Klukkan 19.00 var ég í beinni sjónvarpsútsendingu á Stöð 2 og ræddi þar um samskipti Íslands og Kína í þætti um fréttir liðinnar viku. Um kvöldið voru fyrstu áskriftartónleikar Kammersveitar Reykjavíkur á þessu starfsári í Listasafni Íslands.

Klukkan 11 flutti ég stutt ávarp við upphaf málþings í Menntaskólanum við Sund um málefni og stöðu skólans. Hafði ég tíma þar til að hlusta á framsöguræður, sem allar voru hinar fróðlegustu. Sjálfstæði framhaldsskólanna er að aukast og jafnframt tel ég, að þeir muni í vaxandi mæli keppa um nemendur, að minnsta kosti hér á höfuðborgarsvæðinu og þess vegna beri skólunum að skerpa sjálfsmynd sína og gera nemendum með skýrari hætti en til þessa grein fyrir því, hvað þeir hafa að bjóða. Almennt voru ræður manna jákvæðar á þessu málþingi, sérstaklega finnst mér skemmtilegt að heyra í fulltrúum nemenda, bæði hér og við vígslu nýja skólahússins í Garðabæ voru fulltrúar nemenda hvað jákvæðastir og mest í mun að gera skólann sinn betri og halda merki hans hátt á loft. Klukkan 16 tókum við þátt í hátíð Rithöfundasambands Íslands að Dyngjuvegi 8, þar sem sambandið var formlega að flytja aðsetur sitt í hús, sem Gunnar Gunnarsson reisti sér um 1950. Davíð Oddsson beitti sér fyrir því sem borgarstjóri að húsið var keypt á sínum tíma og skyldi það notað í þágu listamanna. Hefur ráðstöfun þess nú verið ákveðin með þessum hætti. Í minn hlut kom að afhenda Ingibjörgu Haraldsdóttur, formanni Rithöfundasambandsins, gjafabréf frá nokkrum velunnurum rithöfunda, sem gefa þeim myndir Gunnars sonar skáldsins úr Fjallkirkjunni og myndskreyttan texta úr Sonnettusveig, hanga þessar um 150 myndir á veggjum Dynguvegs 8 og gefa stofunum þar sérstakan svip.

Klukkan 9 flutti ég ræðu við upphaf málþings sem menntamálaráðuneytið boðaði til um samstarf heimilis og skóla.Var þetta fyrsta málþing um þetta efni og vonandi leggur það grunn að nánara samstarfi heimila og skóla. Allar rannsóknir sýna, að hlutur foreldra við menntun barna sinna skiptir miklu máli. Ég hef verulegar áhyggjur af því, hve umræður um skólamál verða oft neikvæðar og straumarnir eru of mikið á þann veg. Er ég sannfærður um að nánari tengsl skólanna við foreldra og forráðamenn barna styrki stöðu skólanna sem stofnana. Klukkan þrjú flutti ég ræðu á afmælisráðstefnu SÁÁ um hlutverk ríkisins í forvörnum og meðferð. Síðan lá leiðin í álverið í Straumsvík, þar sem hin nýi hluti þess var formlega tekinn í notkun. Þótt skömm sé frá að segja, hafði ég aldrei áður komið inn á athafnasvæði álversins. Var einstaklega glæsilega og með skipulegum hætti staðið að þessari athöfn allri.

Fór í Listasafn ASÍ og var við opnun sýninga Vilhjálms G. Vilhjálmssonar og Erlu Þórarinsdóttur.

Fórum í Gerðarsafn í Kópavogi, þar sem kynntar voru teikningar að Tónlistarhúsi Kópavogs, og skoðaði einnig sýningar þriggja listmálara í safninu Eggerts Péturssonar, Helga Þorgils Friðjónssonar og Kristins G. Harðarsonar. Um kvöldið fórum við á frumsýningu óperunnar Cosi van tutti í Íslensku óperunni.

Flutti setningarávarp í hátíðarsal Háskóla Íslands á þriðju ráðstefnu norrænna sagnfræðinema um norræna sjálfsmynd í fortíð og samtíð. Um kvöldið fór ég á frumsýningu kvikmyndarinnar Perlur og svín í Stjörnubíói

Störf Alþingis hófust með skipulegum hætti í vikunni. Þriðjudag og miðvikudag voru umræður um fjárlagafrumvarpið. Stjórnarandstæðingar gerðu menntamál lítið að umtalsefni, enda erfitt að gagnrýna fjárveitingar til þeirra á þeirri forsendu, að um samdrátt sé að ræða. Að morgni fimmtudagsins var umræða utan dagskrár vegna Lánsjóðs íslenskra námsmanna, að þessu sinni um rétt nemenda í þeim deildum Háskóla Íslands, þar sem gilda fjöldatakmarkanir, til að fá tvisvar sinnum lán til náms á fyrsta ári. Hafði meirigluti stjórnar sjóðsins komist að þeirri niðurstöðu að hverfa bæri frá þessari skipan með vísan til jafnræðisreglna, ég andmæli ekki þeirri niðurstöðu en tel eðlilegt að ákvörðun um þetta komi í úthlutunarreglur að lokinni frekari lögfræðilegri athugun, jafnt á formi og efni málsins, en stjórn LÍN tók málið upp vegna álits umboðsmanns Alþingis um rétt hjúkrunarnema til námsláns.

Klukkan 14.00 var opnuð sýning í Þjóðarbókhlöðu í tilefni af 150 ára afmæli Prestaskólans. Klukkan 17.00 var boðið til veislu vegna 100 ára afmælis Æskunnar. Klukkan 20.00 sóttum við tónleika á vegum Félags íslenskra tónlistarmanna í Listasafni Íslands, þar sem einleikarar frá Norðurlöndum komu fram.

Klukkan 17.00 fórum við í Fjölbrautarskólann í Garðabæ og tókum þátt í hátíðahöldum vegna þess að skólinn er fluttur í nýtt húsnæði. Var fjöldi manns þar í hátíðarskapi. Flutti ég ávarp og síðan skoðuðum við glæsilegt skólahúsnæðið. Athygli mína vakti, að sjónvarpið sá ekki ástæðu til að vera á staðnum og segja frá þessum merka viðburði í sögu skólans eða þróun framhaldsskólakerfisins, þótt það hafi hins vegar sent menn á vettvang, þegar nemendurnir komu frá Sauðárkróki. Þótti mér athöfnin í Garðabæ ekki síður markverð þennan dag en síðasta sprengingin í Hvalfjarðargöngum. Klukkan 20.00 opnaði ég sýningu í Listasafni Íslands á verkum Gunnlaugs Schevings. Er ástæða til að hvetja sem flesta til að sækja þessa merkilegu sýningu.

Klukkan 13.00 flutti ég ávarp á ráðstefnu um markaðssetningu á netinu, sem haldin var í Loftkastalanum. Þegar ég kom þangað uppgötvaði ég, að mér hafði láðst að setja ræðuna í töskuna mína. Sem betur fer var löng röð ráðstefnugesta að skrá sig til þátttöku og skaust Jón Ásbergsson, framkvæmdastjóri Útflutningsráðs, með mig í ráðuneytið að sækja ræðuna og komum við aftur í tæka tíð. Klukkan 14.00 hitti ég nemendur úr framhaldsskólanum á Sauðárkróki, sem hjóluðu í bæinn til að árétta nauðsyn þess, að heimavistarbygging væri reist við skólann en nefnd vinnur nú að undirbúningi málsins.

Sótti fyrirlestur Vytautas Landsbergis, þingforseta í Litháen, sem haldinn var í hátíðarsal Háskóla Íslands. Skrifaði um fyrirlesturinn í vikulegan dálk minn um erlend málefni í DV 3. október 1997.

Klukkan 11.30 fór ég í Menntaskólann í Kópavogi, þar sem því var fagnað, að hópur nemenda hafði hlotið fyrstu verðlaun í myndbandasamkeppni 100 evrópskra framhaldsskóla. Fór hópurinn til London og tók við verðlaununum.Þar voru tveir nemendanna úr MK kjörnir til að fara á fund þings Evrópusambandsins í Brussel og tala máli evrópskra ungmenna. Voru fulltrúarnir kjörnir eftir að hafa flutt framboðsræður, raunar voru þrír Íslendingar kjörnir en aðeins tveir máttu koma frá hverju ríki í 10 manna hópnum. Einnig hefur MK verið valinn til að taka þátt í evrópsku verkefni, sem snertir rannsóknir vegna útlendinga- og kynþáttahaturs. Sýnir þessi viðurkenning til MK, að íslenskir framhaldsskólanemendur standa vel að vígi í evrópskum samanburði.

Fórum á fyrstu tónleika Tríó Reykjavíkur á þessu starfsári í Hafnarborg.

Síðdegis flutti ég ræðu og svaraði fyrirspurnum á fundi Heimdallar, félags ungra sjálfstæðismanna í Reykjavík, um menntamál. Eftir það var ég viðstaddur þegar fyrstu íslensku sjónfræðingarnir fengu afhent prófskírteini sín við hátíðlega athöfn á Hótel Sögu og sagði nokkur orð af því tilefni.

Síðdegis flaug ég til Egilsstaða og hélt þaðan að Hallormsstað, þar sem ég flutti ávarp á ársfundi Fámennra skóla, en í þeim samtökum eru fulltrúar þeirra skóla, þar sem fleiri en einum árgangi er kennt saman. Eftir ávarpið svaraði ég fyrirspurnum. Sneri ég til baka með kvöldvélinni.

Um kvöldið fórum við á tónleika í Langholtskirkju, þar sem Sinfóníuhljómsveit Íslands lék á UNM-hátíðinni, það er hátíð ungra norrænna tónskálda og efndum við til móttöku fyrir tónskáldin í Listasafni Sigurjóns Ólafssonar eftir tónleikana.

Klukkan 9 flutti ég setningarávarp á norrænni ráðstefnu um búsetulandslag í Norræna húsinu, sem það stóð að ásamt Listasafni Sigurjóns Ólafssonar. Sídegis fór ég upp í Munaðarnes og flutti ræðu og svaraði fyrirspurnum á landsfundi Félags framhaldsskólanema. Var það í þriðja sinn, sem ég sótti slíkan fund og er að mínu mati ómetanlegt að fá þannig tækifæri til að ræða við fulltrúa framhaldsskólanema af öllu landinu. Um kvöldið fórum við á frumsýningu á Þremur systrum í Þjóðleikhúsinu.

Í hádeginu var afmælisfundur Verslunarráðs Íslands á Hótel Sögu, þar sem forsætisráðherra flutti ítarlega ræðu um stöðu Íslands í alþjóðlegu tilliti. Um kvöldið var að nýju fundur á sama stað, þar sem Vörður, fulltrúaráð sjálfstæðismanna í Reykjavík, tók ákvörðun um opið prófkjör vegna borgarstjórnarkosninganna. Var þessi ákvörðun tekin á lýðræðislegan hátt og er sú afgreiðsla í hróplegu ósamræmi við vinnubrögðin hjá R-listanum, þar sem menn sitja í bakherbergjum og deila með sér sætum en komast síðan að þeirri niðurstöðu að fela Ingibjörgu Sólrúnu að ráða aðferðinni, sem á að beita við skipan framboðslistans. Skilst mér að hún hafi sagt einhvers staðar, að kannski myndi hún handvelja á listann, af því að Davíð Oddsson hafi gert það á sínum tíma og sigrað! Hún sleppir því hins vegar, að umboðið fékk kjörnefnd Sjálfstæðisflokksins eftir almennan fund, umræður á honum og atkvæðagreiðslu. Hin ólýðræðislegu vinnubrögð, sem jafnan hafa einkennt hinn skipulagslausa Kvennalista, virðast nú eiga að ráða við ákvarðanir á vegum R-listans í vandræðagangi hans og framboðsraunum. Bendi ég enn á það, hve lítið er fjallað um þessar raunir í fjölmiðlum, enda kemur það R-listanum líklega best að það sé ekki gert.

Hálfur mánuður er síðan ég færði hér síðast inn dagbókarbrot og stafar það af því, að um síðustu helgi eða dagana 20. til 23. september var ég í Hamborg og Lübeck á fundi menningarmálaráðherra Eystrasaltslandanna. Var þetta þriðji ráðherrafundurinn af þessu tagi en hinn fyrsti, sem ég sæki. Eins og kunnugt er var Ísland ekki með í Eystrasaltssamstarfinu, þegar það hófst en síðan var okkur boðin aðild eftir gagnrýni af okkar hálfu. Tel ég gagnlegt fyrir okkur að eiga aðild að þessari svæðasamvinnu ríkjanna en auk Norðurlandanna fimm eiga Eistland, Lettland, Litháen, Rússland og Pólland aðild auk sambandslandanna Schleswig-Holstein og Mecklenburg-Vorpommern, að þessu sinni tóku fulltrúar Freie und Hansestadt Hamburg einnig þátt í fundunum. Helmut Schäfer, aðstoðarutanríkisráðherra sambandsstjórnarinnar í Bonn, stjórnaði hins vegar fundinum, en í Þýskalandi eru menningarmál á verksviði einstakra sambandslanda en sambandsríkið kemur fram gagnvart öðrum ríkjum. Fyrsta daginn vorum við í Hamborg og fram eftir degi sunnudaginn 21. september, þegar farið var til Lübeck í Schleswig-Holstein, þar sem fundirnir voru haldnir. Borgin er rétt við landamærin, sem áður skildu á milli Austur- og Vestur-Þýskalands. Fórum við í ferð til borgarinnar Wismar í Mecklenburg-Vorpommern, sem er sambandslandið við Eystrasaltsströndina í fyrrverandi Austur-Þýskalandi og nær að landamærum Póllands. Enn er mikill munur á Austur- og Vestur-Þýskalandi, þótt stórátak hafi verið gert til að jafna muninn. Wismar á sér gamla sögu sem ein af Hansaborgunum og þangað munu menn vafalaust sækja til að sjá slíka borg, sem ekki hefur verið spillt með nýjum byggingum. Í ræðum sem fulltrúar borgarinnar og sambandslandsins fluttu yfir okkur kom fram mikill biturleiki, þegar fjallað var um einræðistíma kommúnista í landinu og sagt, að þeir hefðu valdið því meira tjóni en átökin í síðari heimsstyrjöldinni. Fórum um kvöldið á frumsýningu á leikritinu Bein útsending í Loftkastalanum.

Síðdegis laugardaginn 13. september fórum við Rut á tónleika Sinfóníuhljómsveitar Íslands en þar var einnig minnst 80 ára afmælis Jóns Þórarinssonar tónskálds þennan sama dag. Var smáhóf á vegum stjórnar hljómsveitarinnar í hléi og þar gafst mær færi á að ávarpa Jón nokkrum orðum og þakka honum ómetanlegt framlag til íslenskrar tónlistar og menningar. Að kvöldi laugardagsins bauð ég Vassili Shazhev, menntamálaráðherra Hvíta-Rússlands, í kvöldverð en hann var hér í vikunni á ráðstefnu um æðri menntun, sem haldin var af menntamálaráðuneytinu í tengslum við Evrópuráðið og Norrænu ráðherranefndina. Höfðum við hist á ráðstefnunni í Oxford í byrjun ágúst, sem áður hefur verið lýst hér á síðunum.

Síðdegis föstudaginn 12. september tókum við Rut þátt í hátíð í Tónskóla Sigursveins í tilefni af því, að hann var að flytja í nýtt húsnæði við Engjateig. Að kvöldi föstudagsins fór ég til Keflavíkur og sat þar fyrir svörum með öðrum ráðherrum Sjálfstæðisflokksins á þingi Sambands ungra sjálfstæðismanna. Var ég mest spurður um málefni RÚV, það er ekki starfsmannahald, heldur framtíð RÚV, afnotagjöld og Menningarsjóð útvarpsstöðva, einnig um skólagjöld í háskólum og skyldugreiðslur til Stúdentaráðs Háskóla Íslands. Er ljóst, að ungum sjálfstæðismönnum þykir sem Röskvumenn noti fjármuni þá, sem Stúdentaráð fær af innritunargjaldi námsmanna við HÍ ekki einvörðungu á hlutlægum hagsmunaforsendum námsmanna.

Fimmtudaginn 11. september fór ég síðdegis í Fjölbrautaskóla Vesturlands, Akranesi, og afhenti nemendafélaginu og fulltrúum nemenda viðurkenningu fyrir framgöngu þeirra við jafningjafræðslu, það er baráttu gegn fíkniefnanotkun. Var Ásdís Halla Bragadóttir, aðstoðarmaður minn, með í förinni, en hún hefur átt drjúgan þátt í hinu góða samstarfi, sem hefur tekist milli menntamálaráðuneytisins og Félags framhaldsskólanema um jafningjafræðsluna, en hún hófst formlega 1. mars 1996. Að kvöldi fimmtudagsins tók ég þátt í kvöldverði gamalla félagsmanna í Vöku, félags lýðræðissinnaðra stúdenta. Var það ánægjuleg stund, þar sem Friðrik Sophusson fjármálaráðherra rifjaði upp minningar frá þeim tíma, þegar við vorum í Háskóla Íslands, og Margrét Leósdóttir, formaður Vöku, gerði grein fyrir störfum félagsins um þessar mundir.

Við Rut flugum í sólarferð á Costa del Sol miðvikudaginn 3. september og komum aftur heim miðvikudaginn 10. september. Nutum við þess vel að fá sex daga frí í sólinni, en þetta er eina sumarfríið okkar í ár. Ákvörðun um að taka frá nokkra daga í þessu skyni, þarf að taka með löngum fyrirvara til að unnt sé að skipuleggja önnur störf í samræmi við það. Hér miðaði ég við að meginákvarðanir um fjárlagafrumvarpið 1998 hefðu verið teknar. Ef ekki er haldið fast við dagana, hvað sem á dynur, er sú áhætta tekin, að ekki takist á ná jafnlöngum tíma í bráð

Föstudaginn 29. ágúst fór ég í viðtal við Ævar Kjartansson í þættinum Víðsjá á Rás 1 um tónlistarhús, en sérstakur stýrihópur vinnur nú að því að undirbúa ákvörðun um húsið.

Laugardaginn 23. ágúst fór ég í til Hveragerðis og skoðaði hinn glæsilega Listaskála Einars Hákonarsonar listmálara þar. Þarf mikinn stórhug til að ráðast í slíka framkvæmd, en aðstaðan, sem Einar hefur skapað er glæsileg. Frá Hveragerði fórum við og skoðuðum Húsið á Eyrarbakka. Um nokkurt árabil var það í eign Ragnhildar Pétursdóttur, ömmusystur minnar, og Halldórs Þorsteinssonar , eiginmanns hennar, og minnist ég þess úr barnæsku að hafa farið þangað með foreldrum mínum. Nú hefur Húsið verið fært í upprunalegt horf og þar hefur byggðasafni verið komið fyrir og er ánægjulegt að skoða það. Síðan heldum við í Sögusetrið á Hvolsvelli, þar sem er vettvangur þeirra, sem vilja á markvissan hátt nýta menningu þjóðarinnar og sögu til hagsældar fyrir byggðarlag sitt. Með fyrsta verkefni sínu vekur Sögusetrið athygli á því, að aðalsögusvið Njálu er í Rangárþingi. Var ánægjulegulegt að skoða þessa sýningu í Sögusetrinu. Hún gæti orðið öðrum fyrirmynd um það, hvernig unnt er að nýta sér söguna til að vekja menningarlegan áhuga á landslaginu. Við skoðuðum þessa þrjá staði á of skömmum tíma, en þeir minntu okkur á, að unnt er að ferðast um landið allt og fara víða til að fræðast um fortíð og samtíð.

Síðdegis föstudaginn 15. ágúst var athöfn í Þjóðminjasafninu, þar sem kynnt var niðurstaða í samkeppni arkitekta um nýbyggingu við Nesstofu.

Í hádeginu fimmtudaginn fór ég í Keflavíkurstöðina og flutti ávarp og svaraði spurningum hjá Kiwanisklúbbnum Brú, þar sem bæði Bandaríkjamenn og Íslendingar eru félagar. Ræddi ég meðal annars um varnarstöðina og íslenska menningu. Að kvöldi fimmtudagsins 14. ágúst fór ég á frumsýningu kvikmyndarinnar Blossa. Sýndi myndin annan heim en ég hef kynnst og er hann alls ekki til fyrirmyndar. Er umhugsunarefni, hvort myndin verður einhverjum víti til varnaðar.

Í hádeginu mánudaginn 11. ágúst fór ég á Laugarvatn og setti þar með ræðu ráðstefnu um heimsminjar á Norðurlöndunum á grundvelli sáttmála milli UNESCO-ríkjanna.

Síðdegis fimmtudaginn 10. júlí tók ég þátt í góðri veislu í tilefni af því að hinir ágætu samstarfsmenn mínir um gerð þessarar síðu á Miðheimum gengu í nýtt félag með DV, Skímu og Opnum kerfum. Er nýja fyrirtækið í glæsilegum húsakynnum í gömlu Hampiðjunni, sem þeir DV-menn eru nú að breyta í alhliða fjölmiðlunarhús. Að kvöldi fimmtudagsins 10. júlí var ég við opnun myndlistarsýningar þriggja listamanna frá Bretlandi, Portúgal og Íslandi í Gerðarsafni í Kópavogi.

Síðdegis mánudaginn 7. júlí var ég viðstaddur athöfn í skrifstofu háskólarektors, þegar hann ritaði undir samning til staðfestingar á aðild Íslendinga að samningi um norræna stjörnusjónaukann.