnarandstæðinga vegna þessa máls. Um helgina var sagt að þeir veltu fyrir sér að flytja nýja tillögu um viðræður við ESB. Í því fælist endanleg viðurkenning þeirra á haldleysi ályktunarinnar frá 16. júlí 2009. Að þeir flytji vantraust á utanríkisráðherra virðist ekki á dagskrá.

Utanríkisráðherrar ESB-ríkjanna komu saman á reglulegum fundi í Brussel í dag. Lettneski utanríkisráðherrann sem tók við bréfi Gunnars Braga og situr í forsæti fundarins sagði bréfið ekki koma til umræðu á fundinum til að „trufla ekki umræður“ um málið hér á landi. Bréfið hefur þegar kallað fram mikla gagnrýni á ESB á vefsíðum fjölmiðla sem sagt hafa frá því, einkum í Þýskalandi og Frakklandi.

ESB-ráðamenn hafa sagt að íslensk stjórnvöld ráði stöðu sinni gagnvart ESB. Skirrist þeir við að taka Ísland af umsóknarlistanum ganga þeir á bak eigin orða.

Stjórnarandstæðingar fóru halloka í þingumræðum í dag um bréf utanríkisráðherra til Evrópusambandsins. Við blasir að rök þeirra eru haldlaus. Núverandi ríkisstjórn fylgir ekki ESB-stefnu ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur og stuðningsmanna hennar. Í stjórnarsáttmálanum frá maí 2013 segir:

„Gert verður hlé á aðildarviðræðunum Íslands við Evrópusambandið og úttekt gerð á stöðu viðræðnanna og þróun mála innan sambandsins. Úttektin verður lögð fyrir Alþingi til umfjöllunar og kynnt fyrir þjóðinni. Ekki verður haldið lengra í aðildarviðræðum við Evrópusambandið nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu.“

Yfirlýsingar um að í þessum orðum fælust loforðasvik við kjósendur urðu fyrst háværar þegar úttekt Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands var lögð fram á þingi fyrir um það bil ári. Þegar utanríkisráðherra vildi framkvæma stjórnarstefnuna og lagði fram tillögu um afturköllun umsóknarinnar umturnaðist stjórnarandstaðan og beitti öllum ráðum til að stöðva framgang málsins. Hafi eitthvað óþingræðislegt gerst í þessu máli birtist það í orðum og gjörðum stjórnarandstöðunnar. Hún vill ekki að vilji meirihluta alþingis nái fram að ganga.

Ríkisstjórnin féll ekki frá stefnu sinni heldur boðaði þingheimi í haust að málið yrði að nýju tekið fyrir. Gerðu flestir ráð fyrir að ný tillaga yrði lögð fyrir þingið. Össur Skarphéðinsson, fyrrv. umsóknarráðherra, sagði að tillögunni yrði mætt með „eldi og brennisteini“ og Róbert Marshall, þingflokksformaður Bjartrar framtíðar, hafði uppi sambærilegar hótanir.

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson forsætisráðherra sagði á alþingi í dag að vissulega hefði verið boðað „að hugsanlega kæmi fram tillaga“  frá utanríkisráherra um stöðuna gagnvart ESB. Það hefði hins vegar orðið niðurstaða  „í samskiptum við Evrópusambandið á síðustu vikum … að ljúka þessu á sem jákvæðastan hátt gagnvart Evrópusambandinu, ef svo má segja, gera þetta í góðu. Það eina sem vantaði var að ríkisstjórnin gerði grein fyrir afstöðu sinni til málsins, hvort hún vildi taka upp stefnu síðustu ríkisstjórnar og halda áfram þar sem frá var horfið í þessu umsóknarferli eða ekki“.

Þessi orð forsætisráðherra verða ekki skilin á annan hátt en þann að í Brussel hafi mönnum blöskrað svo framganga stjórnarandstöðunnar fyrir ári að þeir vildu ekki að ESB yrði að sama bitbeini nú og þá og því hafi orðið samkomulag um þessa leið til að árétta að Ísland sé ekki umsóknarríki.

Í dag skrifaði ég pistil hér á síðuna um bréf utanríkisráðherra til ESB þegar hann hafnaði stöðu Íslands sem umsóknarríkis, sjá hér. Að segja ráðherrann hafa farið gegn íslenskum stjórnlögum stenst ekki. Nú segir á ruv.is að formenn stjórnarandstöðuflokkanna ætli í vikunni að leggja fram sameiginlega þingsályktunartillögu um að haldin verði þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald viðræðna við Evrópusambandið.

Má skilja fréttina á þann veg að sameiginleg tillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu sé flutt til að setja bæði þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks í vandræðalega stöðu, þeir hafi lofað fyrir síðustu kosningar að halda slíka þjóðaratkvæðagreiðslu. „Þeir þyrftu nú aftur að rökstyðja það á Alþingi í langdregnum umræðum hversvegna þeir vilji ganga á bak orða sinna,“ segir í fréttinni.

Þetta er enn ein furðufréttin um viðbrögð stjórnarandstöðunnar í þeirri stöðu sem nú hefur skapast. Hún sýnir að forystumenn hennar vita ekkert í hvorn fótinn þeir eiga að stíga, fyrir þeim vakir ekkert efnislegt varðandi ESB heldur að koma höggi á stjórnarflokkana í von um að geta klofið þá – það hefur verið markmið Össurar Skarphéðinssonar frá upphafi og hafa einhverjir stjórnarsinnar dansað eftir pípu hans. Össur klúðraði hins vegar umsókninni.

Hið einkennilega er að meirihluti utanríkismálanefndar alþingis eða þingsins í heild skuli ekki hafa knúið fram svör stjórnarandstöðunnar við spurningunni um hvernig eigi að taka upp þráðinn þar sem Össur skildi við hann vegna ágreinings um sjávarútvegsmál við ESB. Hvað ætlar minnihlutinn að gera? Hvernig ætlar hann að koma á viðræðum? Þessum spurningum svara forystumenn stjórnarandstöðunnar ekki, þeir vita ekki svörin og þeim stendur á sama af því að fyrir þeim vakir að stofna til vandræða á alþingi.

Það er ekkert sem útilokar að stjórnarflokkarnir leggi fram þingsályktunartillögu um slit aðildarviðræðna þrátt fyrir að það hefði í för með sér lamandi áhrif á störf þingsins vegna andstöðu stjórnarandstöðunnar. Viðmælendur fréttastofu úr stjórnarliðinu segja þó að sú tillaga sé ekki á döfinni.

Gunnar Bragi Sveinsson utanríkisráðherra hefur verið beðinn um að koma fyrir utanríkismálanefnd Alþingis til að útskýra afstöðu ríkisstjórnarinnar gagnvart aðildarviðræðum við ESB. Hann flytur skýrslu fyrir Alþingi á þriðjudag. 

Þáttur minn á ÍNN frá miðvikudegi 11. mars þar sem ég ræddi við Öldu Hrönn Jóhannsdóttur aðstoðarlögreglustjóra á höfuðborgarsvæðinu er kominn á netið og má sjá hann hér.

Afflutningur á staðreyndum hefur frá upphafi verið einkenni á málflutningi þeirra sem mæla með aðild Íslands að Evrópusambandinu. Ekki hefur staðið steinn yfir steini í málflutningnum þegar grannt er skoðað og á tímum ESB-viðræðnanna var látið eins og allt væri í himnalagi þótt þær hefðu ekki haggast frá vori 2011 vegna ágreinings um sjávarútvegsmál. Nú felst þessi afflutningur í slagorði frá Já Íslandi í auglýsingum þar sem kynnt eru til sögunnar orðin lýðræði og gerræði og látið að því liggja að utanríkisráðherra hafi beitt gerræðislegum aðferðum til að fótum troða lýðræðið þegar hann afhenti starfsbróöur sínum í Lettlandi bréf fimmtudaginn 12. mars og lýsti Ísland ekki lengur umsóknarríki gagnvart ESB.

Skrautleg atburðarás hefur síðan orðið hér og í Brussel þar sem þeir taka sér helst fyrir hendur að túlka bréf utanríkisráðherra sem virðast ekki hafa lesið það. Hér má lesa um þennan þátt málsins.

Að utanríkisráðherra afhendi bréf til að skýra alkunna afstöðu ríkisstjórnar feli í sér gerræði er fráleitt. Þeir sem hafa of- eða rangtúlkað gildi þessa gjörnings ættu að biðja þjóðina afsökunar vilji þeir halda stöðu sinni sem marktækir álitsgjafar eða stjórnmálamenn. Talsmaður stækkunardeildar ESB lýsti boðleiðum bréfs af þessu tagi innan stjórnkerfis ESB en forsætisráðherra segir í samtali við Eyjuna að við gerð bréfsins hafi verið samráð við embættismenn ESB. Í Brussel hefur bréfið því ekki komið neinum á óvart sem sýslar með íslensk málefni.

Erlendis líta álitsgjafar á þetta á þann veg sem gera ber – það hafi orðið formleg þáttaskil í samskiptum ESB og Íslands. Var ekki seinna vænna miðað við stefnu ríkisstjórnarinnar. Á vefsíðu þýsku fréttastofunnar Deutsche Welle birtist á ensku athyglisverð grein eftir Christoph Hasselbach í tilefni af bréfi utanríkisráðherra og hefur hún verið þýdd á íslensku á Eyjunni eins og sjá má hér. Augljóst er að innan ESB leggja menn dýpri merkingu í þessa ákvörðun íslensku ríkisstjórnarinnar en ýmsir hér á landi sem telja hana engu skipta.

Vilji menn átta sig á hvað það var sem Gunnar Bragi Sveinsson utanríkisráðherra tilkynnti Evrópusambandinu fimmtudaginn 12. mars er einfaldast að líta á texta sem birtir eru á vefsíðu utanríkisráðuneytisins.

Textinn sem gildir gagnvart ESB er á ensku. Þar segir:

„The Government of Iceland has no intentions to resume accession talks. Furthermore, any commitments made by the previous Government in the accession talks are superseded by the present policy. In light of the above it remains the firm position of the Government that Iceland should not be regarded as a candidate country for EU membership and considers it appropriate that the EU adjust its working procedures accordingly.“

Utanríkisráðuneytið íslenskar þennan texta svona:

„Ríkisstjórn Íslands hefur engin áform um að hefja aðildarviðræður að nýju. Enn fremur yfirtekur þessi nýja stefna hvers kyns skuldbindingar af hálfu fyrri ríkisstjórnar í tengslum við aðildarviðræður.Í ljósi framangreinds er það bjargföst afstaða ríkisstjórnarinnar að ekki skuli líta á Ísland sem umsóknarríki ESB og lítur hún svo á að rétt sé að ESB lagi verklag sitt að þessu.“ (Skáletur Bj. Bj.)

Ég skáletra þarna eina setningu vegna þess að misskilja má hana á íslensku. Á ensku fer ekkert á milli mála. Þarna er lýst yfir því á afdráttarlausan hátt að ríkisstjórnin sé óbundin af öllum skuldbindingum sem rekja má til aðildarviðræðna undir stjórn fyrri ríkisstjórnar. Íslenska textann má skilja á þann hátt að ríkisstjórnin „yfirtaki“ eitthvað frá vinstristjórninni.

Af því sem segir í erlendum blöðum er ljóst að þaulvanir blaðamenn velkjast ekki í neinum vafa um hvað felist í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sjá Le Figaro hér og Le Monde hér.

Forystumenn stjórnarandstöðunnar hafa sent einskonar bænarskrá til Evrópusambandsins. Hún breytir að sjálfsögðu engu um efni tilkynningar utanríkisráðherra. Þá vill formaður þingflokks sjálfstæðismanna efna til sérstakra umræðna um gildi þingsályktana. Einfaldast er fyrir þingmenn að kynna sér íslenskan stjórnskipunarrétt. Nú hefur Spegill ríkisútvarpsins leitt ESB-fræðinginn Eirík Bergmann Einarsson fram sem málsvara þess sjónarmiðs að bréf ríkisstjórnarinnar sé innihaldslaust. Hann ætti að veita stjórnarandstöðunni áfallahjálp.

Þá hefur ESB verið formlega tilkynnt að Ísland sé ekki lengur umsóknarríki. Gunnar Bragi Sveinsson afhenti formanni ráðherraráðs ESB og framkvæmdastjóra aðildarviðræðna bréf um þetta á fundi í dag, tilkynningu utanríkisráðuneytisins og bréf utanríkisráðherra má sjá hér. Bréf utanríkisráðherra felur í sér þjóðréttarlegan gjörning gagnvart ESB en jafnan hefur verið sagt af þess hálfu að það taki mið af óskum íslenskra stjórnvalda í málinu. Ísland er því ekki lengur ESB-umsóknarríki.

Ég hef verið talsmaður þess að íslenska ríkisstjórnin tæki einhliða af skarið í þessa veru í ljósi framvindu mála allt frá árinu 2011 þegar ESB neitaði að afhenda rýniskýrslu sína um sjávarútvegsmál. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur reyndi árangurslaust að fá ESB til að afhenda þessa skýrslu. Í janúar 2013 kynnti síðan Össur Skarphéðinsson umsóknarráðherra þá niðurstöðu að gera ætti hlé á viðræðunum. Þær hafa síðan legið í láginni, viðræðunefndir hafa verið afmunstraðar og ný framkvæmdastjórn ESB tilkynnti árið 2014 að ekki yrði unnið að frekari stækkun ESB fyrr en í fyrsta lagi eftir 2019.

Það er aðeins til marks um málefnafátækt stjórnarandstöðunnar ætli hún að taka öll mál ríkisstjórnar á alþingi í gíslingu vegna þessa máls eins og Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingarinnar, boðaði í Kastljósi kvöldsins. Flokkarnir sem töpuðu síðustu kosningum vegna ESB-málsins ætla að setja málið í fyrirrúm þegar málið er dautt. Það er rétt sem Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, sagði í Kastljósinu að það er enginn munur á dauðu eða steindauðu máli. Hann minnti einnig á að þingsályktunartillagan um umsóknina í júlí 2009 var flutt með þeim áskilnaði flutningsmanna að hvenær sem er gætu þeir hlaupið frá henni. Nú er látið eins þessi illa ígrundaða tillaga sé ígildi lögbindingar ef ekki stjórnarskrár.

Vilji stjórnarandstaðan ná sér niðri á ríkisstjórninni vegna þessa máls er eðlilegt að hún geri það með tillögu um vantraust. Það er fyrsti dómur sem unnt er að fella yfir stjórninnj eða einstökum ráðherrum vegna þess sem gerst hefur í dag. Kjósendur fella sinn dóm í kosningum.

Gleðileg þáttaskil hafa orðið í ESB-málinu.

Í þætti mínum á ÍNN í dag ræði ég við Öldu Hrönn Jóhannsdóttur, aðstoðarlögreglustjóra á höfuðborgarsvæðinu, sem vinnur meðal annars að því að innleiða nýjar aðferðir til að takast á við heimilisofbeldi. Þátturinn er sýndur klukkan 20.00 og síðan á tveggja tíma fresti til kl. 18.00 á morgun.

Hér má sjá samtal okkar Jakobs F. Ásgeirssonar, ritstjóra Þjóðmála, sem fór í loftið miðvikudaginn 4. mars er en er nú kominn á netið á vefslóðinni inntv.is. Þar má skoða efni stöðvarinnar marga mánuði aftur í tímann fyrir þá sem hafa áhuga á því.

Leiðari Morgunblaðsins í gær um hlustun á ríkisútvarpið dregur upp skýrari mynd af stöðu þess en lesa mátti úr harmkvælum þeirra sem létu við afgreiðslu fjárlaga ársins 2015 eins og íslensk menning væri í húfi yrði minna fé lagt til hins opinbera hlutafélags. Í nýjasta hefti Þjóðmála er brugðið ljósi á þessar umræður um ríkisútvarpið og rangfærslur þeirra sem veittust að meirihluta alþingis með árásum um að hann ætlaði að ganga að ríkisútvarpinu dauðu. Miðað við tölurnar í fyrrnefndum leiðara er útvarpið að deyja vegna þess hve fáir hlusta á það. Í leiðaranum segir:

„Þá er eftirtektarvert hve Bylgjan hefur sett Ríkisútvarpið, með allt sitt fé og mannafla, aftur fyrir sig með afgerandi hætti. Jafnvel þegar Ríkisútvarpið skellir tveimur rásum sínum saman hefur það ekki roð við Bylgjunni, ef hádegisfréttir eru taldar frá. Hlustun á þann fréttatíma er þó minni en ætla mætti, ef miðað er við það sem áður var. (Síðasta lag fyrir fréttir er nánast horfið úr hlustun ef marka má graf sem fylgdi.) […]

Væri ekki eðlilegra að hið opinbera semdi við Bylgjuna um þetta öryggishlutverk? Hún mun vera rekin fyrir mun minna fé en keppinauturinn en skákar honum um hlustun. Ekki er hægt að treysta á að atburðir sem kalla á öryggisstofnunina ómissandi gerist á þessu korteri (12:15-12:30) þar sem hlustun á „RÚV“ er enn mest, en þó aðeins 12%.“

Í frétt á mbl.is segir síðdegis í dag:

„Mikið hef­ur verið að gera hjá björg­un­ar­sveit­um Slysa­varna­fé­lags­ins Lands­bjarg­ar í dag vegna ófærðar víða um land. Um 250 björg­un­ar­sveita­menn taka nú þátt í ófærðaraðstoð.

Sam­kvæmt til­kynn­ingu frá Lands­björgu er ástandið einna verst fyr­ir aust­an fjall og í upp­sveit­um Árnes­sýslu. Á Hell­is­heiði, í Þrengsl­um og á Lyng­dals­heiði hef­ur fjöldi bif­reiða setið fast­ur eða verið ekið út af vegi. Á leið til og frá Gull­fossi, Geysi og á Þing­völl­um  er t.a.m. gríðarleg­ur fjöldi bíla og rúta fast­ur og telja stjórn­end­ur aðgerða að þeir séu a.m.k. vel á annað hundraðið. Vel hef­ur gengið að aðstoða ferðafólkið.“

Ég átti leið um Lækjartorg um 10.30 í morgun og sá þá fjölda ferðamanna ganga til langferðabifreiða og stóð meðal annars á þeim Golden Circle það er Gullni hringurinn, ferð um Þingvelli að Geysi og Gullfossi.

Mig undraði að sjá að þessar ferðir væru til sölu þrátt fyrir veðurspána en ákvað að halda mér hlés enda ekki kunnáttumaður.

Gordon Brown, fyrrverandi forsætisráðherra Breta, ritaði grein í The Guardían í dag þar sem hann varaði Breta við að segja skilið við Evrópusambandið, gerðu þeir það hlytu þeir sambærileg örlög og Norður-Kóreumenn, þeir yrðu áhrifa- og vinalausir. Á Evrópuvaktinni má lesa frétt um greinina. 

Þegar ég las þetta minnti það mig á spá Gylfa Magnússonar, þáv. viðskiptaráðherra, frá 26. júní 2009 um að Ísland mundi einangrast á alþjóðavísu og verða Kúba norðursins ef ekki yrði fallist á Icesave-samkomulagið sem síðar var fellt í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Allir vita hvernig spá Gylfa hefur ræst. Líklegt er að Gordon Brown sé álíka forspár og Gylfi. Íslenski viðskiptaráðherrann vildi á sínum tíma að íslenskir skattgreiðendur létu undan kröfum Browns og tækju að sér að greiða skuldir óreiðumanna.

Á vefsíðunni Andríki er í dag kynnt nýtt hefti Þjóðmála og má sjá kynninguna hér.

Í dag var rætt við sjóðstjórann og ofur-fjárfestinn Neil Woodford í þættinum Hardtalk á BBC og má sjá þáttinn og heyra hér. 

Vakinn er athygli á þættinum vegna hins raunsæja mats sem þar kemur fram á þróuninni á evru-svæðinu. Woodford segir réttilega að líta verði til þess að stjórnmálamenn hafi lagt mikið undir pólitískt vegna evru-samstarfsins og þeim sé mjög í mun að ekki verði neinn brestur í hinni pólitísku samstöðu. Staðreyndin sé hins vegar sú að efnahagslegur raunveruleiki vegi að lokum þyngra en pólitísk fyrirheit og stjórnmálamenn verði að laga sig að honum. Það sé til dæmis fráleitt að fella Þýskland annars vegar og Grikkland og Portúgal hins vegar í sama efnahagsramma. Evru-samstarfið verði ekki langlíft.

Í Venezúela þar sem marxistar sitja við stjórn hefur verið gripið til nýrra aðferða við framkvæmd marxísks skömmuntarkerfis. Komið verður fyrir um 20.000 fingrafaraskönnum  í stórverslunum til að fylgjast með innkaupum fólks. Nicolas Maduro forseti segir að með því að tengja saman fingrafar og afgreiðslukerfi verslana verði unnt að stöðva hamstur. Í um eitt ár hafa langar biðraðir verið við verslanir vegna skorts á nauðsynjum. Forsetinn telur skortinn stafa að óheiðarleika í viðskiptum, hann megi meðal annars stöðva með því að sjá til þess að enginn kaupi meira en ákveðinn skammt matvæla innan ramma reglna sem framfylgt verði með skoðun fingrafara.

Að skortur í Venezúela verði upprættur á þennan hátt er álíka fráleitt og að unnt verði að halda lífi í óbreyttu evru-samstarfi.

Efnahagslegir kraftar taka völdin og við þeim verður að bregðast með öðru en yfirborðskenndum aðferðum eða blekkingum. Við þurfum raunar ekki að fara út fyrir landsteinana til að átta okkur á hve erfitt er að skapa sameiginlegt átak í efnahagsmálum sem ræðst frekar af raunsæi en óskhyggju. Heitstrengingar um árangur í kjarasamningum eru skýrt dæmi um loftkastalasmíð hér á landi og því miður er oft samið með hana að leiðarljósi og skuldinni síðan skellt á blessaða krónuna – árinni kennir illur ræðari.

Í dag fór ég í þáttinn Eyjuna sem Björn Ingi Hrafnsson heldur úti á Stöð 2 og sátum við Ragna Árnadóttir, fyrrv, dómsmálaráðherra, fyrir svörum eftir að Björn Ingi hafði rætt í rúmar 20 mínútur við Sigríði Björk Guðjónsdóttur, lögreglustjóra á höfuðborgarsvæðinu. Fóru þau yfir umræður um úrskurð Persónuverndar og önnur mál sem hafa verið á döfinni undanfarið og tengjast Sigríði Björk.

Ég hef skrifað um þetta mál dag eftir dag hér á síðuna og hef í raun ekkert við það að bæta sem áður er sagt. Björn Ingi spurði mig hvort ég teldi um herferð fjölmiðla gegn lögreglustjóranum að ræða, ég sagðist aldrei hafa notað það orð en hins vegar blöskraði mér hvernig sótt væri að Sigríði Björk með ásökunum um lögbrot, engin innstæða væri fyrir slíkum fullyrðingum. Þá þætti mér einkennilegt að ráðist væri á mig vegna aldurs míns vegna þess að ég hefði skoðun á málinu. Mér þætti þetta slæm blaðamennska sem drægi úr trú á fjölmiðlum.

Björn Ingi sagði að fjölmiðlar hefðu haldið málinu vakandi. Ég minnti á að tilgangurinn hjá DV hefði verið að koma því á framfæri að Tony Omos ætti von á barni hér á landi til að bæta málstað hans sem hælisleitanda og síðan hefði blaðamaður DV komið lekaskjalinu til lögfræðings og eftir það hefði málið verið kært til saksóknara sem síðan hefði tekið málið í sínar hendur.

Hér má sjá það sem segir um þetta á Eyjunni. 

Satt að segja blöskrar mér heiftin í þeim sem láta eins og þeir hafi í hendi sér að ákveða hverjir hafi framið lögbrot og það jafngildi aðför að réttarríkinu að vera ekki sammála þeim. Þessi framkoma dregur úr trausti á fjölmiðlamönnum og sæmir þeim ekki því að brotið er í bága við grundvallarreglur sem þeim ber að virða.